Przez blisko 40 lat tysiące polskich emerytów w USA dostawało obniżone amerykańskie świadczenia tylko dlatego, że pobierali też emeryturę z ZUS. Przepis WEP (Windfall Elimination Provision) potrafił zabrać nawet kilkaset dolarów miesięcznie. To już historia: Social Security Fairness Act, podpisany 5 stycznia 2025 r., zniósł WEP i GPO z mocą wsteczną od stycznia 2024 r. Do lipca 2025 r. SSA wypłaciła ponad 3,1 miliona wyrównań na łączną kwotę około 17 miliardów dolarów – a mimo to część uprawnionych wciąż nie wie, że należą im się pieniądze. Ten poradnik wyjaśnia, kto dostaje wyrównanie i co zrobić, jeśli go nie dostałeś, oraz kompleksowo opisuje emeryturę z dwóch krajów: łączenie okresów ZUS i Social Security, przelew polskiej emerytury do USA, poświadczenie życia i podatki po obu stronach oceanu.
Najważniejsza i najmniej znana informacja tego poradnika: jeśli nigdy nie złożyłeś wniosku o świadczenie (bo np. GPO i tak by je wyzerowało), nowe przepisy nie działają automatycznie wstecz – przy wniosku składanym dopiero teraz dostaniesz co do zasady maksymalnie 6 miesięcy wyrównania od daty złożenia, a nie od stycznia 2024 r. Każdy miesiąc zwłoki to potencjalnie stracone pieniądze. Złóż wniosek jak najszybciej: ssa.gov/apply lub telefonicznie 1-800-772-1213 (powiedz „Fairness Act”).
Co dokładnie zniósł Social Security Fairness Act
- WEP (Windfall Elimination Provision) – obniżał emeryturę lub rentę Social Security osobom, które pobierały też emeryturę z pracy nieobjętej amerykańskimi składkami. Emerytura z ZUS lub KRUS liczyła się jako taka właśnie „non-covered pension” – dlatego przepis uderzał wprost w Polonię. Maksymalna obniżka dla osób uzyskujących uprawnienia w 2024 r. wynosiła 587 dolarów miesięcznie (malała przy 21–29 latach „substantial earnings” w USA, znikała przy 30).
- GPO (Government Pension Offset) – obniżał świadczenia małżeńskie i wdowie o 2/3 emerytury z amerykańskiej pracy rządowej nieobjętej składkami (np. nauczyciele czy policjanci w niektórych stanach). Ważna precyzja, którą wiele artykułów polonijnych myli: GPO nigdy nie dotyczył emerytury z ZUS – polska emerytura wyzwalała tylko WEP.
Skala wyrównań według SSA: średnia jednorazowa wypłata zaległości to około 6 710 dolarów, a typowe podwyżki miesięczne szacowano na ~360 USD (WEP), ~700 USD (świadczenia małżeńskie) i ~1 190 USD (wdowie). Wyrównania dla osób już pobierających świadczenia trafiały automatycznie na konto – bez żadnego wniosku i bez opłat.
Czy nadal trzeba zgłaszać ZUS do SSA? Zniesienie WEP usunęło obniżkę, ale nie obowiązki informacyjne – formularze wniosków wciąż pytają o zagraniczne emerytury i trzeba odpowiadać zgodnie z prawdą. Polska emerytura po prostu nie wpływa już na wysokość amerykańskiego świadczenia emerytalnego. Działa to też w drugą stronę: ZUS oficjalnie potwierdza, że amerykańskie świadczenia nie obniżają ani nie zawieszają polskiej emerytury.
Emerytura z dwóch krajów: jak działa umowa Polska–USA
Od 1 marca 2009 r. obowiązuje polsko-amerykańska umowa o zabezpieczeniu społecznym (Dz.U. 2009 nr 46 poz. 374). Jej sedno: okresy ubezpieczenia w obu krajach można sumować, żeby zdobyć prawo do świadczenia, którego sam staż w jednym kraju by nie dał – a każdy kraj wypłaca „swoją” część.
- Minimalne progi: ZUS nie ma obowiązku sumowania, jeśli polski staż jest krótszy niż 1 rok; SSA nie przyzna świadczenia „totalizowanego” przy mniej niż 6 kwartałach (credits) w USA.
- Jeden wniosek uruchamia obie procedury: mieszkając w USA, składasz wniosek w SSA (lokalny field office), a SSA przekazuje go do ZUS – data złożenia wiąże obie instytucje. Polską częścią zajmuje się I Oddział ZUS w Warszawie – Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych (ul. Senatorska 6/8). Praktyczne wsparcie po stronie amerykańskiej: Federal Benefits Unit przy Ambasadzie USA w Warszawie.
- Wysokość polskiej emerytury (dla urodzonych po 1948 r.) liczy się wyłącznie z polskich składek i kapitału początkowego – amerykańskie okresy służą tylko do spełnienia warunków stażowych. Uwaga: dopłata do emerytury minimalnej przysługuje tylko osobom mieszkającym w Polsce – rezydent USA z krótkim polskim stażem dostanie po prostu kwotę wyliczoną ze składek, choćby niską. Szczegółową procedurę wniosku opisujemy w poradniku jak złożyć wniosek o emeryturę ZUS mieszkając za granicą.
