Fałszywe zbiórki: jak sprawdzić, czy Twoja darowizna trafi tam, gdzie chcesz

Większość zbiórek jest uczciwa. Ludzie naprawdę zbierają na leczenie sąsiada, na remont domu po pożarze, na paczki dla rodzin w Polsce, na hospicjum czy na szkołę. Setki tysięcy takich wpłat trafiają dokładnie tam, gdzie miały trafić.

Problem polega na tym, że oszuści doskonale o tym wiedzą. Kopiują zdjęcia chorego dziecka z prawdziwej zbiórki, zakładają stronę o nazwie łudząco podobnej do znanej fundacji i czekają na powódź, pożar albo wojnę, bo wtedy ludzie wpłacają szybko i bez sprawdzania.

Ten poradnik nie ma zniechęcić do pomagania. Ma pokazać, jak w kilka minut sprawdzić, komu dajesz pieniądze – w Polsce i w Stanach Zjednoczonych. Zasady w obu krajach są zupełnie inne, więc opisujemy je osobno, wyraźnie oznaczając, co dotyczy Polski, a co USA.

Kiedy zbiórka jest oszustwem, a kiedy tylko źle prowadzona

To rozróżnienie jest najważniejsze w całym poradniku, bo od niego zależy, co możesz zrobić i gdzie się zwrócić.

Zbiórka jest oszustwem, gdy od początku nie istnieje cel, na który zbierane są pieniądze, albo gdy organizator z góry zakłada, że zatrzyma je dla siebie. Nie ma chorego dziecka. Nie ma spalonego domu. Fundacja o podanej nazwie nie istnieje albo istnieje, ale nie ma nic wspólnego ze zbiórką prowadzoną pod jej szyldem. Zdjęcia zostały skopiowane z cudzego profilu. To jest przestępstwo i tak należy je zgłosić.

Zbiórka jest źle prowadzona, gdy cel jest prawdziwy, ale organizacja działa nieporadnie albo nieefektywnie. Fundacja wydaje bardzo dużo na administrację i marketing, a mało na pomoc. Nie publikuje sprawozdań na czas. Nie odpowiada na pytania darczyńców. Zbiera na cel ogólny, a potem zmienia priorytety. Zapomniała zgłosić kwestowanie z puszką, choć powinna. To bywa irytujące, czasem narusza przepisy administracyjne, ale nie jest tym samym co kradzież.

Pomiędzy tymi biegunami jest szeroka strefa pośrednia: pośrednicy i firmy zbierające datki na zlecenie, które legalnie zatrzymują dużą część wpłaty jako wynagrodzenie. O tym piszemy dalej.

Praktyczny wniosek: zanim oskarżysz kogoś o oszustwo, sprawdź fakty. Zanim wpłacisz, też sprawdź fakty. Te dwa zdania to w zasadzie cały poradnik, reszta to instrukcja obsługi.

Jak działają fałszywe zbiórki – mechanizmy

Zbiórka na osobę, która nie istnieje

Najprostszy schemat. Powstaje profil z historią: dziecko po wypadku, młoda matka z nowotworem, weteran bez nogi. Historia jest napisana emocjonalnie i pod presją czasu („operacja za dwa tygodnie”). Nazwisko jest prawdziwie brzmiące, ale nie da się go nigdzie zweryfikować. Nie ma nazwy szpitala, nie ma numeru KRS, nie ma nikogo, kto potwierdzi historię z imienia i nazwiska.

Przywłaszczenie cudzej historii i zdjęć

Wariant groźniejszy, bo trudniejszy do wykrycia. Oszust bierze prawdziwą, opisaną w mediach historię chorego dziecka i zakłada własną zbiórkę, podając swój numer konta. Zdjęcia są autentyczne, opis jest autentyczny, tylko rachunek jest cudzy. Rodzina często dowiaduje się o tym od obcych ludzi, którzy pytają, czy dostali pieniądze.

Podszywanie się pod znaną fundację

Oszust używa logo, nazwy i kolorystyki organizacji, którą wszyscy znają. Wiadomość wygląda jak newsletter fundacji, link prowadzi na stronę do złudzenia podobną do prawdziwej. Różni się tylko adres.

Nazwa łudząco podobna do prawdziwej organizacji

Zamiast podszywać się wprost, oszust rejestruje coś, co brzmi znajomo: dodaje słowo „Polska”, „Fundacja”, „Pomoc”, „International” albo zamienia kolejność wyrazów. Ludzie zapamiętują ogólny sens nazwy, nie jej dokładne brzmienie, i to wystarczy.

Zbiórka po katastrofie, powodzi, pożarze lub wojnie

Po każdym większym nieszczęściu w ciągu kilkudziesięciu godzin powstają dziesiątki nowych zbiórek. Część jest prawdziwa i spontaniczna, część to czysta kalkulacja. Oszuści liczą na to, że w takich chwilach ludzie wpłacają odruchowo, a nie po sprawdzeniu.

Zbiórki „na weteranów”, „na policję”, „na hospicjum”, „na strażaków”

Nazwy odwołujące się do służb i do opieki nad umierającymi działają wyjątkowo silnie. Dzwoniący często sugeruje, że reprezentuje lokalną jednostkę albo lokalne hospicjum, choć takiej relacji nie ma. Tylko USA: IRS traktuje organizacje weteranów jako osobną kategorię organizacji uprawnionych – ale to, że kategoria istnieje, nie znaczy, że każda organizacja używająca słowa „veterans” do niej należy.

Telefoniczne prośby o datek

Dzwoni miła osoba, dziękuje za „zeszłoroczne wsparcie” (którego nie było), przypomina o „zadeklarowanej kwocie” (której nie zadeklarowałeś) i prosi o potwierdzenie danych karty. Rozmowa jest tak prowadzona, żebyś czuł się zobowiązany.

Kwestowanie z puszką bez zgłoszenia

Tylko Polska: to jest właśnie ten przypadek, w którym da się coś sprawdzić na miejscu. Zbieranie gotówki w miejscu publicznym co do zasady wymaga wcześniejszego zgłoszenia, a osoba kwestująca ma mieć identyfikator z numerem zbiórki. Szczegóły w sekcji o sprawdzaniu w Polsce.

Fałszywe strony płatności

Link z wiadomości prowadzi na stronę, która wygląda jak bramka płatnicza albo jak logowanie do banku. Formularz zbiera numer karty, datę ważności, kod CVV, czasem kod SMS. Pieniądze nie idą na żadną zbiórkę – idą na kartę oszusta razem z Twoimi danymi.

Prośba o kartę podarunkową lub kryptowalutę

Żadna prawdziwa organizacja charytatywna nie potrzebuje darowizny w postaci kodu z karty podarunkowej ze sklepu ani przelewu w kryptowalucie „bo tak jest szybciej”. Te dwie formy łączy jedno: są praktycznie nieodwracalne i nie da się ich zareklamować. FTC wprost wskazuje sposób zapłaty jako jeden ze sposobów rozpoznania oszustwa – żądanie zapłaty przelewem, kryptowalutą, aplikacją płatniczą lub kartą podarunkową to sygnał ostrzegawczy.

Więcej o tym mechanizmie: Jak uniknąć oszustw z kartami podarunkowymi Apple i prepaid oraz Crypto scams – na co uważać.

Presja „przelej teraz”

Uczciwa organizacja przyjmie Twoją wpłatę też jutro. Oszust nie ma tyle czasu, bo jego strona zniknie za kilka dni. Stąd liczniki odliczające godziny, „zostało 5 miejsc”, „operacja jutro rano”.

Cykliczna opłata zamiast jednorazowej

Wpłacasz raz, a formularz ma domyślnie zaznaczone pole „wspieraj co miesiąc”, ukryte pod przyciskiem albo napisane najmniejszą czcionką. Po trzech miesiącach zauważasz na wyciągu trzy obciążenia zamiast jednego. Bywa to nieuczciwy chwyt, a bywa zwykłe niedopatrzenie projektanta formularza – w obu przypadkach trzeba to wyłapać przed kliknięciem.

Kradzież danych karty pod pozorem darowizny

Czasem celem w ogóle nie jest darowizna. Celem są dane karty. Kwota wpłaty bywa symboliczna, bo prawdziwe pieniądze zostaną pobrane później, gdzie indziej. Objaw: formularz prosi o więcej danych, niż potrzeba – PESEL, numer dowodu, datę urodzenia, numer ubezpieczenia.

Zbiórki na portalach społecznościowych

Post w grupie polonijnej, prywatna wiadomość, „event” z linkiem. Grupy społecznościowe są dla oszusta idealne, bo dają wrażenie rekomendacji: skoro post jest w grupie, w której jestem od lat, to pewnie ktoś to sprawdził. Zwykle nikt nie sprawdził.

Fałszywe zbiórki wymierzone w Polonię

Osobna kategoria, bo wykorzystuje konkretne emocje: pomoc rodzinie w kraju, pomoc polskiej szkole, parafii, kombatantom, powodzianom. Wiadomość jest po polsku, czasem z drobnymi błędami charakterystycznymi dla tłumaczenia maszynowego. Bywa, że oszust powołuje się na wspólną parafię albo na organizację polonijną, do której faktycznie należysz.

Pośrednicy pobierający większość wpłat

To najbardziej niedoceniany mechanizm i zarazem najczęściej zgodny z prawem. Organizacje wynajmują wyspecjalizowane firmy do zbierania datków – telefonicznie, listownie, na ulicy. Firma dostaje wynagrodzenie, często procent od zebranej kwoty. Jeżeli ten procent jest wysoki, do celu trafia zaskakująco mało z Twojej wpłaty.

Tylko USA: BBB Wise Giving Alliance ocenia organizacje według dwudziestu standardów, obejmujących między innymi wydatki na cele statutowe i koszty pozyskiwania funduszy, a raporty publikuje na give.org. Jeżeli dzwoniący nie chce powiedzieć, czy jest pracownikiem organizacji, czy firmy zewnętrznej – to jest odpowiedź sama w sobie.

