Przejdź do treści

Jak chronić starszych rodziców przed oszustwami w internecie i przez telefon

Co rodzina może zrobić zawczasu: rozmowa i proste zasady, osoba zaufana przy koncie (FINRA 4512), rozsądne pełnomocnictwo, blokowanie połączeń, zamrożenie historii kredytowej. Do tego sygnały ostrzegawcze, schemat działania przy podejrzeniu oszustwa i gdzie je zgłosić.

W skrócie
  • Osoby po 60. roku życia zgłosiły do FBI w 2025 r. ponad 201 tys. skarg i 7,748 mld dol. strat. Najczęściej zgłaszały phishing, fałszywe wsparcie techniczne i oszustwa inwestycyjne.
  • Najwięcej realnej ochrony daje kilka rzeczy załatwionych zawczasu: osoba zaufana (trusted contact) przy rachunku maklerskim i w banku, przemyślane pełnomocnictwo, blokowanie połączeń i zamrożenie historii kredytowej.
  • Osoba zaufana nie ma dostępu do pieniędzy. Instytucja może się z nią skontaktować, gdy podejrzewa wykorzystanie.
  • Gdy podejrzewasz oszustwo: najpierw bank, potem zgłoszenie na ic3.gov i ReportFraud.ftc.gov. Infolinia Departamentu Sprawiedliwości dla osób 60+ i ich rodzin: 1-833-372-8311.

Ten poradnik jest dla dzieci, wnuków i opiekunów, którzy chcą pomóc starszemu krewnemu w USA, nie odbierając mu samodzielności. Jakie oszustwa inwestycyjne najczęściej trafiają do seniorów, opisujemy w poradniku największe scamy inwestycyjne wymierzone w seniorów. Jeśli rodzice mieszkają w Polsce, zajrzyj do tekstu jak zdalnie chronić rodziców w Polsce.

Z czym się mierzycie

Dane FBI i FTC za 2025 r. pokazują, jak dziś wygląda oszustwo wymierzone w starszą osobę:

  • Najwięcej skarg, nie najwięcej strat. W skargach osób 60+ do FBI (IC3) na pierwszym miejscu jest phishing i podszywanie się (48 064 skargi), dalej fałszywe wsparcie techniczne (21 333) i oszustwa inwestycyjne (16 926). Najwięcej pieniędzy zabrały inwestycje: 3,52 mld dol.
  • Telefon wciąż działa. Według FTC u osób po 80. roku życia najwięcej strat zaczyna się od zwykłego połączenia telefonicznego. Mediana straty z oszustwa telefonicznego u osób 60+ to 3000 dol., a z oszustwa zaczętego w mediach społecznościowych 599 dol.
  • Bank, który nie jest bankiem. FTC opisuje fałszywe alarmy „z banku” i „z urzędu”: ofiara słyszy, że jej konto jest zagrożone, i ma przelać pieniądze, wysłać gotówkę albo wpłacić ją do bitomatu „dla bezpieczeństwa”. Oszuści podpowiadają, co powiedzieć pracownikowi banku, i każą nie rozmawiać z rodziną.
  • Karty podarunkowe. FTC pisze, że karty podarunkowe były najczęstszą formą płatności zgłaszaną przez starsze osoby przy fałszywym wsparciu technicznym, oszustwach romantycznych, podszywaniu się pod członka rodziny i fałszywych wygranych. Więcej w poradniku jak uniknąć oszustw z kartami podarunkowymi.

Podszywanie się pod wnuka coraz częściej korzysta ze sklonowanego głosu. Opisujemy to w tekście oszustwo na głos wnuczka.

Zacznij od rozmowy, nie od kontroli

Dorosły człowiek ma prawo sam decydować o swoich pieniądzach, także źle. Jeśli rozmowa zabrzmi jak przesłuchanie, następnym razem tata nic nie powie. A milczenie to najlepszy sojusznik oszusta, bo prawie każdy scenariusz zawiera polecenie „nie mów nikomu”.

