- Osoby po 60. roku życia zgłosiły do FBI w 2025 r. ponad 201 tys. skarg i 7,748 mld dol. strat. Najczęściej zgłaszały phishing, fałszywe wsparcie techniczne i oszustwa inwestycyjne.
- Najwięcej realnej ochrony daje kilka rzeczy załatwionych zawczasu: osoba zaufana (trusted contact) przy rachunku maklerskim i w banku, przemyślane pełnomocnictwo, blokowanie połączeń i zamrożenie historii kredytowej.
- Osoba zaufana nie ma dostępu do pieniędzy. Instytucja może się z nią skontaktować, gdy podejrzewa wykorzystanie.
- Gdy podejrzewasz oszustwo: najpierw bank, potem zgłoszenie na ic3.gov i ReportFraud.ftc.gov. Infolinia Departamentu Sprawiedliwości dla osób 60+ i ich rodzin: 1-833-372-8311.
Ten poradnik jest dla dzieci, wnuków i opiekunów, którzy chcą pomóc starszemu krewnemu w USA, nie odbierając mu samodzielności. Jakie oszustwa inwestycyjne najczęściej trafiają do seniorów, opisujemy w poradniku największe scamy inwestycyjne wymierzone w seniorów. Jeśli rodzice mieszkają w Polsce, zajrzyj do tekstu jak zdalnie chronić rodziców w Polsce.
Z czym się mierzycie
Dane FBI i FTC za 2025 r. pokazują, jak dziś wygląda oszustwo wymierzone w starszą osobę:
- Najwięcej skarg, nie najwięcej strat. W skargach osób 60+ do FBI (IC3) na pierwszym miejscu jest phishing i podszywanie się (48 064 skargi), dalej fałszywe wsparcie techniczne (21 333) i oszustwa inwestycyjne (16 926). Najwięcej pieniędzy zabrały inwestycje: 3,52 mld dol.
- Telefon wciąż działa. Według FTC u osób po 80. roku życia najwięcej strat zaczyna się od zwykłego połączenia telefonicznego. Mediana straty z oszustwa telefonicznego u osób 60+ to 3000 dol., a z oszustwa zaczętego w mediach społecznościowych 599 dol.
- Bank, który nie jest bankiem. FTC opisuje fałszywe alarmy „z banku” i „z urzędu”: ofiara słyszy, że jej konto jest zagrożone, i ma przelać pieniądze, wysłać gotówkę albo wpłacić ją do bitomatu „dla bezpieczeństwa”. Oszuści podpowiadają, co powiedzieć pracownikowi banku, i każą nie rozmawiać z rodziną.
- Karty podarunkowe. FTC pisze, że karty podarunkowe były najczęstszą formą płatności zgłaszaną przez starsze osoby przy fałszywym wsparciu technicznym, oszustwach romantycznych, podszywaniu się pod członka rodziny i fałszywych wygranych. Więcej w poradniku jak uniknąć oszustw z kartami podarunkowymi.
Podszywanie się pod wnuka coraz częściej korzysta ze sklonowanego głosu. Opisujemy to w tekście oszustwo na głos wnuczka.
Zacznij od rozmowy, nie od kontroli
Dorosły człowiek ma prawo sam decydować o swoich pieniądzach, także źle. Jeśli rozmowa zabrzmi jak przesłuchanie, następnym razem tata nic nie powie. A milczenie to najlepszy sojusznik oszusta, bo prawie każdy scenariusz zawiera polecenie „nie mów nikomu”.
Co sprawdza się w praktyce:
- Opowiedz o konkretnym schemacie, np. „bank dzwoni, że ktoś włamał się na konto”. Ogólne „uważaj na oszustów” niczego nie zmienia.
- Umówcie jedną prostą zasadę: przed każdym przelewem, wypłatą gotówki dla obcej osoby albo zakupem kart podarunkowych na czyjąś prośbę rodzic dzwoni do Ciebie.
- Ustalcie hasło rodzinne, którego nie ma w internecie. Jeśli ktoś dzwoni jako wnuk w tarapatach, pada pytanie o hasło.
- Zapisz na kartce przy telefonie numer banku z odwrotu karty i Twój numer. W stresie łatwiej zadzwonić na numer z kartki niż szukać go w telefonie.