Tylko Polska: analogiczną informację można wyczytać ze sprawozdań organizacji pożytku publicznego publikowanych przez Narodowy Instytut Wolności oraz ze sprawozdania ze zbiórki publicznej na portalu zbiórek publicznych, gdzie organizator podaje między innymi przewidywane koszty pokrywane z zebranych ofiar.

Przykłady wiadomości oszustów

Wszystkie nazwy, nazwiska i adresy poniżej są zmyślone. Zapis [.] zamiast kropki jest celowy, żeby przypadkiem nie kliknąć.

Przykład wiadomości oszusta 1 – chore dziecko, presja czasu

Julka ma 4 lata i SMA. Operacja w Bostonie jest zaplanowana na 12 sierpnia, brakuje 18 000 dolarów. Rodzice są zrozpaczeni. Każda złotówka się liczy. Wpłać: pomoc-dla-julki[.]org Udostępnij dalej, prosimy!!!

Brak nazwy szpitala, brak organizatora, brak numeru zbiórki, presja terminu, prośba o udostępnianie zamiast o weryfikację.

Przykład wiadomości oszusta 2 – podszycie pod fundację

Fundacja Serce Nadziei dziękuje za dotychczasowe wsparcie. W tym roku ponownie liczymy na Państwa. Kliknij, aby przekazać darowiznę: serce-nadziei-platnosc[.]com Twoja poprzednia darowizna: 200 zł.

Adres płatności jest w innej domenie niż strona fundacji. Powołanie się na „poprzednią darowizną”, której nie było, ma uwiarygodnić nadawcę.

Przykład wiadomości oszusta 3 – po powodzi

PILNE. Woda zabrała wszystko w Nowej Grobli. Ludzie nie mają gdzie spać. Zbieramy na koce, żywność i lekarstwa. BLIK na numer 600 000 000, tytuł „powódź”. Komitet Pomocy Poszkodowanym.

Prośba o BLIK na numer telefonu osoby prywatnej. Brak numeru zbiórki, brak danych komitetu, brak jakiegokolwiek adresu.

Przykład wiadomości oszusta 4 – telefon w imieniu weteranów

Dzień dobry, dzwonię z Funduszu Wsparcia Weteranów Amerykańskich. W zeszłym roku zadeklarował pan 75 dolarów. Chcemy tylko potwierdzić dane karty, żeby zamknąć zeszłoroczną deklarację. Podaje pan numer karty i trzy cyfry z tyłu.

Wymyślona „zeszłoroczna deklaracja”, prośba o CVV przez telefon, nazwa brzmiąca oficjalnie, ale niesprawdzalna.

Przykład wiadomości oszusta 5 – karta podarunkowa

Nasz system płatności jest chwilowo niedostępny, ale możesz pomóc od razu. Kup kartę podarunkową na 100 dolarów w najbliższym sklepie i wyślij nam zdjęcie kodu z tyłu. To w pełni bezpieczne, wystawimy potwierdzenie do odliczenia podatku.

Karta podarunkowa jako forma darowizny nie istnieje w żadnej uczciwej organizacji. Obietnica potwierdzenia podatkowego ma uśpić czujność.

Przykład wiadomości oszusta 6 – kryptowaluta

Ze względu na sankcje nie możemy przyjmować przelewów bankowych na pomoc dla dzieci na terenach objętych wojną. Prosimy o wpłaty w USDT na adres portfela poniżej. Transakcja jest natychmiastowa i anonimowa.

Słowo „anonimowa” w kontekście darowizny charytatywnej to sygnał sam w sobie. Darowizna, której nie da się udokumentować, nie da się też odliczyć ani zareklamować.

Przykład wiadomości oszusta 7 – wiadomość od „znajomego”

Cześć, pamiętasz mnie z grupy Polonia Chicago? Mój brat trafił do szpitala, nie mam dostępu do konta w Polsce. Możesz pożyczyć 500 dolarów na leczenie? Oddam w przyszłym tygodniu. Tylko nie pisz o tym nikomu, wstyd mi.

Prośba o dyskrecję to standardowy element. Ma zapobiec temu, żebyś zadzwonił do wspólnych znajomych i sprawdził historię.

Przykład wiadomości oszusta 8 – subskrypcja w przebraniu

Wesprzyj hospicjum kwotą 25 zł. [Wpłacam 25 zł] Zaznaczając powyższe, wyrażasz zgodę na comiesięczne obciążanie karty kwotą 25 zł do odwołania, zgodnie z regulaminem.

Zgoda na cykliczne obciążenie jest schowana pod przyciskiem. Formalnie napisane, praktycznie niewidoczne.

Przykład wiadomości oszusta 9 – fałszywa bramka płatności

Dziękujemy za wybranie darowizny 50 zł. Aby dokończyć płatność, zaloguj się do banku: bank-platnosc-online[.]net Podaj login, hasło i kod SMS.

Prawdziwa bramka nigdy nie prosi o login i hasło do bankowości na własnej stronie. To phishing z motywem charytatywnym.

Przykład wiadomości oszusta 10 – podszycie pod polską parafię

Szanowni Parafianie, w związku z remontem dachu naszego kościoła uruchamiamy zbiórkę. Wpłaty prosimy kierować na konto: PL00 0000 0000 0000 0000 0000 0000, odbiorca: Jan Nowak. Ksiądz proboszcz.

Odbiorcą przelewu na cel parafialny jest osoba prywatna, nie parafia. To niemal zawsze przejęcie tożsamości nadawcy albo zwykłe podszycie.

Przykład wiadomości oszusta 11 – „nasza” organizacja polonijna

Stowarzyszenie Polskich Rodzin w New Jersey organizuje pomoc dla rodzin poszkodowanych w pożarze w Polsce. Zebraliśmy już 92% celu. Zostań ostatnim darczyńcą: polonia-pomoc-nj[.]site Wpłaty tylko dzisiaj.

Domena w egzotycznym rozszerzeniu, pasek postępu bliski końca (klasyczny mechanizm dołączania się do tłumu), sztuczny termin.

Przykład wiadomości oszusta 12 – „urzędowa” zbiórka

Ministerstwo prowadzi ogólnopolską zbiórkę na pomoc powodzianom. Wpłaty przez oficjalny formularz: zbiorka-rzadowa[.]pl Darowizna zostanie automatycznie odliczona od podatku.

Obietnica, że „darowizna zostanie automatycznie odliczona”, jest nieprawdziwa – odliczenie robi podatnik w rocznym zeznaniu i musi mieć dowód wpłaty.

Tabela sygnałów ostrzegawczych

Sygnał ostrzegawczy	Dlaczego podejrzany	Jak to sprawdzić	Co zrobić
Presja „wpłać dzisiaj”, licznik czasu	Uczciwa organizacja przyjmie wpłatę również jutro; pośpiech ma wyłączyć weryfikację	Sprawdź, czy ten sam apel z tym samym terminem nie krąży od miesięcy	Odłóż decyzję o 24 godziny i wróć do sprawy
Prośba o kartę podarunkową lub kryptowalutę	Płatności nieodwracalne i niemożliwe do zareklamowania; nie są używane przez legalne organizacje	Sprawdź, czy organizacja podaje tę formę na własnej oficjalnej stronie	Przerwij kontakt, nie kupuj karty
Wpłata na konto osoby prywatnej lub BLIK na numer telefonu	Darowizna na rzecz osoby fizycznej nie daje żadnej ochrony ani odliczenia	Porównaj nazwę odbiorcy przelewu z nazwą organizacji	Wpłać bezpośrednio na rachunek organizacji lub zrezygnuj
Adres strony inny niż domena organizacji	Typowa metoda podszycia; różnica bywa jedną literą	Wpisz nazwę organizacji w wyszukiwarkę i wejdź z wyniku, nie z linku	Nie klikaj linku z wiadomości
Nazwa łudząco podobna do znanej fundacji	Wykorzystuje pamięć ogólną, nie dokładną	Tylko Polska: KRS. Tylko USA: narzędzie IRS Tax Exempt Organization Search	Zweryfikuj numer KRS lub EIN, nie samą nazwę
Kwestujący bez identyfikatora z numerem zbiórki	Tylko Polska: organizator ma obowiązek zapewnić identyfikator z numerem zbiórki	Poproś o identyfikator i sprawdź numer na zbiorki.gov.pl	Nie wrzucaj do puszki, zgłoś Policji
Telefon z prośbą o dane karty	Prawdziwa organizacja nie potrzebuje CVV przez telefon	Rozłącz się i zadzwoń na numer z oficjalnej strony	Nigdy nie podawaj CVV ani kodu SMS
Prośba o dyskrecję („nie mów nikomu”)	Ma zapobiec weryfikacji u wspólnych znajomych	Zadzwoń do tej osoby na znany numer	Zweryfikuj innym kanałem przed wpłatą
Formularz prosi o PESEL, numer dowodu lub SSN	Do darowizny to zbędne; to zbieranie danych do kradzieży tożsamości	Sprawdź, jakie dane są naprawdę potrzebne przy wpłacie	Przerwij wypełnianie formularza
Brak jakichkolwiek danych organizatora	Bez KRS, NIP, EIN i adresu nie da się nic zweryfikować	Poszukaj tych danych na stronie i w rejestrze	Nie wpłacaj do czasu ustalenia organizatora
Domyślnie zaznaczona wpłata cykliczna	Jednorazowa intencja zamienia się w subskrypcję	Przeczytaj tekst pod przyciskiem i podsumowanie płatności	Odznacz pole, zachowaj potwierdzenie
Zdjęcia znane z innej, wcześniejszej zbiórki	Przywłaszczenie cudzej historii	Wyszukiwanie obrazem, poszukaj oryginalnego źródła zdjęcia	Powiadom platformę, nie wpłacaj
Organizacja nie chce podać, ile trafia na cel	Może działać przez pośrednika pobierającego dużą część wpłaty	Tylko USA: raport BBB WGA. Tylko Polska: sprawozdania OPP i sprawozdanie ze zbiórki	Zapytaj wprost; brak odpowiedzi to odpowiedź

Tylko Polska: jak sprawdzić organizację i zbiórkę

Co w Polsce w ogóle jest zbiórką publiczną

To jest sedno i najczęstsze źródło nieporozumień.

