- Według raportu FBI za 2025 r. osoby po 60. roku życia zgłosiły do IC3 straty na 7,748 mld dol. Najwięcej, 3,52 mld dol., zabrały oszustwa inwestycyjne.
- FTC policzyła osobno, że starsi Amerykanie zgłosili w 2025 r. ok. 3 mld dol. strat z oszustw, a na fałszywych inwestycjach stracili ponad 1 mld dol., o 42% więcej niż rok wcześniej.
- Najgroźniejsze schematy to dziś fałszywe platformy kryptowalutowe poznane przez znajomość w internecie, „przenoszenie oszczędności w bezpieczne miejsce”, złoto odbierane przez kuriera, weksle z „gwarantowanym” oprocentowaniem i piramidy finansowe w zamkniętych społecznościach.
- Jeśli pieniądze już wyszły, liczą się godziny: najpierw bank, potem zgłoszenie na ic3.gov. Osoby 60+ mogą też dzwonić na rządową infolinię 1-833-372-8311.
Ten poradnik opisuje konkretne rodzaje oszustw inwestycyjnych, którymi w USA najczęściej okrada się emerytów, i to, jak każde z nich wygląda od środka. Jak rozpoznać nieuczciwego doradcę po zachowaniu, opisujemy w osobnym tekście, a jak sprawdzić jego licencję krok po kroku, w kolejnym. Linki są na końcu.
Ile tracą seniorzy: dane FBI i FTC za 2025 rok
Dwa urzędy federalne zbierają zgłoszenia od ofiar i co roku publikują liczby. Każdy liczy trochę inaczej, więc ich wyników nie wolno dodawać.
FBI (Internet Crime Complaint Center, IC3) w raporcie rocznym za 2025 r. podało, że osoby 60+ złożyły 201 266 skarg, o 37% więcej niż w 2024 r. Zgłoszone straty wyniosły 7,748 mld dol., o 59% więcej. Średnia strata na osobę to 38 500 dol., a 12 444 osoby straciły ponad 100 tys. dol. każda.
| Rodzaj oszustwa (IC3, osoby 60+) | Liczba skarg 2025 | Straty 2025 | Straty 2024 |
|---|---|---|---|
| Inwestycje | 16 926 | 3,52 mld dol. | 1,83 mld dol. |
| Fałszywe wsparcie techniczne i obsługa klienta | 21 333 | 1,04 mld dol. | 0,98 mld dol. |
| Oszustwa „na zaufanie” i romantyczne | 10 188 | 584 mln dol. | 389 mln dol. |
| Podszywanie się pod urzędy | 8 628 | 413 mln dol. | 208 mln dol. |
| Skargi z udziałem kryptowalut (wszystkie rodzaje) | 42 271 | 4,35 mld dol. | 2,84 mld dol. |
Ostatni wiersz to nie osobny rodzaj oszustwa, tylko znacznik: w ponad 42 tys. skarg seniorów pojawiły się kryptowaluty. Najczęściej jako sposób, w jaki oszust odebrał pieniądze.
FTC (Federal Trade Commission) w raporcie dla Kongresu „Protecting Older Consumers 2025–2026” z 19 października 2026 r. podaje inne dane, bo z bazy Consumer Sentinel. Starsi Amerykanie zgłosili ok. 3 mld dol. strat, wobec ok. 600 mln dol. w 2020 r. Oszustwa inwestycyjne znów były na pierwszym miejscu. Ofiary opisywały zwykle, że ktoś poznany w mediach społecznościowych namówił je na fałszywą platformę kryptowalutową.
Z tego raportu warto zapamiętać trzy liczby:
- Straty powyżej 100 tys. dol. to tylko 6% zgłoszeń z utratą pieniędzy od osób 60+, ale aż 70% sumy strat. Liczba takich zgłoszeń wzrosła z 1136 w 2020 r. do 6769 w 2025 r.
- Mediana straty osoby po 80. roku życia wyniosła 2000 dol. U tej grupy najwięcej oszustw zaczyna się od zwykłego telefonu, nie od internetu.
- Zgłoszenia to wierzchołek góry lodowej. FTC szacuje, że rzeczywisty koszt oszustw dla starszych osób w 2025 r. wyniósł od 13,3 do 119,5 mld dol., zależnie od założeń o tym, ile ofiar nic nie zgłasza.
Dlaczego właśnie oszczędności emerytalne
Emeryt ma zwykle to, czego oszust potrzebuje: zebrane przez całe życie pieniądze na koncie emerytalnym, w domu bez kredytu albo na lokacie. Ma też czas, żeby odebrać telefon w środku dnia. FTC zauważa, że starsi rzadziej niż młodsi w ogóle tracą pieniądze, ale kiedy już tracą, to znacznie więcej.