Co sprawdza się w praktyce:

  • Opowiedz o konkretnym schemacie, np. „bank dzwoni, że ktoś włamał się na konto”. Ogólne „uważaj na oszustów” niczego nie zmienia.
  • Umówcie jedną prostą zasadę: przed każdym przelewem, wypłatą gotówki dla obcej osoby albo zakupem kart podarunkowych na czyjąś prośbę rodzic dzwoni do Ciebie.
  • Ustalcie hasło rodzinne, którego nie ma w internecie. Jeśli ktoś dzwoni jako wnuk w tarapatach, pada pytanie o hasło.
  • Zapisz na kartce przy telefonie numer banku z odwrotu karty i Twój numer. W stresie łatwiej zadzwonić na numer z kartki niż szukać go w telefonie.
  • Mów wprost, że ofiarą może być każdy. Wstyd to główny powód, dla którego starsi ludzie nie zgłaszają oszustwa.

Osoba zaufana przy koncie (trusted contact)

To najprostsze zabezpieczenie i wciąż mało znane. Przy rachunku maklerskim reguła FINRA 4512 nakazuje firmom podjąć rozsądne starania, by uzyskać od klienta imię, nazwisko i dane kontaktowe osoby zaufanej, pełnoletniej. Klient nie musi jej podawać, a brak osoby zaufanej nie blokuje otwarcia konta.

Co to daje, a czego nie:

  • Firma może skontaktować się z osobą zaufaną i ujawnić jej informacje o koncie, żeby wyjaśnić podejrzenie wykorzystania finansowego, potwierdzić aktualne dane kontaktowe klienta albo jego stan zdrowia i ustalić, kto jest jego opiekunem prawnym, wykonawcą testamentu, powiernikiem czy pełnomocnikiem.
  • Osoba zaufana nie dostaje dostępu do pieniędzy, nie składa zleceń i nie podejmuje decyzji. To nie jest pełnomocnictwo.
  • Reguła FINRA 2165 pozwala firmie wstrzymać wypłatę z konta osoby po 65. roku życia (albo młodszej, ale niezdolnej do ochrony własnych interesów), gdy firma ma uzasadnione podejrzenie wykorzystania. Wstrzymanie trwa do 15 dni roboczych, może zostać przedłużone o 10, a po zgłoszeniu sprawy do urzędu stanowego lub sądu o kolejne 30. W ciągu dwóch dni roboczych firma zawiadamia uprawnione osoby i osobę zaufaną, chyba że to ona jest podejrzewana. Firma może, ale nie musi, z tego korzystać.

W bankach i kasach kredytowych nie ma odpowiednika reguły FINRA. Federalni nadzorcy (m.in. Fed, CFPB, FDIC, FinCEN, NCUA i OCC) we wspólnym stanowisku z grudnia 2024 r. zachęcili jednak instytucje, by pozwalały klientom wskazać osobę zaufaną. Zapytaj w banku rodzica, czy ma taką możliwość. Najlepiej zróbcie to razem, w oddziale.

Pełnomocnictwo: pomoc i ryzyko

Pełnomocnictwo finansowe (power of attorney) pozwala wskazanej osobie zarządzać pieniędzmi i majątkiem w imieniu rodzica. Wersja trwała (durable) działa także wtedy, gdy rodzic przestanie być w stanie decydować. To bardzo przydatne narzędzie, ale też jedno z częstszych narzędzi nadużyć. Biuro Ochrony Finansowej Konsumentów (CFPB) wymienia wśród możliwych sprawców wykorzystania także członków rodziny, opiekunów i samych pełnomocników.

Według poradnika CFPB dla pełnomocników osoba pełniąca tę funkcję jest powiernikiem (fiduciary) i ma cztery podstawowe obowiązki:

  1. działać wyłącznie w najlepszym interesie mocodawcy,
  2. ostrożnie zarządzać jego pieniędzmi i majątkiem,
  3. trzymać jego pieniądze i majątek oddzielnie od własnych,
  4. prowadzić dokładną dokumentację.