Zgodnie z ustawą z 14 marca 2014 r. o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych (tekst jednolity: Dz.U. 2020 poz. 1672), zbiórką publiczną jest zbieranie ofiar w gotówce lub w naturze w miejscu publicznym na określony, zgodny z prawem cel pozostający w sferze zadań publicznych oraz na cele religijne (art. 1 ust. 1). Miejsca publiczne to miejsca ogólnodostępne, w szczególności ulice, place, parki i cmentarze (art. 1 ust. 2).

Z tej definicji wynika rzecz zaskakująca dla wielu osób: zbieranie pieniędzy przelewem na konto lub przez internet nie mieści się w ustawowej definicji zbiórki publicznej, bo nie jest zbieraniem gotówki lub darów w naturze w miejscu publicznym. Dlatego internetowe zbiórki na portalach crowdfundingowych zwykle nie są zgłaszane na portalu zbiórek publicznych – i to nie znaczy, że są nielegalne.

Ustawa dodatkowo wprost wyłącza z pojęcia zbiórki publicznej (art. 2) zbieranie ofiar:

• na cele religijne i kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą, naukową, oświatową i wychowawczą oraz na utrzymanie duchownych i członków zakonów, jeżeli odbywa się w obrębie terenów kościelnych, kaplic oraz w miejscach i okolicznościach zwyczajowo przyjętych i w sposób tradycyjnie ustalony,
• w drodze loterii pieniężnych i fantowych,
• wśród grona osób znajomych osobiście przeprowadzającemu zbiórkę,
• wśród młodzieży szkolnej na terenach szkolnych, na podstawie pozwolenia władz szkolnych,
• w ramach zbiórek koleżeńskich w lokalu urzędu publicznego (za pozwoleniem kierownika urzędu) lub w innym zakładzie pracy.

Innymi słowy: taca w kościele, zrzutka w pracy na prezent i loteria fantowa na festynie to nie są zbiórki publiczne w rozumieniu ustawy i nikt nie musi ich zgłaszać.

Kto może prowadzić zbiórkę publiczną

Organizatorem może być organizacja pozarządowa, podmiot wymieniony w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie albo komitet społeczny powołany specjalnie w celu przeprowadzenia zbiórki (art. 3). Komitet społeczny powołują aktem założycielskim co najmniej 3 osoby fizyczne z pełną zdolnością do czynności prawnych, niekarane za przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi oraz za przestępstwa skarbowe (art. 4 ust. 1).

To ważne: zbiórkę uliczną może zorganizować grupa sąsiadów, nie tylko duża fundacja. Sam fakt, że organizatorem jest „komitet społeczny”, a nie znana organizacja, nie jest sygnałem ostrzegawczym.

Jak sprawdzić, czy zbiórka publiczna jest zgłoszona

Zbiórka publiczna może zostać przeprowadzona po jej zgłoszeniu przez organizatora i zamieszczeniu informacji o zgłoszeniu przez ministra właściwego do spraw administracji publicznej na ogólnopolskim elektronicznym portalu zbiórek publicznych (art. 5 ust. 1). Portal Zbiórek Publicznych prowadzi Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji i jest dostępny pod adresem zbiorki.gov.pl.

Krok po kroku:

1. Wejdź na https://zbiorki.gov.pl/
2. Skorzystaj z wyszukiwarki. Możesz szukać po nazwie organizatora, nazwie zbiórki, miejscu przeprowadzenia, opisie celu, numerze zbiórki oraz po stanie zbiórki (planowana, realizowana, zakończona).
3. Jeżeli masz numer zbiórki z identyfikatora kwestującego, wpisz właśnie jego – to najszybsza droga.
4. Sprawdź w opisie: cel, sposób prowadzenia, miejsce, termin rozpoczęcia i zakończenia oraz przewidywane koszty pokrywane z zebranych ofiar. Wszystkie te dane muszą się znaleźć w informacji o zgłoszeniu (art. 10 ust. 2).

Jeżeli ktoś kwestuje z puszką na ulicy i nie ma go w portalu, coś jest nie tak. Nie oznacza to automatycznie oszustwa – może to być zaniedbanie formalne – ale nie masz wtedy żadnego potwierdzenia, kto zbiera i na co.

Jak sprawdzić identyfikator kwestującego

Organizator ma obowiązek zapewnić osobom przeprowadzającym zbiórkę identyfikatory zawierające imię i nazwisko osoby zbierającej oraz w szczególności informacje o nazwie, celu zbiórki, jej organizatorze i numer zbiórki publicznej (art. 8).

Masz pełne prawo poprosić o pokazanie identyfikatora i spisać numer zbiórki. Uczciwy wolontariusz przyjmie to spokojnie – to normalna część jego pracy.

Jak znaleźć sprawozdanie ze zbiórki

Organizator ma obowiązek złożyć dwa rodzaje sprawozdań, publikowanych na tym samym portalu (art. 16):

• sprawozdanie z przeprowadzonej zbiórki z podaniem wartości i rodzaju zebranych ofiar – w ciągu 30 dni od zakończenia zbiórki,
• sprawozdanie ze sposobu rozdysponowania zebranych ofiar – dla organizacji w terminie 3 miesięcy od zakończenia roku obrotowego, a dla komitetów społecznych w terminie 30 dni od zakończenia 12-miesięcznego okresu od zakończenia zbiórki (i dalej, aż ofiary zostaną rozdysponowane).

Zbiórki trwające dłużej niż rok mają obowiązek sprawozdawczy co pół roku (art. 17). Informacja o zgłoszeniu wraz ze sprawozdaniami jest dostępna na portalu przez 10 lat od upływu terminu przesłania ostatniego sprawozdania (art. 19).

Jest jeszcze jeden mechanizm, bardzo praktyczny dla darczyńcy: minister odmawia zamieszczenia informacji o nowej zbiórce, jeżeli organizator nie złożył w terminie sprawozdania z poprzedniej (art. 15 ust. 1 pkt 2). Organizator, który regularnie prowadzi zbiórki i ma je opublikowane, musiał więc rozliczyć poprzednie.

Co czytać w sprawozdaniu: porównaj kwotę zebraną z kwotą rozdysponowaną i z celem. Sprawdź, jak wysokie były koszty zbiórki w stosunku do zebranej sumy. Zwróć uwagę, czy sprawozdanie w ogóle jest, czy tylko widnieje zapowiedź.

Jak sprawdzić fundację lub stowarzyszenie w KRS

Fundacje i stowarzyszenia rejestrowe są wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego. Bezpłatna wyszukiwarka działa w Portalu Rejestrów Sądowych: https://prs.ms.gov.pl/krs

Na co patrzeć:

• czy podmiot o tej dokładnie nazwie w ogóle istnieje,
• czy numer KRS podany na stronie zbiórki zgadza się z numerem w rejestrze,
• kto zasiada w zarządzie i czy skład nie zmienił się właśnie wczoraj,
• adres siedziby – czy jest realny i czy odpowiada temu ze strony,
• czy w rejestrze nie ma informacji o otwarciu likwidacji lub ogłoszeniu upadłości,
• czy jest wpisana informacja o statusie organizacji pożytku publicznego.

Ostatni punkt jest istotny, bo status OPP nabywa się z chwilą wpisania do KRS informacji o spełnieniu wymagań określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (art. 22 ust. 2 tej ustawy, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1338). Status OPP nie jest więc czymś, co organizacja może sobie sama przypisać w opisie na stronie – to wpis w rejestrze.

Jak sprawdzić status OPP i wykaz uprawnionych do 1,5% podatku

Podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych może przekazać 1,5% podatku na rzecz wybranej organizacji pożytku publicznego (art. 27 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie).

Wykaz organizacji, na które można przekazać 1,5%, prowadzi w formie elektronicznej Dyrektor Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Wykaz obejmuje organizacje mające status OPP na dzień 30 listopada roku podatkowego i jest publikowany nie później niż 15 grudnia roku podatkowego na stronie podmiotowej NIW w Biuletynie Informacji Publicznej (art. 27a ust. 1). Zawiera nazwę, siedzibę, numer KRS i NIP organizacji (art. 27a ust. 4).

W wykazie uwzględnia się organizacje, które w terminie zamieściły roczne sprawozdanie merytoryczne i finansowe oraz w stosunku do których nie wpisano do KRS informacji o likwidacji lub upadłości (art. 27a ust. 3). To praktyczna wskazówka: obecność w wykazie oznacza, że organizacja jest z rozliczeniami na bieżąco.

Wykaz i sprawozdania OPP znajdziesz na stronie NIW:

• Wykaz OPP – 1,5%: https://niw.gov.pl/opp/wykaz-opp/
• Sprawozdania OPP: https://niw.gov.pl/opp/sprawozdania-opp/

Na co patrzeć w sprawozdaniu finansowym fundacji

Organizacja pożytku publicznego sporządza roczne sprawozdanie merytoryczne oraz roczne sprawozdanie finansowe i podaje je do publicznej wiadomości, w tym na własnej stronie internetowej (art. 23 ust. 1, 2 i 2a).