Wielu Polaków w USA dochodzi do tego jeszcze bariera językowa. Umowa po angielsku, skróty w rodzaju IRA, CD, annuity i presja czasu sprawiają, że łatwiej zaufać komuś, kto mówi po polsku albo „jest z parafii”. Oszuści o tym wiedzą.
Najczęstsze oszustwa inwestycyjne wymierzone w seniorów
1. Fałszywa platforma kryptowalutowa i „znajomość” z internetu
Komisja Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) nazywa to oszustwem inwestycyjnym opartym na relacji. W mediach funkcjonuje też nazwa „pig butchering”. Zaczyna się od SMS-a „pomyłkowego” albo wiadomości na portalu randkowym, w serwisie dla profesjonalistów czy w grupie na komunikatorze, do której ktoś Cię dodał. Rozmówca jest miły, cierpliwy, pisze codziennie, czasem deklaruje uczucie. Spotkanie na żywo zawsze w ostatniej chwili się nie udaje.
Po kilku tygodniach albo miesiącach pojawia się temat pieniędzy. Rozmówca „dorobił się na kryptowalutach” i pokazuje, jak założyć konto na platformie. Platforma wygląda profesjonalnie, saldo rośnie, pierwszą małą wypłatę nawet udaje się zrobić. Potem przychodzi większa wpłata, a przy próbie wypłaty pojawia się „podatek”, „opłata za odblokowanie” albo „audyt”. SEC wyjaśnia wprost: ofiara myśli, że kupuje kryptowaluty, a w rzeczywistości przelewa pieniądze na konta i portfele oszustów. Strona z saldem to tylko obrazek.
Cechy rozpoznawcze: kontakt zaczyna obca osoba, rozmowa szybko przenosi się do innego komunikatora, pojawiają się zrzuty ekranu z zyskami i nagrania „zadowolonych inwestorów”, a każda wypłata wymaga dopłaty.
2. „Przenieś oszczędności w bezpieczne miejsce”
Formalnie to nie inwestycja, ale ten schemat zabiera seniorom najwięcej pieniędzy jednorazowo. FBI opisuje go jako oszustwo w trzech aktach, nazywane „Phantom Hacker”. Najpierw dzwoni „pomoc techniczna” znanej firmy komputerowej albo wyskakuje okienko, że komputer jest zainfekowany. Potem odzywa się „dział bezpieczeństwa banku”: ktoś włamał się na konto, trzeba ratować pieniądze. Na końcu pojawia się „agent rządowy”, który każe przelać oszczędności na „bezpieczne konto federalne”.
FTC w raporcie z października 2026 r. pisze, że w tych scenariuszach ofiary są kierowane do przelewu, wysyłki gotówki pocztą albo wpłaty gotówki do bitomatu, „żeby pieniądze były bezpieczne”. Oszuści potrafią trzymać kogoś przy telefonie godzinami i podpowiadać, co ma powiedzieć pracownikowi banku. Nie istnieje żadne rządowe „konto ochronne”. Żaden urząd ani bank nie każe przenosić pieniędzy, żeby je chronić.
3. Złoto i srebro: kurier pod drzwiami i „złote IRA”
Wariant poprzedniego schematu: zamiast przelewu „agent” każe wypłacić gotówkę albo kupić sztabki złota, a po odbiór przyjeżdża kurier. Bywa, że „hasłem” dla kuriera jest numer seryjny banknotu. FBI w komunikacie ze stycznia 2024 r. podało, że tylko od maja do grudnia 2023 r. ofiary tego wariantu zgłosiły ponad 55 mln dol. strat, a wiele z nich to seniorzy. FBI dodaje jasno: rząd USA ani uczciwa firma nigdy nie poproszą o zakup złota.
Drugi, mniej oczywisty problem to sprzedaż metali szlachetnych do kont emerytalnych. Komisja ds. Obrotu Towarowymi Kontraktami Terminowymi (CFTC) ostrzega, że sprzedawcy przedstawiający się jako „eksperci od IRA” często nie mają licencji doradcy i żyją z prowizji. W jednej skardze opisanej przez CFTC sprzedawca razem z depozytariuszem pobrał prawie 150 tys. dol. prowizji i opłat od klienta, który przeniósł do „złotego IRA” konto emerytalne warte 300 tys. dol. Złoto samo w sobie nie jest oszustwem. Oszustwem bywa cena, ukryte opłaty, brak informacji, gdzie metal naprawdę leży, i zakupy „na kredyt” od firmy, która nie jest zarejestrowana.
