Grand Central Terminal

Historia

Grand Central Terminal to arcydzieło architektury Beaux-Arts i jeden z najważniejszych dworców kolejowych na świecie. Historia miejsca sięga 1871 roku, kiedy Cornelius Vanderbilt otworzył tu Grand Central Depot – pierwszy duży dworzec na Manhattanie. Obecny budynek, zaprojektowany przez biura Reed and Stem (układ funkcjonalny) oraz Warren and Wetmore (fasada i wnętrza), został otwarty 2 lutego 1913 roku.

Dworzec niemal przestał istnieć w latach 60. XX wieku, kiedy Penn Central Railroad planował wyburzenie budynku i budowę biurowca na jego miejscu – los, który spotkał starą Penn Station w 1963 roku. Kampanię na rzecz ocalenia Grand Central prowadzili Jacqueline Kennedy Onassis i Municipal Art Society. W 1978 roku Sąd Najwyższy USA orzekł, że ochrona zabytków jest zgodna z konstytucją – wyrok uznawany za przełomowy moment w historii konserwacji dziedzictwa w Ameryce.

Architektura

Fasada od strony 42nd Street zachwyca monumentalnym portykiem z korynckimi kolumnami i rzeźbiarską grupą przedstawiającą Merkurego, Herkulesa i Minerwę – zaprojektowaną we Francji i wykonaną w Long Island City. Nad wejściem znajduje się zegar Tiffany o średnicy 4 metrów – największy przykład szkła Tiffany na świecie.

Główna hala (Main Concourse) ma wymiary 84 na 37 metrów i wysokość 38 metrów – to jedna z największych otwartych przestrzeni na Manhattanie. Sufit pokrywa słynne malowidło nieba z konstelacjami zodiaku, namalowane odwrotnie (jak w lustrze), co według jednej teorii miało przedstawiać niebo "z perspektywy Boga". Podłogę wyłożono kamieniem Tennessee i marmurkiem Vermont.

Co zobaczyć

Oprócz samej hali głównej warto odwiedzić: Whispering Gallery – łukowe przejście, gdzie szept przy jednej ścianie jest słyszalny przy przeciwległej; zegar na czterech twarzach nad centralnym kioskiem informacyjnym, wyceniany na 10 – 20 milionów dolarów (opalowy, z brązu); Grand Central Market z lokalnymi delikatesami; oraz restaurację Oyster Bar, działającą od 1913 roku pod oryginalnymi sklepieniami Guastavino.

Bezpłatne wycieczki z przewodnikiem organizowane są przez Grand Central Partnership. Dworzec jest otwarty od 5:15 do 2:00 w nocy.

Ciekawostki

• Malowideo na suficie odkryto pod warstwą brudu i dymu papierosowego podczas renowacji w latach 90. – mały, nieoczyszczony prostokąt pozostawiono celowo nad barem Oyster Bar jako dowód, jak brudny był sufit.
• Konstelacje na suficie są odwrócone – Byk jest po lewej zamiast po prawej. Nikt nie wie na pewno, czy to błąd, czy zamierzony efekt.
• Pod dworcem ukryta jest elektrownia (M42) z gigantycznymi prądnicami z lat 30. – jej lokalizacja była tajemnicą wojskową podczas II wojny światowej.
• Grand Central jest National Historic Landmark i jednym z najczęściej fotografowanych budynków w Nowym Jorku.