- Mów wprost, że ofiarą może być każdy. Wstyd to główny powód, dla którego starsi ludzie nie zgłaszają oszustwa.
Osoba zaufana przy koncie (trusted contact)
To najprostsze zabezpieczenie i wciąż mało znane. Przy rachunku maklerskim reguła FINRA 4512 nakazuje firmom podjąć rozsądne starania, by uzyskać od klienta imię, nazwisko i dane kontaktowe osoby zaufanej, pełnoletniej. Klient nie musi jej podawać, a brak osoby zaufanej nie blokuje otwarcia konta.
Co to daje, a czego nie:
- Firma może skontaktować się z osobą zaufaną i ujawnić jej informacje o koncie, żeby wyjaśnić podejrzenie wykorzystania finansowego, potwierdzić aktualne dane kontaktowe klienta albo jego stan zdrowia i ustalić, kto jest jego opiekunem prawnym, wykonawcą testamentu, powiernikiem czy pełnomocnikiem.
- Osoba zaufana nie dostaje dostępu do pieniędzy, nie składa zleceń i nie podejmuje decyzji. To nie jest pełnomocnictwo.
- Reguła FINRA 2165 pozwala firmie wstrzymać wypłatę z konta osoby po 65. roku życia (albo młodszej, ale niezdolnej do ochrony własnych interesów), gdy firma ma uzasadnione podejrzenie wykorzystania. Wstrzymanie trwa do 15 dni roboczych, może zostać przedłużone o 10, a po zgłoszeniu sprawy do urzędu stanowego lub sądu o kolejne 30. W ciągu dwóch dni roboczych firma zawiadamia uprawnione osoby i osobę zaufaną, chyba że to ona jest podejrzewana. Firma może, ale nie musi, z tego korzystać.
W bankach i kasach kredytowych nie ma odpowiednika reguły FINRA. Federalni nadzorcy (m.in. Fed, CFPB, FDIC, FinCEN, NCUA i OCC) we wspólnym stanowisku z grudnia 2024 r. zachęcili jednak instytucje, by pozwalały klientom wskazać osobę zaufaną. Zapytaj w banku rodzica, czy ma taką możliwość. Najlepiej zróbcie to razem, w oddziale.
Pełnomocnictwo: pomoc i ryzyko
Pełnomocnictwo finansowe (power of attorney) pozwala wskazanej osobie zarządzać pieniędzmi i majątkiem w imieniu rodzica. Wersja trwała (durable) działa także wtedy, gdy rodzic przestanie być w stanie decydować. To bardzo przydatne narzędzie, ale też jedno z częstszych narzędzi nadużyć. Biuro Ochrony Finansowej Konsumentów (CFPB) wymienia wśród możliwych sprawców wykorzystania także członków rodziny, opiekunów i samych pełnomocników.
Według poradnika CFPB dla pełnomocników osoba pełniąca tę funkcję jest powiernikiem (fiduciary) i ma cztery podstawowe obowiązki:
- działać wyłącznie w najlepszym interesie mocodawcy,
- ostrożnie zarządzać jego pieniędzmi i majątkiem,
- trzymać jego pieniądze i majątek oddzielnie od własnych,
- prowadzić dokładną dokumentację.
Na co uważać:
- Rodzic może odwołać pełnomocnictwo w każdej chwili, dopóki jest w stanie podejmować decyzje. Pełnomocnictwo wygasa z jego śmiercią.
- Gdy pełnomocnikiem ma być jedno z rodzeństwa, ustalcie od razu, jak i komu będzie zdawać sprawę z wydatków. Wspólne konto „dla wygody” zaciera granicę między pieniędzmi rodzica a pełnomocnika, a CFPB wprost każe je rozdzielać.
- Uważaj na nagłe pełnomocnictwo dla nowego „przyjaciela”, opiekuna albo dalekiego krewnego, którego wcześniej nie było w życiu rodzica.
- Zasady i formularze zależą od stanu. Przy sporządzaniu dokumentu skorzystaj z pomocy prawnika z tego stanu, w którym mieszka rodzic.