Czytając sprawozdanie, szukaj czterech rzeczy:

1. Proporcji – ile poszło na działalność statutową (czyli na cel), a ile na administrację i pozyskiwanie funduszy. Nie ma tu magicznej granicy, ale rażąca dysproporcja jest powodem do pytań.
2. Ciągłości – czy sprawozdania są za kolejne lata, czy z lukami.
3. Zgodności z opisem – czy to, co organizacja robi w sprawozdaniu, odpowiada temu, co obiecuje w apelu.
4. Wynagrodzeń i transakcji z osobami powiązanymi – nie po to, żeby oburzać się na to, że ktoś w fundacji zarabia, tylko żeby sprawdzić, czy skala jest sensowna wobec skali pomocy.

Tylko USA: jak sprawdzić organizację

Narzędzie IRS Tax Exempt Organization Search

Podstawowe darmowe narzędzie to Tax Exempt Organization Search (TEOS) prowadzone przez IRS: https://www.irs.gov/charities-non-profits/tax-exempt-organization-search

Pozwala sprawdzić:

• czy organizacja jest uprawniona do przyjmowania darowizn podlegających odliczeniu (dane z Pub. 78),
• deklaracje z serii Form 990 oraz Form 990-N (e-Postcard),
• listę organizacji, którym automatycznie cofnięto zwolnienie podatkowe (Automatic Revocation of Exemption List),
• pisma określające status (determination letters).

Publikacja IRS 526 wprost kieruje podatników do tego narzędzia: „You can also check by going to IRS.gov/TEOS”.

Jak szukać: najpewniej po numerze EIN, bo nazwy bywają podobne. Uczciwa organizacja poda EIN bez oporu. Jeżeli nie chce podać, to już jest informacja.

Zwróć szczególną uwagę na listę cofniętych zwolnień. Organizacja może istnieć, mieć stronę i logo, a jednocześnie mieć cofnięty status – najczęściej dlatego, że przez trzy lata nie złożyła wymaganych deklaracji.

Co znaczy 501(c)(3) i czego nie gwarantuje

Numer 501(c)(3) odsyła do przepisu Internal Revenue Code, na podstawie którego organizacja jest zwolniona z podatku i na rzecz której darowizny mogą podlegać odliczeniu.

Czego 501(c)(3) nie gwarantuje:

• że organizacja jest dobrze zarządzana,
• że wydaje pieniądze rozsądnie,
• że rzeczywiście robi to, co obiecuje w reklamie,
• że jej status jest nadal aktualny (bywa cofnięty),
• że osoba, która się na nią powołuje przez telefon, ma z nią cokolwiek wspólnego.

Innymi słowy: 501(c)(3) mówi coś o statusie podatkowym, a nie o jakości ani uczciwości. Weryfikacja statusu to pierwszy krok, nie ostatni.

Raport BBB Wise Giving Alliance

BBB Wise Giving Alliance ocenia organizacje charytatywne według 20 standardów (BBB Standards for Charity Accountability), przypisując każdemu ocenę: standard spełniony, niespełniony albo niemożliwy do zweryfikowania. Standardy obejmują między innymi nadzór zarządu, wydatki, przejrzystość i rzetelność materiałów promocyjnych.

• Standardy: https://give.org/bbb-standards-for-charity-accountability
• Raporty o organizacjach: https://give.org/charity-reviews/
• Porady dla darczyńców: https://give.org/tips-for-donors

Ważna uwaga z samego BBB WGA: organizacje, które nie przekazują żądanych informacji, są opisywane jako „nondisclosure charities”. BBB WGA zaleca ostrożność wobec takich organizacji. Brak raportu nie dowodzi nieuczciwości, ale też niczego nie potwierdza.

Rejestracja stanowa

Poza poziomem federalnym istnieje poziom stanowy i to jest część, którą najczęściej się pomija.

W wielu stanach organizacja, która zbiera datki od mieszkańców danego stanu, musi się w tym stanie zarejestrować, a firmy zbierające datki w jej imieniu (professional fundraisers, professional solicitors) podlegają odrębnym obowiązkom rejestracyjnym. Wymogi różnią się stan po stanie – w jednych stanach nadzór sprawuje Attorney General, w innych Secretary of State, a w jeszcze innych departament ochrony konsumentów.

Katalog urzędów nadzorujących zbiórki we wszystkich stanach prowadzi National Association of State Charity Officials: https://www.nasconet.org/resources/state-government/

Praktycznie: znajdź na tej liście swój stan, wejdź na stronę wskazanego urzędu i poszukaj wyszukiwarki zarejestrowanych organizacji („charity search”, „charitable organizations”). Przy telefonicznej prośbie o datek możesz też zapytać wprost, czy dzwoniący jest pracownikiem organizacji, czy zewnętrznej firmy, i czy ta firma jest zarejestrowana w Twoim stanie.

Gdzie sprawdzić organizację – porównanie Polska i USA

Rejestr lub narzędzie	Co zawiera	Adres	Czego nie potwierdza
PL Portal Zbiórek Publicznych (MSWiA)	Zgłoszone zbiórki publiczne: numer, organizator, cel, miejsce, termin, przewidywane koszty, sprawozdania	https://zbiorki.gov.pl/	Nie obejmuje zbiórek internetowych i przelewów; brak wpisu nie dowodzi oszustwa
PL Krajowy Rejestr Sądowy	Istnienie fundacji lub stowarzyszenia, numer KRS, zarząd, siedziba, likwidacja, informacja o statusie OPP	https://prs.ms.gov.pl/krs	Nie mówi nic o jakości działania ani o tym, na co faktycznie idą pieniądze
PL Wykaz OPP – 1,5% (NIW-CRSO)	Organizacje uprawnione do otrzymania 1,5% podatku: nazwa, siedziba, KRS, NIP	https://niw.gov.pl/opp/wykaz-opp/	Nie ocenia skuteczności ani proporcji wydatków
PL Sprawozdania OPP (NIW-CRSO)	Roczne sprawozdania merytoryczne i finansowe OPP	https://niw.gov.pl/opp/sprawozdania-opp/	Dotyczy tylko OPP; zwykła fundacja bez statusu OPP tam nie występuje
US IRS Tax Exempt Organization Search	Status zwolnienia, uprawnienie do przyjmowania odliczalnych darowizn (Pub. 78), Form 990 i 990-N, lista cofniętych zwolnień	https://www.irs.gov/charities-non-profits/tax-exempt-organization-search	Nie ocenia zarządzania, skuteczności ani uczciwości bieżących apeli
US BBB Wise Giving Alliance	Raporty o organizacjach względem 20 standardów rzetelności	https://give.org/charity-reviews/	Nie obejmuje wszystkich organizacji; brak raportu nic nie przesądza
US Urzędy stanowe (katalog NASCO)	Rejestracja organizacji i firm zbierających datki w danym stanie	https://www.nasconet.org/resources/state-government/	Wymogi różnią się stanami; rejestracja nie jest rekomendacją

Jak bezpiecznie wpłacać

Wpłacaj bezpośrednio, nie przez link z wiadomości

Zasada, która eliminuje większość zagrożeń: nie klikaj linku z wiadomości, tylko sam znajdź organizację. Wpisz jej nazwę w wyszukiwarkę, wejdź na oficjalną stronę, tam znajdź dane do wpłaty. Jeżeli apel jest prawdziwy, znajdziesz go też na oficjalnej stronie.

Jeżeli wpłacasz przelewem, wpisuj numer rachunku ręcznie z oficjalnej strony organizacji, a nie kopiuj z wiadomości. Sprawdź, czy nazwa odbiorcy to nazwa organizacji, a nie imię i nazwisko osoby prywatnej.

Dlaczego karta daje więcej możliwości niż przelew i BLIK

Nie chodzi o to, że karta jest „bezpieczniejsza” magicznie. Chodzi o to, co możesz zrobić potem.

Przy płatności kartą istnieje procedura reklamacyjna u wystawcy karty (chargeback). Nie gwarantuje ona zwrotu pieniędzy, ale daje drogę odwoławczą i termin, w którym można ją uruchomić. Przelew bankowy i BLIK działają inaczej: to Ty inicjujesz transfer środków i po zaksięgowaniu odzyskanie pieniędzy zależy głównie od dobrej woli odbiorcy albo od postępowania karnego.

Praktycznie: jeżeli masz wybór między kartą a przelewem na nieznane konto, wybierz kartę. Jeżeli wpłacasz do organizacji, którą znasz od lat i sprawdziłeś rachunek na jej stronie, przelew jest w porządku.

Więcej o odzyskiwaniu pieniędzy po oszustwie: Oszustwa bankowe i internetowe w Polsce: phishing, spoofing, fałszywy BLIK oraz Zelle scam – dlaczego bank często nie odda pieniędzy.

Karta podarunkowa i kryptowaluta to sygnał ostrzegawczy

Powtarzamy to osobno, bo to najprostszy test w całym poradniku. Prośba o darowiznę w postaci kodu z karty podarunkowej albo w kryptowalucie oznacza oszustwo w praktycznie każdym przypadku. Żadna organizacja charytatywna nie prowadzi w ten sposób zbiórek, bo takich środków nie da się normalnie rozliczyć w księgach ani potwierdzić darczyńcy.

Ta sama zasada dotyczy przekazów pieniężnych do osób, których nie znasz osobiście, oraz płatności aplikacjami peer-to-peer na rzecz nieznanych odbiorców.

Jak sprawdzić adres strony płatności

Cztery rzeczy do sprawdzenia w pasku adresu, zanim wpiszesz dane karty:

1. Domena główna – czytaj adres od prawej strony: to, co jest tuż przed pierwszym ukośnikiem, jest domeną właściwą. W adresie fundacja-serce.platnosci-online[.]com domeną jest platnosci-online.com, a nie fundacja-serce.
2. Zgodność z organizacją – czy bramka należy do znanego operatora płatności albo do samej organizacji.
3. Literówki i podmiany – zamiana l na I, rn zamiast m, dodane myślniki, egzotyczne końcówki.
4. Zakres żądanych danych – bramka płatnicza pyta o dane karty. Nie pyta o login i hasło do bankowości, PESEL ani numer dowodu.