Na co uważać:

  • Rodzic może odwołać pełnomocnictwo w każdej chwili, dopóki jest w stanie podejmować decyzje. Pełnomocnictwo wygasa z jego śmiercią.
  • Gdy pełnomocnikiem ma być jedno z rodzeństwa, ustalcie od razu, jak i komu będzie zdawać sprawę z wydatków. Wspólne konto „dla wygody” zaciera granicę między pieniędzmi rodzica a pełnomocnika, a CFPB wprost każe je rozdzielać.
  • Uważaj na nagłe pełnomocnictwo dla nowego „przyjaciela”, opiekuna albo dalekiego krewnego, którego wcześniej nie było w życiu rodzica.
  • Zasady i formularze zależą od stanu. Przy sporządzaniu dokumentu skorzystaj z pomocy prawnika z tego stanu, w którym mieszka rodzic.

Telefon, komputer i historia kredytowa

  • Blokowanie połączeń. FTC radzi korzystać z funkcji telefonu (blokowanie numerów, tryb „Nie przeszkadzać”), z usług operatora i z aplikacji filtrujących połączenia. Do tradycyjnego telefonu stacjonarnego można podłączyć urządzenie blokujące. Oszuści podszywają się pod numery z lokalnym prefiksem, więc żadna blokada nie wyłapie wszystkiego.
  • Rejestr Do Not Call. Zapis jest bezpłatny i nie wygasa (donotcall.gov albo 1-888-382-1222 z numeru, który chcesz zapisać). FTC zaznacza jednak, że rejestr ogranicza tylko legalny telemarketing. Oszustów nie zatrzyma.
  • Zdalny dostęp. Najkosztowniejsze oszustwa „techniczne” zaczynają się od wyskakującego okienka i prośby o zainstalowanie programu. FBI radzi nie dzwonić na numery z okienek, nie instalować niczego na prośbę obcych i nie dawać nikomu dostępu do komputera.
  • Zamrożenie historii kredytowej. Według FTC założenie i zdjęcie zamrożenia (credit freeze) jest bezpłatne i nie wpływa na ocenę kredytową. Trzeba to zrobić osobno w trzech biurach: Equifax, Experian i TransUnion. Alternatywa to alert o oszustwie (fraud alert) na rok, który wystarczy zgłosić w jednym biurze.
  • Wyciągi. Za zgodą rodzica możesz dostawać kopie powiadomień o większych transakcjach albo regularnie przeglądać z nim wyciągi.

Sygnały, że coś się dzieje

CFPB i FTC wymieniają sygnały, które powinny zaniepokoić rodzinę:

  • duże wypłaty gotówki bez wyjaśnienia, próby wysłania przelewu za granicę, częste korzystanie z bankomatu,
  • niezapłacone rachunki, które wcześniej były płacone na czas,
  • zakupy kart podarunkowych, złota albo wizyty przy bitomacie,
  • długie rozmowy telefoniczne, po których rodzic jest zdenerwowany albo tajemniczy,
  • nowy „najlepszy przyjaciel”, nowe nazwiska na kontach, zmiana beneficjentów testamentu, polisy albo konta emerytalnego,
  • przestaje przychodzić korespondencja z banku,
  • ktoś z otoczenia nagle zajmuje się pieniędzmi rodzica, nie dopuszcza go do głosu albo ogranicza mu kontakty.

Jeśli doradca finansowy rodzica wydaje Ci się podejrzany, pomogą dwa teksty: czerwone flagi fałszywych doradców i jak sprawdzić, czy doradca jest legalny. Obietnica pewnego zysku to osobny temat, opisany w poradniku gwarantowane zyski jako największa czerwona flaga.

Co zrobić, gdy podejrzewasz oszustwo

Schemat pomaga ustalić pierwszy krok. Szczegóły i numery są w sekcji o zgłaszaniu poniżej.

Pierwszy krok, gdy coś jest nie tak

Czy rodzicowi grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo?

Na przykład ktoś jest u niego w domu, odbiera gotówkę albo mu grozi.