Telefon, komputer i historia kredytowa
- Blokowanie połączeń. FTC radzi korzystać z funkcji telefonu (blokowanie numerów, tryb „Nie przeszkadzać”), z usług operatora i z aplikacji filtrujących połączenia. Do tradycyjnego telefonu stacjonarnego można podłączyć urządzenie blokujące. Oszuści podszywają się pod numery z lokalnym prefiksem, więc żadna blokada nie wyłapie wszystkiego.
- Rejestr Do Not Call. Zapis jest bezpłatny i nie wygasa (donotcall.gov albo 1-888-382-1222 z numeru, który chcesz zapisać). FTC zaznacza jednak, że rejestr ogranicza tylko legalny telemarketing. Oszustów nie zatrzyma.
- Zdalny dostęp. Najkosztowniejsze oszustwa „techniczne” zaczynają się od wyskakującego okienka i prośby o zainstalowanie programu. FBI radzi nie dzwonić na numery z okienek, nie instalować niczego na prośbę obcych i nie dawać nikomu dostępu do komputera.
- Zamrożenie historii kredytowej. Według FTC założenie i zdjęcie zamrożenia (credit freeze) jest bezpłatne i nie wpływa na ocenę kredytową. Trzeba to zrobić osobno w trzech biurach: Equifax, Experian i TransUnion. Alternatywa to alert o oszustwie (fraud alert) na rok, który wystarczy zgłosić w jednym biurze.
- Wyciągi. Za zgodą rodzica możesz dostawać kopie powiadomień o większych transakcjach albo regularnie przeglądać z nim wyciągi.
Sygnały, że coś się dzieje
CFPB i FTC wymieniają sygnały, które powinny zaniepokoić rodzinę:
- duże wypłaty gotówki bez wyjaśnienia, próby wysłania przelewu za granicę, częste korzystanie z bankomatu,
- niezapłacone rachunki, które wcześniej były płacone na czas,
- zakupy kart podarunkowych, złota albo wizyty przy bitomacie,
- długie rozmowy telefoniczne, po których rodzic jest zdenerwowany albo tajemniczy,
- nowy „najlepszy przyjaciel”, nowe nazwiska na kontach, zmiana beneficjentów testamentu, polisy albo konta emerytalnego,
- przestaje przychodzić korespondencja z banku,
- ktoś z otoczenia nagle zajmuje się pieniędzmi rodzica, nie dopuszcza go do głosu albo ogranicza mu kontakty.
Jeśli doradca finansowy rodzica wydaje Ci się podejrzany, pomogą dwa teksty: czerwone flagi fałszywych doradców i jak sprawdzić, czy doradca jest legalny. Obietnica pewnego zysku to osobny temat, opisany w poradniku gwarantowane zyski jako największa czerwona flaga.
Co zrobić, gdy podejrzewasz oszustwo
Schemat pomaga ustalić pierwszy krok. Szczegóły i numery są w sekcji o zgłaszaniu poniżej.
Pierwszy krok, gdy coś jest nie tak
Czy rodzicowi grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo?
Na przykład ktoś jest u niego w domu, odbiera gotówkę albo mu grozi.
Czy pieniądze już wyszły?
Kto stoi za oszustwem?
Dzwoń pod 911
Bezpieczeństwo jest najważniejsze. Gdy sytuacja się uspokoi, zgłoś sprawę do banku i na ic3.gov.
Bank od razu, potem zgłoszenia
Zadzwońcie do banku lub firmy, przez którą poszła płatność, i poproście o wstrzymanie oraz wycofanie transakcji. Potem zgłoście sprawę na ic3.gov i ReportFraud.ftc.gov. Infolinia 1-833-372-8311 pomoże przejść przez zgłoszenia. Uwaga na „firmy odzyskujące pieniądze”: to kolejne oszustwo.
Zgłoś do Adult Protective Services
Wykorzystanie przez osobę bliską zgłasza się do stanowej służby ochrony dorosłych (APS) albo na policję. Lokalny APS wskaże Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Powiadom też bank. Warto porozmawiać z prawnikiem.
Przerwij kontakt i uprzedź bank
Pomóż rodzicowi zablokować numer i konto oszusta w komunikatorze. Zadzwońcie razem do banku na numer z karty. Przy rachunku maklerskim sprawdźcie, czy jest wskazana osoba zaufana. Zgłoście próbę na ReportFraud.ftc.gov.