Kłódka przy adresie oznacza tylko szyfrowane połączenie. Oszust też może mieć kłódkę. Kłódka nie mówi nic o tym, kto jest po drugiej stronie.

Jak nie dać się wciągnąć w subskrypcję

• Przed kliknięciem przycisku przeczytaj drobny tekst pod nim i podsumowanie płatności.
• Poszukaj słów „miesięcznie”, „monthly”, „cyklicznie”, „recurring”, „do odwołania”.
• Zachowaj potwierdzenie wpłaty (e-mail albo zrzut ekranu) z widoczną kwotą i typem płatności.
• Po miesiącu sprawdź wyciąg. Jeżeli obciążenie się powtórzyło, a nie chciałeś tego, napisz do organizacji, a równolegle zgłoś sprawę wystawcy karty.
• Jeżeli wspierasz kilka organizacji cyklicznie, raz w roku przejrzyj listę i zdecyduj świadomie, co zostaje.

Prośba o wsparcie od „znajomego” w komunikatorze

To osobny scenariusz, bo tu nie ma żadnej „zbiórki” do sprawdzenia w rejestrze. Jest tylko wiadomość od kogoś, kogo znasz.

Typowy przebieg: konto znajomego zostaje przejęte, a oszust pisze do wszystkich z listy kontaktów. Treść jest zawsze podobna – nagły wypadek, brak dostępu do konta, prośba o szybką pożyczkę lub wpłatę na zbiórkę, prośba o dyskrecję.

Co robić:

1. Nie odpowiadaj na prośbę w tym samym kanale. Zadzwoń do tej osoby na numer, który masz zapisany od dawna. Nie na numer podany w wiadomości.
2. Zadaj pytanie kontrolne, na które odpowiedź zna tylko ta osoba, i którego odpowiedzi nie ma w internecie ani w historii czatu. Nie „jak ma na imię twój pies”, tylko coś z konkretnej wspólnej sytuacji.
3. Uważaj na rozmowę głosową i wideo. Głos można dziś sklonować. Sam fakt, że „to brzmi jak on”, nie jest dowodem. Zobacz: Klonowanie głosu i oszustwo na wnuczka.
4. Ostrzeż innych znajomych, jeżeli potwierdzisz przejęcie konta. Napisz do nich innym kanałem.
5. Pomóż tej osobie odzyskać konto. Pierwsza godzina jest kluczowa: Ktoś przejął mój e-mail, Facebook lub Instagram – co zrobić w pierwszej godzinie.
6. Zabezpiecz własne konta, żeby nie stać się kolejnym ogniwem: 2FA i menedżer haseł oraz poradnik o hasłach i passkeys (w przygotowaniu).

Jeżeli prośba jest prawdziwa, znajomy zrozumie, że oddzwaniasz. Jeżeli obraża się na weryfikację, to sam w sobie jest sygnał.

Dla seniorów: telefon, list i puszka przy drzwiach

Ta sekcja jest osobno, bo osoby starsze dostają nieproporcjonalnie dużo próśb o datki – i to nie przypadek. Kto raz wpłacił po telefonie, trafia na listy, które krążą między firmami zbierającymi datki.

Telefon

Zasady, które warto powtórzyć bliskim:

• Nigdy nie podawaj przez telefon numeru karty, kodu CVV ani kodu z SMS-a. Nawet jeżeli rozmówca zna Twoje imię, adres i „poprzednią darowiznę”.
• Masz prawo się rozłączyć. Rozłączenie się nie jest niegrzeczne. Nie musisz tłumaczyć się z decyzji.
• Zdanie, które wystarcza: „Nie podejmuję decyzji przez telefon. Proszę przysłać informacje pocztą.” Uczciwa organizacja przyśle. Oszust zniknie.
• Nie oddzwaniaj na numer podany przez rozmówcę. Jeżeli chcesz sprawdzić, znajdź numer organizacji samodzielnie.
• Zapytaj wprost: czy dzwoni pracownik organizacji, czy firma zewnętrzna, i jaka część wpłaty trafi na cel. Tylko USA: to pytanie ma umocowanie praktyczne, bo firmy zbierające datki podlegają w wielu stanach osobnym obowiązkom.
• Zapisuj. Data, godzina, nazwa organizacji, imię rozmówcy, numer, z którego dzwoniono. To materiał do zgłoszenia.

Listy i przesyłki

• Poczta z „naklejkami, kalendarzem, adresówkami” to często koszt marketingu, nie prezent. Nie masz obowiązku wpłacać dlatego, że coś dostałeś.
• List, który mówi „potwierdzenie Twojej deklaracji na 100 zł”, a Ty nic nie deklarowałeś, to zwykła manipulacja. Wyrzuć albo zachowaj jako dowód.
• Tylko USA: jeżeli masz dość przesyłek, BBB Wise Giving Alliance publikuje poradnik o usuwaniu nazwiska z list wysyłkowych organizacji: https://give.org/tips-for-donors

Puszka przy drzwiach i na ulicy

• Tylko Polska: poproś o identyfikator, spisz numer zbiórki i sprawdź go później na zbiorki.gov.pl. Nie musisz wpłacać na miejscu.
• Nie wpuszczaj nikogo do mieszkania. Zbieranie datków nie wymaga wejścia do środka.
• Nie pokazuj portfela w drzwiach.
• Jeżeli czujesz presję, powiedz: „Wspieram tylko po sprawdzeniu” i zamknij drzwi.

Rozmowa z rodziną

Najskuteczniejsza ochrona to nie technologia, tylko ustalona wcześniej zasada: żadna decyzja finansowa powyżej ustalonej kwoty nie zapada bez telefonu do kogoś z rodziny. To zdejmuje presję z osoby starszej, bo daje jej gotową odpowiedź: „muszę zapytać córkę, taka u nas zasada”.

Zobacz też: Jak chronić seniorów przed scamami internetowymi i Oszustwa na wnuczka i na policjanta – jak zdalnie chronić rodziców w Polsce.

Podatki – tylko potwierdzone zasady

Poniżej wyłącznie to, co wynika wprost z przepisów i oficjalnych publikacji. Ten poradnik nie zastępuje porady podatkowej.

Tylko Polska: odliczenie darowizny

Zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 592), odliczeniu od dochodu podlegają darowizny przekazane na cele określone w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego organizacjom, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 tej ustawy, a także na cele kultu religijnego, krwiodawstwa i kilka innych wymienionych w przepisie – w wysokości dokonanej darowizny, nie więcej jednak niż kwoty stanowiącej 6% dochodu (art. 26 ust. 1 pkt 9).

Łączna kwota odliczeń z tych tytułów nie może przekroczyć w roku podatkowym kwoty stanowiącej 6% dochodu, przy czym odliczeniu nie podlegają darowizny poniesione na rzecz osób fizycznych (art. 26 ust. 5 pkt 1).

To bardzo praktyczna informacja: wpłata na konto chorego sąsiada, choćby najbardziej potrzebna, nie jest darowizną podlegającą odliczeniu. Odliczalna jest darowizna dla organizacji.

Wymagane potwierdzenie: wysokość darowizny pieniężnej ustala się na podstawie dowodu wpłaty na rachunek płatniczy obdarowanego lub jego rachunek w banku inny niż rachunek płatniczy (art. 26 ust. 7 pkt 1). Przy darowiznach niepieniężnych potrzebny jest dowód z danymi darczyńcy i wartością darowizny wraz z oświadczeniem obdarowanego o jej przyjęciu (art. 26 ust. 7 pkt 2).

Wniosek praktyczny: wpłata gotówką do puszki nie daje podstawy do odliczenia, bo nie ma dowodu wpłaty na rachunek. Jeżeli zależy Ci na odliczeniu, wpłać przelewem.

Tylko Polska: 1,5% podatku dla OPP

To mechanizm zupełnie inny niż odliczenie darowizny i nie należy ich mylić. Podatnik PIT może przekazać 1,5% podatku obliczonego zgodnie z odrębnymi przepisami na rzecz wybranej organizacji pożytku publicznego (art. 27 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie).

Różnica jest zasadnicza: przy darowiźnie oddajesz własne pieniądze i zmniejszasz podstawę opodatkowania. Przy 1,5% wskazujesz jedynie, dokąd ma trafić część podatku, który i tak zapłacisz. To nic nie kosztuje, ale też nie jest darowizną i nie jest w ten sposób rozliczane.

Organizację można wybrać wyłącznie z wykazu prowadzonego przez Dyrektora NIW (art. 27a). Środki z 1,5% mogą być wykorzystane wyłącznie na prowadzenie działalności pożytku publicznego (art. 27 ust. 2).

Uwaga na materiały promocyjne: ustawa wymaga, żeby promocja przekazywania 1,5% zawierała informację o jej finansowaniu ze środków pochodzących z 1,5% podatku (art. 27c). Reklama zachęcająca do przekazania 1,5% bez takiej informacji powinna zwrócić Twoją uwagę.

Tylko USA: kiedy darowizna jest odliczalna

Według publikacji IRS 526 (wydanie 2025), darowiznę można odliczyć tylko jeżeli została przekazana organizacji uprawnionej (qualified organization) i tylko jeżeli podatnik wyszczególnia odliczenia (itemizuje) zamiast korzystać ze standard deduction. Status organizacji sprawdzisz w narzędziu TEOS.

Kluczowa zasada dla naszego tematu: nie można odliczyć darowizn na rzecz konkretnych osób. IRS formułuje to wprost – nie odliczysz wpłat na rzecz osób potrzebujących, i nie odliczysz ich nawet wtedy, gdy przekazujesz je przez organizację uprawnioną, jeżeli wskazujesz konkretną osobę. Publikacja podaje przykład: możesz odliczyć darowiznę dla organizacji na pomoc powodzianom lub ofiarom huraganu, ale nie możesz odliczyć darowizny przeznaczonej na pomoc konkretnej osobie lub rodzinie.