  • Tak
  • Nie

Czy pieniądze już wyszły?

  • Tak, był przelew, gotówka, karty podarunkowe albo kryptowaluty
  • Nie, ale ktoś ciągle dzwoni albo pisze i namawia

Kto stoi za oszustwem?

  • Obca osoba albo ktoś poznany przez telefon czy internet
  • Ktoś z otoczenia: opiekun, krewny, pełnomocnik, znajomy

Dzwoń pod 911

Bezpieczeństwo jest najważniejsze. Gdy sytuacja się uspokoi, zgłoś sprawę do banku i na ic3.gov.

Bank od razu, potem zgłoszenia

Zadzwońcie do banku lub firmy, przez którą poszła płatność, i poproście o wstrzymanie oraz wycofanie transakcji. Potem zgłoście sprawę na ic3.gov i ReportFraud.ftc.gov. Infolinia 1-833-372-8311 pomoże przejść przez zgłoszenia. Uwaga na „firmy odzyskujące pieniądze”: to kolejne oszustwo.

Zgłoś do Adult Protective Services

Wykorzystanie przez osobę bliską zgłasza się do stanowej służby ochrony dorosłych (APS) albo na policję. Lokalny APS wskaże Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Powiadom też bank. Warto porozmawiać z prawnikiem.

Przerwij kontakt i uprzedź bank

Pomóż rodzicowi zablokować numer i konto oszusta w komunikatorze. Zadzwońcie razem do banku na numer z karty. Przy rachunku maklerskim sprawdźcie, czy jest wskazana osoba zaufana. Zgłoście próbę na ReportFraud.ftc.gov.

Gdzie zgłaszać

SytuacjaGdzie
Bezpośrednie zagrożenie911
Strata pieniędzy przez internet, telefon, kryptowalutyFBI: ic3.gov. FBI prosi o zgłoszenie jak najszybciej i z pełnymi danymi transakcji.
Oszustwo konsumenckie, podszywanie się pod firmę lub urządFTC: ReportFraud.ftc.gov
Pomoc w przejściu przez zgłoszenia (osoby 60+ i rodziny)National Elder Fraud Hotline Departamentu Sprawiedliwości: 1-833-372-8311, poniedziałek–piątek, 10:00–18:00 czasu wschodniego, po angielsku, hiszpańsku i w innych językach
Wykorzystanie przez osobę bliską lub opiekunaAdult Protective Services w stanie rodzica. Kontakt przez Eldercare Locator: 1-800-677-1116 albo eldercare.acl.gov
Problem z rachunkiem maklerskim, doradcą, brokeremFINRA Securities Helpline for Seniors: 844-574-3577, poniedziałek–piątek, 9:00–17:00 czasu wschodniego

Departament Sprawiedliwości ostrzega, że oszuści podszywają się także pod infolinię dla seniorów. Prawdziwa infolinia nie dzwoni z żądaniem pieniędzy ani numeru Social Security.

Błędy, które popełniają rodziny

BłądLepiej tak
Wyśmianie albo zawstydzenie rodzica po oszustwiePodkreśl, że oszuści to zawodowcy. Wstyd sprawia, że następnym razem rodzic nic nie powie.
Przejęcie wszystkich pieniędzy „dla bezpieczeństwa”Osoba zaufana, powiadomienia o transakcjach i wspólne przeglądanie wyciągów chronią bez odbierania samodzielności.
Pełnomocnictwo spisane „na szybko” bez prawnikaDokument zgodny z prawem stanu rodzica i jasne zasady rozliczeń w rodzinie.
Wiara, że rejestr Do Not Call wystarczyRejestr nie zatrzymuje oszustów. Potrzebne jest blokowanie połączeń.
Czekanie z reakcją „aż będzie pewność”Przy przelewach liczą się godziny. Bank można zawiadomić także przy samym podejrzeniu.
Płacenie „kancelarii”, która obiecuje odzyskać pieniądzeFTC: urzędy i uczciwe organizacje nie biorą opłat za pomoc w odzyskaniu strat.