Gdzie zgłaszać
| Sytuacja | Gdzie |
|---|---|
| Bezpośrednie zagrożenie | 911 |
| Strata pieniędzy przez internet, telefon, kryptowaluty | FBI: ic3.gov. FBI prosi o zgłoszenie jak najszybciej i z pełnymi danymi transakcji. |
| Oszustwo konsumenckie, podszywanie się pod firmę lub urząd | FTC: ReportFraud.ftc.gov |
| Pomoc w przejściu przez zgłoszenia (osoby 60+ i rodziny) | National Elder Fraud Hotline Departamentu Sprawiedliwości: 1-833-372-8311, poniedziałek–piątek, 10:00–18:00 czasu wschodniego, po angielsku, hiszpańsku i w innych językach |
| Wykorzystanie przez osobę bliską lub opiekuna | Adult Protective Services w stanie rodzica. Kontakt przez Eldercare Locator: 1-800-677-1116 albo eldercare.acl.gov |
| Problem z rachunkiem maklerskim, doradcą, brokerem | FINRA Securities Helpline for Seniors: 844-574-3577, poniedziałek–piątek, 9:00–17:00 czasu wschodniego |
Departament Sprawiedliwości ostrzega, że oszuści podszywają się także pod infolinię dla seniorów. Prawdziwa infolinia nie dzwoni z żądaniem pieniędzy ani numeru Social Security.
Błędy, które popełniają rodziny
| Błąd | Lepiej tak |
|---|---|
| Wyśmianie albo zawstydzenie rodzica po oszustwie | Podkreśl, że oszuści to zawodowcy. Wstyd sprawia, że następnym razem rodzic nic nie powie. |
| Przejęcie wszystkich pieniędzy „dla bezpieczeństwa” | Osoba zaufana, powiadomienia o transakcjach i wspólne przeglądanie wyciągów chronią bez odbierania samodzielności. |
| Pełnomocnictwo spisane „na szybko” bez prawnika | Dokument zgodny z prawem stanu rodzica i jasne zasady rozliczeń w rodzinie. |
| Wiara, że rejestr Do Not Call wystarczy | Rejestr nie zatrzymuje oszustów. Potrzebne jest blokowanie połączeń. |
| Czekanie z reakcją „aż będzie pewność” | Przy przelewach liczą się godziny. Bank można zawiadomić także przy samym podejrzeniu. |
| Płacenie „kancelarii”, która obiecuje odzyskać pieniądze | FTC: urzędy i uczciwe organizacje nie biorą opłat za pomoc w odzyskaniu strat. |
Najczęściej zadawane pytania
Czy osoba zaufana może wypłacać pieniądze z konta rodzica?
Nie. Instytucja może się z nią skontaktować i przekazać informacje o koncie w określonych sytuacjach, ale osoba zaufana nie ma prawa do dysponowania pieniędzmi. Do tego potrzebne jest pełnomocnictwo albo współwłasność konta.
Czy mogę zgłosić oszustwo w imieniu rodzica?
Tak. Zgłoszenia na ic3.gov i do FTC mogą składać także osoby trzecie, a infolinia 1-833-372-8311 przyjmuje telefony od rodzin. Najlepiej robić to razem z rodzicem i z kompletem dokumentów.
Rodzic nie chce słyszeć, że to oszustwo. Co robić?
Nie kłóć się o fakty. Poproś o jedną rzecz: żeby przed kolejną wpłatą zadzwonił do banku na numer z karty. Jeśli to rachunek maklerski, poproś firmę o rozmowę o osobie zaufanej. Gdy podejrzewasz wykorzystanie przez osobę z otoczenia, zgłoś to do APS.
Czy zamrożenie historii kredytowej utrudni rodzicowi codzienne życie?
Raczej nie. Nie wpływa na istniejące karty ani ocenę kredytową. Trzeba je tylko czasowo zdjąć przed wnioskiem o nowy kredyt, co jest bezpłatne.
Źródła
Stan na 23 października 2026 r. Poradnik ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani finansowej. Przepisy o pełnomocnictwie i ochronie dorosłych różnią się między stanami. Przy sporządzaniu dokumentów skorzystaj z pomocy prawnika z właściwego stanu.
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!