4. Weksle z wysokim, „ubezpieczonym” oprocentowaniem
Weksel (promissory note) to pożyczka dla firmy: dajesz pieniądze, firma obiecuje stałe odsetki. SEC pisze, że weksle sprzedawane szeroko zwykłym inwestorom to często oszustwa. Zwykle są papierami wartościowymi, więc muszą być zarejestrowane w SEC lub w stanie albo mieć wyjątek od rejestracji, a sprzedawca musi mieć licencję. Typowy sygnał to oprocentowanie wyraźnie wyższe niż obligacje skarbowe czy lokaty CD połączone ze słowami „bez ryzyka”, „ubezpieczone”, „gwarantowane”. Prawdziwość legalnego weksla da się zwykle sprawdzić w bazie EDGAR prowadzonej przez SEC albo u stanowego regulatora papierów wartościowych.
5. Piramida finansowa w swojej społeczności
SEC opisuje oszustwa skierowane do konkretnych grup: seniorów, wspólnot religijnych, środowisk wojskowych, mniejszości etnicznych. Oszust jest członkiem grupy albo udaje, że nim jest, i zjednuje sobie szanowanych liderów, którzy potem nieświadomie polecają „okazję” innym. W tle zwykle działa schemat Ponziego: wypłaty dla pierwszych uczestników pochodzą z pieniędzy kolejnych, więc przez pewien czas wszystko wygląda wiarygodnie.
W polonijnych realiach może to być „sprawdzony” znajomy z parafii, klubu czy organizacji, który od lat wypłaca komuś 1–2% miesięcznie. SEC wymienia sygnały ostrzegawcze piramidy: wysoki zysk przy małym ryzyku, podejrzanie równe wyniki niezależnie od sytuacji na rynku, niezarejestrowana inwestycja, sprzedawca bez licencji, tajemnicza strategia, błędy w wyciągach i kłopoty z wypłatą. Do tego prośba, żeby „nikomu nie mówić” i brak czegokolwiek na piśmie.
6. Seminarium z darmowym obiadem
Zaproszenie na bezpłatny obiad w restauracji połączony z wykładem o „bezpiecznej emeryturze” samo w sobie nie jest przestępstwem. To narzędzie sprzedaży. Wspólne kontrole SEC, FINRA i stanowych regulatorów z 2007 r. objęły 110 firm organizujących takie seminaria. W 57% przypadków materiały reklamowe mogły wprowadzać w błąd albo przesadzać, w 23% rekomendowane produkty nie pasowały do sytuacji klienta, a w 13% znaleziono ślady możliwego oszustwa, w tym fikcyjne inwestycje.
SEC radzi prosto: z darmowego obiadu zabierz materiały do domu i sprawdź zarówno produkt, jak i prowadzącego. Na miejscu niczego nie podpisuj.
7. Oszuści „pomagający odzyskać pieniądze”
Kto raz stracił pieniądze, trafia na listy, którymi oszuści handlują. Po kilku tygodniach dzwoni „kancelaria”, „agencja rządowa” albo „organizacja konsumencka” i obiecuje odzyskanie straconych środków za opłatą z góry. FTC nazywa to wprost najgorszym z oszustw i przypomina, że urzędy i uczciwe organizacje nigdy nie biorą pieniędzy za pomoc w odzyskaniu strat. FBI i FTC przyjmują zgłoszenia bezpłatnie.
Mity i fakty
| Mit | Fakt |
|---|---|
| „Mnie to nie dotyczy, nie mam kryptowalut.” | Większość ofiar też ich nie miała. Oszust prosi o przelew, gotówkę albo wpłatę do bitomatu, a kryptowaluta jest tylko sposobem wyprowadzenia pieniędzy. |
| „Wypłaciłem już zysk, więc to działa.” | Mała pierwsza wypłata to stały element oszustwa. Ma przekonać do większej wpłaty. |
| „Polecił mi to ktoś z parafii, znam go od lat.” | Oszustwa w społecznościach działają właśnie dzięki zaufaniu. Polecający bywa sam nieświadomą ofiarą. |
| „Bank zadzwonił, że muszę przenieść pieniądze.” | Bank może zablokować podejrzaną transakcję, ale nie każe przelewać oszczędności na „bezpieczne konto”, kupować złota ani wypłacać gotówki dla kuriera. |
| „Złoto w IRA to bezpieczna inwestycja, więc sprzedawca też jest w porządku.” | Problemem bywa sprzedawca: prowizje, ukryte opłaty, brak licencji doradcy. CFTC opisała przypadek, w którym opłaty pochłonęły prawie połowę konta. |
| „Firma od odzyskiwania pieniędzy pomoże za drobną opłatą.” | Opłata z góry za odzyskanie strat to kolejne oszustwo. Urzędy zgłoszenia przyjmują bezpłatnie. |
Jak się bronić, zanim padnie pierwsza propozycja
- Sprawdzaj sprzedawcę, nie sam produkt. SEC zaczyna od tego, że dużą część oszustw inwestycyjnych w USA popełniają osoby bez licencji i rejestracji. Sprawdzenie w BrokerCheck i IAPD zajmuje kilka minut. Instrukcję krok po kroku znajdziesz w poradniku jak sprawdzić, czy doradca finansowy jest legalny.