Najczęściej zadawane pytania

Czy osoba zaufana może wypłacać pieniądze z konta rodzica?

Nie. Instytucja może się z nią skontaktować i przekazać informacje o koncie w określonych sytuacjach, ale osoba zaufana nie ma prawa do dysponowania pieniędzmi. Do tego potrzebne jest pełnomocnictwo albo współwłasność konta.

Czy mogę zgłosić oszustwo w imieniu rodzica?

Tak. Zgłoszenia na ic3.gov i do FTC mogą składać także osoby trzecie, a infolinia 1-833-372-8311 przyjmuje telefony od rodzin. Najlepiej robić to razem z rodzicem i z kompletem dokumentów.

Rodzic nie chce słyszeć, że to oszustwo. Co robić?

Nie kłóć się o fakty. Poproś o jedną rzecz: żeby przed kolejną wpłatą zadzwonił do banku na numer z karty. Jeśli to rachunek maklerski, poproś firmę o rozmowę o osobie zaufanej. Gdy podejrzewasz wykorzystanie przez osobę z otoczenia, zgłoś to do APS.

Czy zamrożenie historii kredytowej utrudni rodzicowi codzienne życie?

Raczej nie. Nie wpływa na istniejące karty ani ocenę kredytową. Trzeba je tylko czasowo zdjąć przed wnioskiem o nowy kredyt, co jest bezpłatne.

Źródła

ŹródłoTypStatus / wiarygodność
FBI IC3: 2025 Internet Crime Report (rozdział Elder Fraud)Raport agencji federalnejOficjalne, dane za 2025 r., sprawdzone 23.10.2026
FTC: Protecting Older Consumers 2025–2026 (19.10.2026)Raport dla KongresuOficjalne, sprawdzone 23.10.2026
FINRA Rule 4512 (osoba zaufana)Regulacja samorządu branżowegoŹródło pierwotne
FINRA Rule 2165 (wstrzymanie wypłat)Regulacja samorządu branżowegoŹródło pierwotne
Agencje federalne: Interagency Statement on Elder Financial Exploitation (12.2024)Stanowisko nadzorcówOficjalne, niewiążące
CFPB: Help for agents under a power of attorneyPoradnik urzędu federalnegoOficjalne
FTC: How To Block Unwanted CallsPoradnik konsumenckiOficjalne
FTC: National Do Not Call Registry FAQsPoradnik konsumenckiOficjalne
FTC: Credit Freezes and Fraud AlertsPoradnik konsumenckiOficjalne
FBI IC3: kurierzy odbierający gotówkę i metale szlachetne (PSA, 29.01.2024)Komunikat FBIOficjalne
FTC: Refund and Recovery ScamsPoradnik konsumenckiOficjalne
DOJ Office for Victims of Crime: National Elder Fraud HotlineStrona Departamentu SprawiedliwościOficjalne, sprawdzone 23.10.2026
Eldercare Locator (ACL)Rządowa wyszukiwarka usługOficjalne
FINRA Securities Helpline for SeniorsInfoliniaOficjalne

Stan na 23 października 2026 r. Poradnik ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani finansowej. Przepisy o pełnomocnictwie i ochronie dorosłych różnią się między stanami. Przy sporządzaniu dokumentów skorzystaj z pomocy prawnika z właściwego stanu.

Czy ten poradnik był pomocny?

Pomóż innym – podziel się doświadczeniem

Odpowiedz na jedno pytanie poniżej. Twoja odpowiedź pomoże osobom w podobnej sytuacji.

Jakie konkretne zasady ustaliłeś z rodzicami, aby chronić ich przed oszustwami? Podziel się swoimi doświadczeniami.

Twoja odpowiedź zostanie sprawdzona przed publikacją.

Komentarze (0)

Brak komentarzy. Bądź pierwszy!


Dodaj komentarz

Zaloguj się aby uniknąć weryfikacji emaila przy każdym komentarzu, lub komentuj jako gość:

Komentarz może być moderowany przed publikacją.