To znaczy, że typowa zbiórka na leczenie konkretnej osoby na portalu crowdfundingowym co do zasady nie daje odliczenia. Nie czyni jej to gorszą ani podejrzaną – po prostu nie jest to darowizna odliczalna.

Limity odliczenia są wyrażone jako procent skorygowanego dochodu (AGI) i zależą od tego, co i komu przekazujesz. Publikacja 526 omawia między innymi limit 60% AGI dla darowizn pieniężnych na rzecz organizacji z pierwszej kategorii oraz limity 50%, 30% i 20% w innych przypadkach. Ponieważ przypisanie limitu zależy od rodzaju darowizny i typu organizacji, konkretną sytuację sprawdź w Publication 526 albo u doradcy podatkowego.

Tylko USA: jakie potwierdzenie trzeba mieć

To akurat jest jednoznaczne i warto zapamiętać.

• Każda darowizna pieniężna, niezależnie od kwoty, wymaga zachowania jednego z dokumentów: zapisu bankowego pokazującego nazwę organizacji, datę i kwotę (anulowany czek, wyciąg bankowy, wyciąg z karty kredytowej, potwierdzenie przelewu elektronicznego) albo pokwitowania, listu lub e-maila od organizacji z jej nazwą, datą i kwotą wpłaty.
• Darowizna 250 dolarów lub więcej wymaga dodatkowo contemporaneous written acknowledgment (CWA) od organizacji. Przy kilku darowiznach po 250 dolarów lub więcej potrzebne jest osobne potwierdzenie dla każdej albo jedno zbiorcze wymieniające każdą wpłatę z datą.
• Przy ustalaniu, czy darowizna wynosi 250 dolarów lub więcej, nie sumuje się osobnych wpłat – każda cotygodniowa wpłata liczy się oddzielnie.

Pieniądze wpłacone do puszki bez pokwitowania nie spełniają tego wymogu.

Co zrobić natychmiast po wpłacie na fałszywą zbiórkę

Kolejność ma znaczenie. Pierwsze godziny decydują o tym, czy w ogóle jest o czym rozmawiać. Nikt nie może obiecać, że pieniądze wrócą – ale bez tych kroków szansa jest zerowa.

W pierwszej godzinie:

1. Zabezpiecz dowody. Zrzuty ekranu całej rozmowy, apelu, strony zbiórki, adresu URL (widocznego w pasku), profilu organizatora, potwierdzenia płatności. Zrób je zanim strona zniknie, bo znikną w ciągu doby. Zapisz też datę, godzinę i kwotę.
2. Skontaktuj się z wystawcą karty lub bankiem. Jeżeli płaciłeś kartą, zgłoś transakcję jako sporną i poproś o uruchomienie procedury reklamacyjnej. Jeżeli przelewem, poproś bank o próbę zatrzymania lub wycofania przelewu – szanse maleją z każdą godziną. Zapytaj o termin na złożenie reklamacji i dotrzymaj go.
3. Zablokuj kartę, jeżeli podałeś jej dane na podejrzanej stronie. Nie czekaj na obciążenie.
4. Zmień hasła, jeżeli wpisałeś gdziekolwiek dane logowania do banku lub poczty. Włącz uwierzytelnianie dwuskładnikowe.

Tego samego dnia:

1. Zgłoś sprawę platformie, na której była zbiórka. Serwisy crowdfundingowe mają procedury zgłaszania nadużyć. Część z nich deklaruje własną ochronę darczyńców – na przykład GoFundMe opisuje „GoFundMe Giving Guarantee” jako obietnicę pełnego zwrotu w rzadkich przypadkach, gdy coś jest nie tak, obejmującą wpłaty dowolnej wysokości przez rok od darowizny. To zobowiązanie umowne serwisu, na warunkach określonych w jego regulaminie, a nie uprawnienie ustawowe – warunki czytaj na stronie serwisu.
2. Anuluj płatność cykliczną, jeżeli została ustanowiona. Zrób to i w serwisie, i u wystawcy karty.
3. Zgłoś organom – patrz sekcja poniżej.

W ciągu tygodnia:

1. Monitoruj wyciągi przez kilka najbliższych miesięcy. Dane karty raz przechwycone bywają używane później.
2. Ostrzeż innych, ale ostrożnie. O tym poniżej.

Jak ostrzec innych bez pomawiania

To delikatna sprawa. Publiczne nazwanie kogoś oszustem, zanim sprawa jest wyjaśniona, może być pomówieniem, a Ty możesz się mylić – czasem za dziwnie prowadzoną zbiórką stoi chaos, a nie przestępstwo.

Bezpieczna formuła:

• Pisz o faktach, nie o ocenach. „Wpłaciłem na tę zbiórkę, poprosiłem o dane organizatora, nie dostałem odpowiedzi, zgłosiłem sprawę platformie” zamiast „to złodzieje”.
• Podaj sprawdzalne wskazówki. „Nie znalazłem tej organizacji w KRS”, „numer zbiórki nie występuje na zbiorki.gov.pl”, „EIN nie pojawia się w TEOS”.
• Nie publikuj cudzych danych osobowych, zdjęć ani numerów kont.
• Zgłoś tam, gdzie to ma skutek: platformie i organom, a nie tylko w komentarzach.
• Nie udostępniaj dalej samego apelu, nawet z komentarzem ostrzegawczym – zasięg działa na korzyść oszusta.

Najczęstsze błędy

• Traktowanie emocji jako weryfikacji. Im mocniej apel wzrusza, tym staranniej trzeba sprawdzić. Oszust wie, jak pisać.
• Sprawdzanie nazwy zamiast numeru. Nazwy da się podrobić w minutę. Numer KRS albo EIN – nie.
• Uznanie, że skoro post jest w znanej grupie, to ktoś już sprawdził. Nikt nie sprawdził.
• Klikanie linku z wiadomości „tylko żeby zobaczyć”. Zobaczyć można, wpisując nazwę w wyszukiwarkę.
• Mylenie 1,5% z darowizną. Tylko Polska: to dwa różne mechanizmy o różnych skutkach.
• Zakładanie, że status 501(c)(3) albo OPP oznacza, że pieniądze na pewno trafią na cel. Oznacza tylko status.
• Wpłata gotówką do puszki, a potem szukanie podstawy do odliczenia. Bez dowodu wpłaty na rachunek nie ma podstawy.
• Wstyd przed zgłoszeniem. Oszuści na tym żerują. Zgłoszenie pomaga innym, nawet jeżeli Tobie pieniędzy nie zwrócą.
• Ignorowanie pierwszego obciążenia cyklicznego. Jedno przeoczone obciążenie zwykle oznacza dwanaście w roku.
• Odbieranie i oddzwanianie na nieznane numery. Każda odebrana rozmowa potwierdza, że numer jest aktywny.

Mity i fakty

Mit: skoro zbiórka jest na dużym, znanym portalu, to jest zweryfikowana. Fakt: portale prowadzą kontrolę i część z nich oferuje własne gwarancje, ale zakładanie zbiórki jest z założenia łatwe. Weryfikacja platformy nie zastępuje Twojej.

Mit: zbiórka bez zgłoszenia to zawsze oszustwo. Fakt: Tylko Polska: obowiązek zgłoszenia dotyczy zbierania gotówki lub darów w naturze w miejscu publicznym. Zbiórka internetowa i przelewy na konto nie mieszczą się w tej definicji, a ustawa wyłącza dodatkowo między innymi tacę w kościele i zrzutki w pracy.

Mit: kłódka w pasku adresu oznacza, że strona jest bezpieczna. Fakt: kłódka oznacza szyfrowane połączenie. Nie mówi nic o tym, kto jest właścicielem strony.

Mit: jeżeli organizacja ma status OPP albo 501(c)(3), pieniądze na pewno trafią na cel. Fakt: to informacja o statusie prawnym i podatkowym, nie o skuteczności ani uczciwości konkretnego apelu.

Mit: każda darowizna zmniejsza podatek. Fakt: Tylko Polska: odliczenie ma limit 6% dochodu i nie obejmuje darowizn na rzecz osób fizycznych. Tylko USA: odliczenie przysługuje tylko itemizującym i tylko przy darowiznach dla organizacji uprawnionych, nigdy na rzecz wskazanej osoby.

Mit: skoro rozmówca zna moje imię, adres i historię wpłat, to musi być z prawdziwej organizacji. Fakt: te dane krążą na listach i wyciekach. Znajomość danych niczego nie potwierdza.

Mit: przelew da się zawsze cofnąć. Fakt: nie da się. Można próbować, ale nie ma gwarancji. Karta daje lepszą drogę odwoławczą.

Mit: sprawdzanie zbiórki jest obraźliwe dla organizatora. Fakt: uczciwy organizator jest przyzwyczajony do pytań i odpowiada na nie. Rozdrażnienie w reakcji na pytanie jest sygnałem ostrzegawczym.

Mit: zgłoszenie oszustwa nie ma sensu, bo i tak nikt nic nie zrobi. Fakt: zgłoszenia budują obraz zjawiska i prowadzą do blokowania stron i kont. Nawet jeżeli Twoje pieniądze nie wrócą, kolejna osoba może nie stracić.