- Waloryzacja 2026: od 1 marca 2026 r. świadczenia ZUS wzrosły o 5,3%; najniższa emerytura to 1 978,49 zł brutto (dopłata do niej – patrz wyżej – tylko dla mieszkających w Polsce). Trzynasta emerytura wypłacana jest w kwietniu wszystkim uprawnionym, także za granicę; czternasta (wrzesień) w pełnej kwocie tylko przy świadczeniu do 2 900 zł.
Przelew emerytury ZUS do USA – krok po kroku
Złóż dyspozycję przelewu za granicę
Formularz EZZ (wniosek o wypłatę świadczenia za granicę) – ZUS przelewa emeryturę na twoje amerykańskie konto bez opłat po swojej stronie (płacisz tylko ewentualne prowizje własnego banku), po przeliczeniu na dolary. Wypłata jest co miesiąc; przy kwotach niższych od polskiej emerytury minimalnej ZUS może wypłacać kwartalnie.
Raz w roku potwierdź, że żyjesz
ZUS wysyła formularz „poświadczenia życia i zamieszkania” (EMRG). Podpis musi być urzędowo poświadczony – najprościej bezpłatnie w polskim konsulacie (dla obywateli polskich, bez umawiania wizyty) albo u lokalnego notariusza. Możliwe jest też potwierdzenie życia podczas e-wizyty ZUS (wideorozmowa). Brak odesłanego formularza w terminie = zawieszenie wypłaty.
Pilnuj spraw podatkowych po obu stronach
ZUS potrąca zaliczkę na polski PIT u źródła (emerytura przychodzi netto); od świadczeń wysyłanych do rezydentów USA nie potrąca się składki NFZ. W USA rozliczasz emeryturę ZUS jako dochód światowy w zeznaniu 1040, z odliczeniem polskiego podatku (foreign tax credit) – ZUS nie wystawia amerykańskiego formularza 1099, podstawą jest polskie roczne zestawienie.
A w drugą stronę: Social Security wypłacane do Polski
Umowa podatkowa Polska–USA z 1974 r. (wciąż obowiązująca – nowa umowa z 2013 r. nigdy nie została ratyfikowana przez Senat USA) nie zawiera osobnego artykułu o świadczeniach socjalnych, więc opodatkować mogą oba państwa, a podwójne opodatkowanie znosi metoda proporcjonalnego odliczenia:
- Mieszkając w Polsce, rozliczasz amerykańską emeryturę w polskim PIT (skala podatkowa, PIT-36), odliczając podatek zapłacony w USA.
- Jeśli nie masz amerykańskiego obywatelstwa ani zielonej karty, SSA potrąca u źródła 25,5% (30% od 85% świadczenia) i wystawia formularz SSA-1042S – Polska nie jest na liście krajów zwolnionych z tego potrącenia. Obywatele USA dostają SSA-1099 i rozliczają się normalnie.
- Polski bank wypłacający zagraniczną emeryturę działa jako płatnik i potrąca składkę zdrowotną 9%.
- Medicare co do zasady nie działa poza USA. Przy przeprowadzce do Polski można utrzymać część B, płacąc składki – rezygnacja i późniejszy powrót oznaczają dożywotnie kary za spóźnioną rejestrację; polskie ubezpieczenie NFZ nie zwalnia z tej kary.
Więcej o tym, gdzie płacisz podatki mieszkając za granicą, w poradniku o rezydencji podatkowej i PIT dla Polonii.
Uważaj na oszustów
| Schemat oszustwa | Prawda |
|---|---|
| „Odblokujemy pana wyrównanie WEP za opłatą” / „przyspieszymy wypłatę” | SSA nigdy nie pobiera opłat za przyznanie, podwyższenie ani wyrównanie świadczeń. Wyrównania szły automatycznie na konto. Oszustwa zgłaszaj na oig.ssa.gov. |
| Telefon „z SSA”: „pana numer Social Security został zawieszony” | Klasyczne oszustwo (spoofing numerów SSA/OIG). SSA nie zawiesza numerów SSN i nie żąda kart podarunkowych, przelewów ani kryptowalut. |
| Telefon lub SMS „z ZUS”: „dopłata do wyższej emerytury za 800 zł” / linki do „eZUS” | ZUS nie pobiera opłat za obsługę świadczeń i nie wysyła linków do płatności. Prawdziwość każdej sprawy zweryfikujesz na infolinii ZUS: +48 22 560 16 00. Jedyny oficjalny serwis to zus.pl. |
| „Pobieranie ZUS w USA jest nielegalne / trzeba ukrywać polską emeryturę” | Fałsz – pobieranie obu emerytur jest w pełni legalne i skoordynowane umową; trzeba je tylko uczciwie wykazywać w podatkach. |
Checklista dla emeryta Polonii (2026): (1) pobierasz Social Security i masz też ZUS? Sprawdź, czy dostałeś wyrównanie WEP – jeśli nie, skontaktuj się z SSA; (2) nigdy nie składałeś wniosku o świadczenie małżeńskie/wdowie, bo „i tak by zabrali”? Złóż teraz – GPO nie istnieje; (3) upewnij się, że ZUS ma twój aktualny adres i konto (formularz EZZ) i odsyłaj poświadczenie życia w terminie; (4) zbierz dokumenty podatkowe z obu krajów (SSA-1099/SSA-1042S + zestawienie ZUS) przed sezonem rozliczeń.
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!