Historia przepisu
Babka to ciasto pieczone w okrągłej albo podłużnej, gładkiej lub karbowanej formie, najczęściej w kształcie ściętego stożka z kominem w środku. Według polskiej Wikipedii robi się ją z ciasta drożdżowego, biszkoptowego albo biszkoptowo-tłuszczowego, czyli piaskowego. Skąd nazwa, nie wiadomo na pewno. Prasłowiańska „baba” znaczyła babcię, a najczęstsze wyjaśnienie mówi, że karbowane ciasto przypomina szeroką, fałdowaną spódnicę starszej wiejskiej kobiety. Narodowe Centrum Kultury podsuwa inną możliwość: dawne baby wielkanocne mogły wyglądać jak chałka w kształcie wieńca albo jak warkocz upięty pod chustą przez mężatki. Słownik Lindego z 1807 roku opisuje babę jako „gatunek ciasta na kształt zawoju Tureckiego” i podaje niemiecki odpowiednik „Kugelhupf”. Niemiecka Wikipedia odnotowuje z kolei, że na Górnych Łużycach i na Śląsku na gugelhupf mówi się „Babe”, od polskiej baby.
Dawna polska baba była drożdżowa. Zygmunt Gloger w „Encyklopedii staropolskiej” pisze, że to „znane ciasto z pszennej mąki, wypiekane zwykle do „święconego” na Wielkanoc, a dawniej także i na Zielone Świątki”. W staropolskiej kuchni na baby barwione szafranem mówiono „żółty chleb”, dodawano do nich rodzynki, migdały, skórkę kandyzowaną, wino albo wódkę i wiele przypraw. W XIX wieku przyprawy odpadły, szafranu dawano coraz mniej, a babę piekło się przede wszystkim na Wielkanoc. Z pieczeniem wiązały się zwyczaje: w kuchni panowała cisza, bo hałas mógł sprawić, że ciasto opadnie, mężczyzn do kuchni nie wpuszczano, a gorące baby wykładano na pierzyny i kołysano, aż ostygną. Elżbieta Kiewnarska w „Ciastach wielkanocnych” z okresu międzywojennego pisze, że „udana baba wielkanocna jest największą chlubą gospodyni”, i dzieli baby na drożdżowe i białkowe. Na Listę Produktów Tradycyjnych w 2017 roku wpisano produkt „Babka drożdżowa znad Mrogi” z województwa łódzkiego, a jej opis przypomina, że „już pod koniec XVII w. pieczono w Polsce baby wielkanocne ze słodkiego ciasta, z rodzynkami lub migdałami”.
Babka piaskowa ma też długą historię: przepis na „babkę piaskową na proszkach burzących” podaje Lucyna Ćwierczakiewiczowa w książce „Baby, placki i mazurki” z 1908 roku, jeszcze bez skrobi, z samą mąką pszenną. Polska Wikipedia nadal nazywa babę drożdżową głównym ciastem wielkanocnym, ale w dzisiejszych domowych przepisach pod nazwą „babka wielkanocna” najczęściej pojawia się właśnie piaskowa. Ania Gotuje tłumaczy to prosto: babka piaskowa „jest znacznie szybsza i prostsza w przygotowaniu” niż drożdżowa, a Moje Wypieki pisze, że „bez babki piaskowej niektórzy nie wyobrażają sobie świąt”. Babka wielkanocna należy też do potraw, które w Wielką Sobotę niesie się do święcenia w koszyczku.
Składniki
Ciasto (forma do babki z kominem 22–24 cm, 2–2,5 l; 8½–9½ cala, 8½–10½ cups)
-
150 g masło (bardzo miękkie, w temperaturze pokojowej, nie roztopione)
Za granicą: unsalted butter -
150 g cukier puder (albo drobny cukier)
Za granicą: USA: powdered / confectioners' sugar; Wielka Brytania: icing sugar; Niemcy: Puderzucker - 4 szt. jajka (średnie albo duże, razem około 220 g bez skorupek, w temperaturze pokojowej)
-
150 g mąka pszenna tortowa (typ 450)
Za granicą: USA: all-purpose albo cake flour; Wielka Brytania: plain flour (nie self-raising); Niemcy: Weizenmehl Type 405 -
150 g skrobia ziemniaczana (mąka ziemniaczana)
Za granicą: potato starch (nie potato flour); Niemcy: Kartoffelstärke, często jako Kartoffelmehl -
1½ łyżeczki proszek do pieczenia (około 6 g)
Za granicą: baking powder -
1 szt. cytryna (otarta skórka i 3 łyżki (45 ml) świeżego soku; zamiast cytryny 1 łyżeczka ekstraktu waniliowego albo 16 g cukru waniliowego)
Za granicą: Niemcy: Vanillezucker; USA i Wielka Brytania: ekstrakt waniliowy
Do formy
- 1 łyżka (ok. 14 g) miękkie masło
-
2 łyżki (ok. 14 g) bułka tarta (albo mąka)
Za granicą: breadcrumbs
Lukier (opcjonalnie)
-
150 g cukier puder (albo sam cukier puder do posypania)
Za granicą: powdered / icing sugar; Niemcy: Puderzucker - 2 łyżki (30 ml) sok z cytryny (2–3 łyżki, tyle, żeby lukier był gęsty)
Przygotowanie krok po kroku
-
Kilka godzin wcześniej, a najlepiej poprzedniego wieczoru, wyjmij z lodówki masło, a przed pieczeniem także jajka. Masło ma być miękkie, ale nie roztopione. Jajka możesz ogrzać kilka minut w misce z ciepłą wodą z kranu.
-
Przygotuj formę: grubo posmaruj ją miękkim masłem, także karby i komin, wysyp bułką tartą albo mąką i wystukaj nadmiar. Rozgrzej piekarnik do 170°C (340°F; grzanie góra–dół, bez termoobiegu).
-
Utrzyj samo masło mikserem na jasną, puszystą masę. Dodawaj cukier puder po łyżce, ciągle ucierając. Ucieraj długo, co najmniej 10 minut: od tego zależy, czy babka będzie lekka.
-
Dodawaj jajka pojedynczo, każde ucierając około 3 minut, zanim dodasz następne. Jeśli masa wygląda na zwarzoną, nic się nie dzieje, ucieraj dalej.
-
Mąkę, skrobię ziemniaczaną i proszek do pieczenia przesiej razem bezpośrednio na masę. Wymieszaj krótko szpatułką albo na najniższych obrotach, tylko do połączenia. Na koniec dodaj otartą skórkę i sok z cytryny i znów tylko krótko wymieszaj.
-
Przełóż ciasto do formy, wypełniając ją mniej więcej do połowy, i wyrównaj wierzch. Od razu wstaw formę na środkową półkę piekarnika.
-
Piecz 40–50 minut. Przez pierwszą część pieczenia nie otwieraj piekarnika. Od 35. minuty sprawdzaj drewnianym patyczkiem: gdy wychodzi suchy, babka jest gotowa. Nie przedłużaj pieczenia na wszelki wypadek, bo babka wyschnie.
-
Wyłącz piekarnik i zostaw babkę na 5 minut przy uchylonych drzwiczkach, a potem jeszcze kilka minut w formie, razem nie dłużej niż około 10 minut.
-
Jeszcze ciepłą babkę odwróć na kratkę i zdejmij formę. Wystudzoną do końca posyp cukrem pudrem albo polej lukrem: cukier puder ucieraj z sokiem z cytryny dodawanym po łyżce, aż lukier będzie gęsty i gładki.
Zdjęcia