- Porównaj obiecany zysk z czymś nudnym. Jeśli ktoś obiecuje dużo więcej niż obligacje skarbowe albo lokata, to albo ryzyko jest ogromne, albo nie ma żadnej inwestycji. Więcej o tym w tekście gwarantowane zyski jako największa czerwona flaga.
- Nie decyduj przy telefonie. Uczciwa oferta będzie aktualna jutro. Rozłącz się i zadzwoń do banku na numer z karty albo wyciągu, nie na numer podany przez rozmówcę.
- Nie płać kartami podarunkowymi, gotówką przez kuriera ani w bitomacie. To sposoby płatności, których nie da się cofnąć. Zobacz też poradnik o oszustwach z kartami podarunkowymi.
- Powiedz komuś. Prośba o tajemnicę to sygnał alarmowy. Jak rodzina może pomóc, opisujemy w poradniku jak chronić seniorów przed oszustwami.
Jak rozpoznać fałszywego doradcę po tym, co mówi i jak się zachowuje, opisujemy osobno w tekście czerwone flagi fałszywych doradców finansowych.
Gdy pieniądze już wyszły
FBI w raporcie za 2025 r. podkreśla, że przy przelewie trzeba natychmiast zadzwonić do banku i poprosić o wycofanie przelewu (recall), a potem jak najszybciej złożyć skargę na ic3.gov z pełnymi danymi transakcji. W 2025 r. zespół IC3 uruchomił procedurę zamrażania środków w 642 sprawach osób 60+ ze stratami 65,4 mln dol. i pomógł zamrozić 32,9 mln dol.
- Przerwij kontakt z oszustem i nie wysyłaj już nic, nawet „ostatniej opłaty”.
- Zadzwoń do banku albo firmy, przez którą poszła płatność. Poproś o wstrzymanie i wycofanie transakcji.
- Złóż skargę do FBI na ic3.gov i do FTC na ReportFraud.ftc.gov. Zachowaj numery kont, adresy portfeli, nazwy platform, wiadomości i zrzuty ekranu.
- Jeśli chodziło o papiery wartościowe albo osobę podającą się za doradcę, zgłoś to też do SEC, FINRA lub stanowego regulatora (dane w tabeli źródeł).
- Osoby po 60. roku życia i ich rodziny mogą zadzwonić na National Elder Fraud Hotline Departamentu Sprawiedliwości: 1-833-372-8311 (1-833-FRAUD-11), od poniedziałku do piątku, 10:00–18:00 czasu wschodniego. Infolinia jest bezpłatna, działa po angielsku, hiszpańsku i w innych językach, a rozmówca dostaje opiekuna sprawy.
Uwaga na podróbki: według Departamentu Sprawiedliwości oszuści podszywają się także pod tę infolinię i grożą pozwami. Prawdziwa infolinia nie prosi o pieniądze ani numer Social Security w odpowiedzi na telefon „od niej”.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zgłaszać, jeśli straciłem niewielką kwotę?
Tak. FBI prosi o zgłoszenie niezależnie od kwoty. Dane z wielu małych skarg pomagają powiązać sprawy i namierzyć konta, na które trafiają pieniądze.
Czy FBI odzyska moje pieniądze?
Nie ma takiej gwarancji. Szansa jest największa, gdy przelew jest świeży i bank oraz IC3 dowiedzą się o nim od razu. Przy gotówce oddanej kurierowi i kryptowalutach odzyskanie jest dużo trudniejsze.
Czy inwestowanie w złoto w ramach IRA jest legalne?
Tak, przepisy dopuszczają niektóre metale szlachetne w kontach emerytalnych. CFTC ostrzega jednak przed sprzedawcami bez licencji doradcy, wysokimi prowizjami, ukrytymi opłatami i umowami, z których nie wynika, gdzie przechowywany jest metal.
Jak odróżnić prawdziwy telefon z banku od oszustwa?
Rozłącz się i oddzwoń na numer z odwrotu karty albo z wyciągu. Jeśli rozmówca każe przelać pieniądze, wypłacić gotówkę, kupić złoto albo karty podarunkowe, to nie jest bank.
Czy osoba z mojej parafii może sprzedawać inwestycje?
Tylko jeśli ma odpowiednią licencję, a sama inwestycja jest zarejestrowana albo legalnie zwolniona z rejestracji. Znajomość nie zastępuje sprawdzenia w BrokerCheck, IAPD i u stanowego regulatora.
Źródła
Stan na 23 października 2026 r. Poradnik ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani inwestycyjnej. Dane o stratach pochodzą ze zgłoszeń ofiar i nie obejmują przypadków niezgłoszonych. W konkretnej sprawie skontaktuj się z bankiem, organami ścigania lub prawnikiem.
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!