Gdzie zgłosić oszustwo lub incydent

Tylko Polska:

• Policja – zgłoszenie przestępstwa w dowolnej jednostce Policji lub w prokuraturze. Strona: https://policja.pl/ W sytuacji nagłej: numer alarmowy 112.
• CERT Polska – zgłoszenie incydentu, w tym fałszywej strony płatności lub phishingu: https://incydent.cert.pl/ CERT Polska publikuje też listę ostrzeżeń o fałszywych stronach: https://cert.pl/ostrzezenia_phishing/
• Twój bank – reklamacja transakcji, zastrzeżenie karty, próba zatrzymania przelewu.
• UOKiK – w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz po pomoc konsumencką: https://uokik.gov.pl/pomoc-dla-konsumentow
• MSWiA – w sprawach dotyczących zbiórek publicznych i portalu zbiórek: https://zbiorki.gov.pl/

Tylko USA:

• FTC – zgłoszenie oszustwa: https://reportfraud.ftc.gov/
• FBI IC3 (Internet Crime Complaint Center) – zgłoszenie przestępstwa internetowego: https://www.ic3.gov/ oraz formularz: https://complaint.ic3.gov/
• Urząd stanowy nadzorujący zbiórki – znajdź swój stan w katalogu NASCO: https://www.nasconet.org/resources/state-government/
• Wystawca karty lub bank – reklamacja transakcji.
• BBB Wise Giving Alliance – zgłoszenie problemu z organizacją i sprawdzenie raportu: https://give.org/

Zawsze: zgłoś sprawę platformie, na której prowadzona była zbiórka, oraz portalowi społecznościowemu, jeżeli apel pojawił się w mediach społecznościowych.

Zobacz też: Największe scamy wymierzone w Polonię w USA i Phishing 2026 – fake IRS, USCIS, bank.

Najważniejsze zasady

1. Większość zbiórek jest uczciwa. Celem jest mądre dawanie, nie rezygnacja z dawania.
2. Nie klikaj linku z wiadomości. Sam znajdź organizację i wejdź na jej stronę.
3. Sprawdzaj numer, nie nazwę. Tylko Polska: KRS i numer zbiórki. Tylko USA: EIN w narzędziu IRS.
4. Karta podarunkowa i kryptowaluta jako forma darowizny to oszustwo w praktycznie każdym przypadku.
5. Presja czasu jest narzędziem, nie okolicznością. Uczciwa zbiórka poczeka do jutra.
6. Odbiorcą przelewu na cel charytatywny powinna być organizacja, nie osoba prywatna.
7. Karta daje więcej możliwości reklamacji niż przelew i BLIK.
8. Tylko Polska: zbiórka gotówki w miejscu publicznym wymaga zgłoszenia i identyfikatora z numerem zbiórki; zbiórka internetowa nie mieści się w tej definicji.
9. Tylko USA: status 501(c)(3) mówi o podatkach, nie o uczciwości ani skuteczności.
10. Zachowuj potwierdzenia wpłat. Są potrzebne i przy podatkach, i przy reklamacji.
11. Prośba o dyskrecję przy prośbie o pieniądze to sygnał ostrzegawczy, nie wyraz zaufania.
12. Po oszustwie działaj w tej kolejności: dowody, bank, platforma, organy.

Lista kontrolna

Pięć minut przed wpłatą

Minuta 1 – kto zbiera

• Znam pełną nazwę organizatora (organizacja, komitet społeczny albo osoba).
• Mam numer identyfikacyjny: KRS (Tylko Polska) albo EIN (Tylko USA).
• Wiem, gdzie organizacja ma siedzibę.

Minuta 2 – sprawdzenie w rejestrze

• Tylko Polska: sprawdziłem podmiot w KRS na https://prs.ms.gov.pl/krs
• Tylko Polska: jeżeli to zbiórka uliczna, sprawdziłem numer zbiórki na https://zbiorki.gov.pl/
• Tylko USA: sprawdziłem organizację w TEOS i nie ma jej na liście cofniętych zwolnień.
• Tylko USA: sprawdziłem, czy jest raport na https://give.org/charity-reviews/

Minuta 3 – treść apelu

• Apel podaje konkretny cel, nie tylko emocje.
• Nie ma sztucznego terminu ani licznika czasu.
• Zdjęcia nie pochodzą z innej, wcześniejszej zbiórki.
• Organizator odpowiada na pytania i podaje dane.

Minuta 4 – sposób zapłaty

• Nie proszą o kartę podarunkową ani kryptowalutę.
• Odbiorcą przelewu jest organizacja, nie osoba prywatna.
• Adres strony płatności zgadza się z domeną organizacji lub znanego operatora.
• Formularz nie prosi o PESEL, numer dowodu, SSN ani hasło do banku.
• Nie ma domyślnie zaznaczonej płatności cyklicznej (albo ją odznaczyłem).

Minuta 5 – po decyzji

• Zapisałem potwierdzenie wpłaty z kwotą i datą.
• Wiem, czy ta darowizna daje podstawę do odliczenia, czy nie.
• Zanotowałem, gdzie i kiedy wpłaciłem, na wypadek reklamacji.
• Za miesiąc sprawdzę wyciąg pod kątem powtórzonego obciążenia.

Najczęstsze pytania

Czy zbiórka bez zgłoszenia na portalu zbiórek publicznych jest nielegalna?

Nie zawsze. Tylko Polska: obowiązek zgłoszenia dotyczy zbierania ofiar w gotówce lub w naturze w miejscu publicznym. Zbieranie pieniędzy przelewem na konto lub przez internet nie mieści się w ustawowej definicji zbiórki publicznej, więc nie podlega temu obowiązkowi. Ustawa dodatkowo wyłącza między innymi zbiórki na cele religijne w obrębie terenów kościelnych, loterie fantowe, zbiórki wśród osób znajomych oraz zbiórki koleżeńskie w zakładzie pracy. Natomiast kwestowanie z puszką na ulicy bez zgłoszenia jest sytuacją, w której darczyńca nie ma jak nic zweryfikować.

Jak sprawdzić, czy kwestujący na ulicy jest uczciwy?

Tylko Polska: poproś o identyfikator. Organizator ma obowiązek zapewnić osobom zbierającym identyfikator zawierający imię i nazwisko kwestującego oraz informacje o nazwie i celu zbiórki, jej organizatorze i numer zbiórki publicznej. Spisz numer i sprawdź go na zbiorki.gov.pl. Nie musisz wpłacać na miejscu – możesz wpłacić przelewem po sprawdzeniu, co jest zresztą korzystniejsze podatkowo.

Czy darowizna dla chorego sąsiada zmniejszy mój podatek?

Tylko Polska: nie. Ustawa o PIT wprost stanowi, że odliczeniu nie podlegają darowizny poniesione na rzecz osób fizycznych. Tylko USA: również nie – IRS wskazuje, że nie można odliczyć darowizn na rzecz konkretnych osób, nawet jeżeli przekazuje się je za pośrednictwem organizacji uprawnionej, o ile wskazuje się konkretnego beneficjenta. To nie znaczy, że taka pomoc jest gorsza. Znaczy tylko, że nie jest odliczalna.

Czym różni się 1,5% podatku od darowizny na organizację?

Tylko Polska: to dwa niezależne mechanizmy. Przekazując 1,5%, wskazujesz jedynie, dokąd trafi część podatku, który i tak zapłacisz – nie kosztuje Cię to nic dodatkowo i nie jest darowizną. Odliczenie darowizny to sytuacja, w której oddajesz własne pieniądze organizacji i zmniejszasz podstawę opodatkowania, w granicy 6% dochodu. Można korzystać z obu naraz.

Skąd wiadomo, czy organizacja może dostać moje 1,5%?

Tylko Polska: z wykazu prowadzonego przez Dyrektora Narodowego Instytutu Wolności. Wykaz obejmuje organizacje mające status OPP na dzień 30 listopada roku podatkowego i jest publikowany nie później niż 15 grudnia w Biuletynie Informacji Publicznej NIW. Uwzględnia się w nim organizacje, które w terminie zamieściły roczne sprawozdanie merytoryczne i finansowe i wobec których nie wpisano do KRS informacji o likwidacji lub upadłości.

Czy status 501(c)(3) gwarantuje, że organizacja jest uczciwa?

Nie. Tylko USA: ten status mówi o zwolnieniu podatkowym i o tym, że darowizny mogą podlegać odliczeniu. Nie mówi nic o jakości zarządzania, o proporcji wydatków na cel ani o tym, czy konkretny apel, który widzisz, faktycznie pochodzi od tej organizacji. Status bywa też cofany – IRS publikuje listę organizacji, którym automatycznie cofnięto zwolnienie.

Co zrobić, gdy wpłaciłem kartą, a potem okazało się, że to oszustwo?

Zabezpiecz dowody, a następnie natychmiast skontaktuj się z wystawcą karty i zgłoś transakcję jako sporną, prosząc o uruchomienie procedury reklamacyjnej. Zgłoś sprawę platformie, na której była zbiórka, oraz organom. Nikt nie może obiecać zwrotu pieniędzy – procedura reklamacyjna daje drogę odwoławczą, a nie gwarancję. Terminy są ograniczone, więc licz się w godzinach, nie w tygodniach.

Czy platformy crowdfundingowe zwracają pieniądze wpłacone na fałszywą zbiórkę?

Zależy od serwisu i od jego regulaminu. Część platform deklaruje własną ochronę darczyńców – GoFundMe opisuje na przykład „GoFundMe Giving Guarantee” jako obietnicę pełnego zwrotu w rzadkich przypadkach, gdy coś jest nie tak, obejmującą wpłaty dowolnej wysokości przez rok od darowizny. To zobowiązanie umowne konkretnego serwisu na warunkach jego regulaminu, a nie prawo powszechnie obowiązujące. Zawsze sprawdzaj aktualne warunki na oficjalnej stronie serwisu.

Jak sprawdzić, czy ktoś nie ukradł zdjęć chorego dziecka do własnej zbiórki?

Skorzystaj z wyszukiwania obrazem, żeby zobaczyć, gdzie jeszcze te zdjęcia się pojawiały i kiedy pojawiły się po raz pierwszy. Poszukaj też oryginalnej zbiórki – jeżeli istnieje starsza zbiórka z tymi samymi zdjęciami, ale innym numerem konta, zgłoś nowszą platformie i nie wpłacaj na żadną z nich do czasu wyjaśnienia.

Ile z mojej wpłaty trafia naprawdę na cel?

