Jan Karski Corner (Pomnik Jana Karskiego)

Historia

Pomnik Jana Karskiego w Nowym Jorku to brązowa rzeźba upamiętniająca jednego z najodważniejszych Polaków XX wieku. Jan Karski (1914–2000), właściwie Jan Kozielewski, był oficerem Armii Krajowej i kurierem Polskiego Państwa Podziemnego. W czasie II wojny światowej przedostał się do warszawskiego getta i obozu przejściowego w Izbicy Lubelskiej, aby na własne oczy zobaczyć zagładę Żydów. Następnie przekazał swoje relacje przywódcom aliantów, w tym prezydentowi Franklinowi D. Rooseveltowi w 1943 roku, apelując o interwencję. Jego świadectwo było jednym z pierwszych wiarygodnych raportów o Holokauście, które dotarły do Zachodu.

Po wojnie Karski osiadł w Stanach Zjednoczonych i przez ponad 40 lat wykładał na Georgetown University w Waszyngtonie. W 1982 roku Yad Vashem przyznał mu tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. W 2012 roku prezydent Barack Obama pośmiertnie odznaczył go Prezydenckim Medalem Wolności.

Architektura i lokalizacja

Pomnik stoi na rogu Madison Avenue i 37. ulicy na Manhattanie, przed budynkiem Konsulatu Generalnego RP – historyczną rezydencją Joseph Raphael De Lamar House pod adresem 233 Madison Avenue. Rzeźba jest dziełem polskiego artysty Karola Badyny i przedstawia Karskiego siedzącego na ławce z laską w dłoni i szachownicą obok – szachy były jego ulubionym hobby. Forma rzeźby-ławki zachęca przechodniów do usiądzenia obok i chwili zadumy. Jest to jedna z serii podobnych rzeźb Badyny – pierwsza stanęła w Waszyngtonie w 2002 roku, a kolejne w Kielcach (2005) i Tel Awiwie.

Co zobaczyć

Pomnik zaprasza do interakcji – można usiąść obok brązowej postaci Karskiego i zrobić pamiątkowe zdjęcie. Na ławce i postumencie znajdują się tablice z informacjami o jego misji wojennej. Warto zwrócić uwagę na sam budynek konsulatu w stylu Beaux-Arts, zaprojektowany przez C.P.H. Gilberta i ukończony w 1905 roku. W okolicy znajduje się także Morgan Library & Museum (zaledwie blok dalej) oraz Bryant Park.

Informacje praktyczne

Pomnik znajduje się przy 233 Madison Avenue, na rogu 37. ulicy, w dzielnicy Murray Hill na Manhattanie. Najbliższe stacje metra to Grand Central – 42 St (linie 4, 5, 6, 7, S) oraz 33 St (linia 6). Pomnik jest dostępny bezpłatnie o każdej porze. Skrzyżowanie zostało oficjalnie nazwane Jan Karski Corner w 2009 roku – stosowna tabliczka znajduje się na słupie sygnalizacyjnym. Konsulat Generalny RP oferuje usługi konsularne i informacje o wydarzeniach polonijnych.

Ciekawostki

Pomnik został odsłonięty w listopadzie 2007 roku – w rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Karski po wojnie przez lata unikał publicznego mówienia o swoich przeżyciach wojennych; dopiero film Claude'a Lanzmanna „Shoah" (1985) przywrócił jego historię do powszechnej świadomości. Skrzyżowanie Madison Avenue i 37. ulicy jest jedynym miejscem w Nowym Jorku oficjalnie nazwanym na cześć polskiego bohatera wojennego z czasów II wojny światowej. Szachownica przy rzeźbie nawiązuje do pasji Karskiego – grywał w szachy w nowojorskich parkach aż do późnej starości.