Nie ma jednej odpowiedzi, ale są sposoby sprawdzenia. Tylko Polska: sprawozdanie ze zbiórki publicznej zawiera wartość zebranych ofiar i sposób ich rozdysponowania, a zgłoszenie zbiórki podaje przewidywane koszty pokrywane z zebranych ofiar; sprawozdania OPP publikuje NIW. Tylko USA: raporty BBB Wise Giving Alliance oceniają organizacje względem 20 standardów obejmujących między innymi wydatki. Przy telefonicznej prośbie o datek zapytaj wprost, czy rozmówca jest pracownikiem organizacji, czy firmy zewnętrznej.

Czy mogę publicznie ostrzec innych przed podejrzaną zbiórką?

Możesz i warto, ale trzymaj się faktów. Napisz, co konkretnie sprawdziłeś i czego nie znalazłeś („numer zbiórki nie występuje na portalu”, „organizacji nie ma w KRS”), zamiast formułować oskarżenia. Nie publikuj cudzych danych osobowych ani zdjęć. Zgłoś sprawę platformie i organom, bo to działa skuteczniej niż komentarz. Nie udostępniaj dalej samego apelu, nawet z ostrzeżeniem, bo zwiększasz jego zasięg.

Znajomy prosi w komunikatorze o pilną pomoc finansową. Co robić?

Zweryfikuj innym kanałem, zanim cokolwiek wyślesz. Zadzwoń na numer, który masz zapisany od dawna, nie na ten z wiadomości. Zadaj pytanie kontrolne o konkretną wspólną sytuację. Pamiętaj, że głos można sklonować, więc rozmowa telefoniczna sama w sobie nie jest potwierdzeniem. Prośba o zachowanie sprawy w tajemnicy to typowy element scenariusza oszustwa.

Dostaję dużo telefonów i listów z prośbami o datki. Jak to ograniczyć?

Nie podejmuj decyzji przez telefon – poproś o materiały pocztą i rozłącz się. Nie oddzwaniaj na numery podane przez rozmówców. Tylko USA: BBB Wise Giving Alliance publikuje poradnik o usuwaniu nazwiska z list wysyłkowych organizacji charytatywnych. W obu krajach obowiązuje ta sama zasada: jedna wpłata po telefonie zwykle oznacza więcej telefonów, więc jeżeli chcesz wspierać organizację, zrób to sam z jej oficjalnej strony.

Czy wpłata gotówką do puszki pozwala odliczyć darowiznę?

Tylko Polska: nie, ponieważ wysokość darowizny pieniężnej ustala się na podstawie dowodu wpłaty na rachunek płatniczy obdarowanego lub jego rachunek bankowy. Gotówka w puszce takiego dowodu nie daje. Tylko USA: również nie, ponieważ IRS wymaga zachowania zapisu bankowego albo pokwitowania od organizacji z jej nazwą, datą i kwotą – przy każdej darowiźnie pieniężnej, niezależnie od kwoty. Jeżeli zależy Ci na odliczeniu, wpłacaj przelewem lub kartą.

Źródła

1. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji – Portal Zbiórek Publicznych, https://zbiorki.gov.pl/ (dostęp: 2026-07-27). Ogólnopolski portal, na którym publikowane są zgłoszenia zbiórek publicznych i sprawozdania organizatorów, wraz z wyszukiwarką po nazwie organizatora, numerze zbiórki, miejscu i celu.
2. Sejm RP – Ustawa z dnia 14 marca 2014 r. o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych, Dz.U. 2014 poz. 498; tekst jednolity: Dz.U. 2020 poz. 1672, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2020/1672/text.html (dostęp: 2026-07-27). Definicja zbiórki publicznej, wyłączenia, krąg organizatorów, obowiązek zgłoszenia i terminy sprawozdań.
3. Sejm RP – Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 9 czerwca 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów dotyczących zbiórek publicznych, Dz.U. 2014 poz. 833, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2014/833 (dostęp: 2026-07-27). Wzory aktu założycielskiego komitetu społecznego, zgłoszenia zbiórki i sprawozdań.
4. Sejm RP – Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Dz.U. 2003 nr 96 poz. 873; tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1338, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/1338/text.pdf (dostęp: 2026-07-27). Status organizacji pożytku publicznego, obowiązki sprawozdawcze OPP, mechanizm przekazania 1,5% podatku i wykaz prowadzony przez Dyrektora NIW.
5. Sejm RP – Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350; tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 592, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/592/text.pdf (dostęp: 2026-07-27). Odliczenie darowizn od dochodu z limitem 6% dochodu, wyłączenie darowizn na rzecz osób fizycznych i wymagany dowód wpłaty na rachunek obdarowanego.
6. Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego – Wykaz OPP – 1,5%, https://niw.gov.pl/opp/wykaz-opp/ (dostęp: 2026-07-27). Wykaz organizacji pożytku publicznego uprawnionych do otrzymania 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych.
7. Narodowy Instytut Wolności – CRSO – Sprawozdania OPP, https://niw.gov.pl/opp/sprawozdania-opp/ (dostęp: 2026-07-27). Roczne sprawozdania merytoryczne i finansowe organizacji pożytku publicznego.
8. Ministerstwo Sprawiedliwości – Portal Rejestrów Sądowych, wyszukiwarka Krajowego Rejestru Sądowego, https://prs.ms.gov.pl/krs (dostęp: 2026-07-27). Bezpłatne sprawdzenie fundacji i stowarzyszeń: numer KRS, zarząd, siedziba, likwidacja, wpis o statusie OPP.
9. CERT Polska – Zgłoś incydent, https://incydent.cert.pl/ (dostęp: 2026-07-27). Formularz zgłaszania incydentów bezpieczeństwa, w tym fałszywych stron płatności i phishingu.
10. CERT Polska – Ostrzeżenia przed fałszywymi stronami, https://cert.pl/ostrzezenia_phishing/ (dostęp: 2026-07-27). Publikowana lista ostrzeżeń o stronach phishingowych.
11. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Pomoc dla konsumentów, https://uokik.gov.pl/pomoc-dla-konsumentow (dostęp: 2026-07-27). Informacje o tym, gdzie konsument może szukać bezpłatnej pomocy i jak zgłaszać nieuczciwe praktyki.
12. Policja – strona główna, https://policja.pl/ (dostęp: 2026-07-27). Informacje kontaktowe jednostek Policji, gdzie można złożyć zawiadomienie o przestępstwie.
13. Internal Revenue Service – Tax Exempt Organization Search, https://www.irs.gov/charities-non-profits/tax-exempt-organization-search (dostęp: 2026-07-27, treść potwierdzona przez kopię archiwalną Internet Archive z 2026-07-17 z powodu blokady antybotowej). Sprawdzenie statusu zwolnienia, uprawnienia do przyjmowania odliczalnych darowizn (Pub. 78), deklaracji Form 990 i listy cofniętych zwolnień.
14. Internal Revenue Service – Publication 526 (2025), Charitable Contributions, https://www.irs.gov/publications/p526 (dostęp: 2026-07-27). Warunki odliczenia darowizn, wyłączenie darowizn na rzecz konkretnych osób, wymagane potwierdzenia i limity procentowe względem AGI.
15. Internal Revenue Service – Charitable contribution deductions, https://www.irs.gov/charities-non-profits/charitable-organizations/charitable-contribution-deductions (dostęp: 2026-07-27). Ogólne omówienie zasad odliczania darowizn i odesłania do publikacji 526, 561 i 1771.
16. Federal Trade Commission – Donating to Charity, https://consumer.ftc.gov/shopping-donating/donating-charity (dostęp: 2026-07-27). Dział poradnikowy FTC poświęcony bezpiecznemu przekazywaniu darowizn i rozpoznawaniu oszustw charytatywnych.
17. Federal Trade Commission – Donating Safely and Avoiding Scams Infographic, https://consumer.ftc.gov/articles/donating-safely-and-avoiding-scams (dostęp: 2026-07-27). Materiał informacyjny FTC o bezpiecznym przekazywaniu darowizn.
18. Federal Trade Commission – Report Fraud, https://reportfraud.ftc.gov/ (dostęp: 2026-07-27). Oficjalny kanał zgłaszania oszustw do FTC.
19. FBI Internet Crime Complaint Center (IC3) – https://www.ic3.gov/ oraz formularz https://complaint.ic3.gov/ (dostęp: 2026-07-27). Zgłaszanie przestępstw internetowych, w tym fałszywych zbiórek prowadzonych online.
20. BBB Wise Giving Alliance – BBB Standards for Charity Accountability, https://give.org/bbb-standards-for-charity-accountability (dostęp: 2026-07-27). Dwadzieścia standardów rzetelności organizacji charytatywnych i sposób ich oceniania w raportach.
21. BBB Wise Giving Alliance – Charity Reviews, https://give.org/charity-reviews/ (dostęp: 2026-07-27). Wyszukiwarka raportów o konkretnych organizacjach charytatywnych.
22. BBB Wise Giving Alliance – Tips for Donors, https://give.org/tips-for-donors (dostęp: 2026-07-27). Porady dla darczyńców, w tym o organizacjach nieujawniających danych i o usuwaniu nazwiska z list wysyłkowych.
23. National Association of State Charity Officials (NASCO) – State Government, https://www.nasconet.org/resources/state-government/ (dostęp: 2026-07-27). Katalog stanowych urzędów nadzorujących zbiórki charytatywne z danymi kontaktowymi dla wszystkich stanów.
24. GoFundMe – GoFundMe Giving Guarantee, https://www.gofundme.com/c/safety/gofundme-guarantee (dostęp: 2026-07-27). Opis deklarowanej przez serwis ochrony darczyńców i warunków zwrotu wpłat.
25. GoFundMe – Trust & Safety, https://www.gofundme.com/c/safety (dostęp: 2026-07-27). Opis mechanizmów weryfikacji zbiórek stosowanych przez platformę.