Przejdź do treści

Plebiscyt „Przeglądu Sportowego”: historia, rekordy i ciekawostki

Najstarszy plebiscyt sportowy w Polsce ma już sto lat. Jak głosować w 92. edycji i do kiedy, kto jest nominowany, jak to się zaczęło w 1926 roku, kto wygrywał najczęściej, jakie były przełomy i niespodzianki oraz pełna lista zwycięzców od Wacława Kuchara do Klaudii Zwolińskiej.

Sto lat wybierania najlepszych: plebiscyt, który zna każdy kibic

Co roku na początku stycznia polski sport spotyka się na jednej scenie. Medaliści olimpijscy, mistrzowie świata i ich trenerzy czekają na ogłoszenie dziesięciu nazwisk wybranych przez kibiców. Tak kończy się Plebiscyt „Przeglądu Sportowego” na Najlepszego Sportowca Polski, konkurs z historią sięgającą 1926 roku.

Pierwszą edycję rozegrano w 1926 roku. W styczniu 2026 roku, podczas gali kończącej 91. edycję, świętowano stulecie plebiscytu. Teraz trwa 92. edycja, w której czytelnicy i kibice wybierają najlepszego sportowca 2026 roku. Poniżej zebraliśmy to, co warto wiedzieć o bieżącym głosowaniu, a także historię, rekordy i ciekawostki z całego stulecia, razem z pełną listą zwycięzców.

92. edycja: co trzeba wiedzieć teraz

Organizator, partnerzy i telewizja

Plebiscyt od początku organizuje redakcja dziennika „Przegląd Sportowy”, który należy dziś do wydawnictwa Ringier Axel Springer Polska. Partnerami 92. edycji są Onet oraz Telewizja Polska. Galę pokażą TVP1 i TVP Sport, a transmisję będzie można obejrzeć także w serwisach Onetu. Telewizja publiczna zapowiedziała ponadto materiały o wszystkich nominowanych na swoich antenach.

Listę nominowanych ogłoszono 19 listopada 2026 roku. Zwycięzców poznamy 9 stycznia 2027 roku podczas Gali Mistrzów Sportu. Organizatorzy przypominają przy okazji o jeszcze jednej okrągłej rocznicy: mija 70 lat od pierwszego Balu Mistrzów Sportu, który odbył się w skromnym pawilonie obok ówczesnego Stadionu Dziesięciolecia w Warszawie.

Dwudziestu pięciu nominowanych

Tegoroczna lista liczy 25 nazwisk. Oto pełny skład w porządku alfabetycznym, z dyscyplinami podanymi przez organizatorów:

  1. Natalia Bukowiecka, lekkoatletyka
  2. Maja Chwalińska, tenis
  3. Tomasz Fornal, siatkówka
  4. Magdalena Głodek-Liszewska, zapasy
  5. Hubert Hurkacz, tenis
  6. Klaudia Kazimierska, lekkoatletyka
  7. Damian Knyba, boks
  8. Wilfredo Leon, siatkówka
  9. Robert Lewandowski, piłka nożna
  10. Adrian Meronk, golf
  11. Katarzyna Niewiadoma-Phinney, kolarstwo
  12. Ewa Pajor, piłka nożna
  13. Michał Pasiut, kajakarstwo górskie
  14. Mateusz Ponitka, koszykówka
  15. Władimir Siemirunnij, łyżwiarstwo szybkie
  16. Pia Skrzyszowska, lekkoatletyka
  17. Jeremy Sochan, koszykówka
  18. Jakub Szymański, lekkoatletyka
  19. Iga Świątek, tenis
  20. Kacper Tomasiak, skoki narciarskie
  21. Katarzyna Wasick, pływanie
  22. Paweł Wąsek, skoki narciarskie
  23. Zuzanna Witych, narciarstwo freeride
  24. Bartosz Zmarzlik, żużel
  25. Klaudia Zwolińska, kajakarstwo górskie

Kilka nazwisk ma swoje historie. Klaudia Zwolińska broni tytułu zdobytego rok temu. Maja Chwalińska, według serwisu WP SportoweFakty finalistka Roland Garros i zwyciężczyni turnieju WTA 1000 w Wuhan w 2026 roku, jest przez ten serwis wymieniana wśród faworytów, podobnie jak Kacper Tomasiak, któremu przypisuje trzy medale igrzysk. Kacper Tomasiak i Paweł Wąsek trafili na listę jako medaliści olimpijscy w skokach narciarskich z zimowych igrzysk w Mediolanie i Cortinie d'Ampezzo. Nominacja dla golfisty Adriana Meronka i freeriderki Zuzanny Witych pokazuje z kolei, że plebiscyt od dawna nie ogranicza się do dyscyplin olimpijskich.

Jak głosować

W 92. edycji działają trzy drogi oddania głosu:

  • Kupony w gazecie. Drukuje je „Przegląd Sportowy”, a okazjonalnie także dziennik „Fakt”. Kupony muszą dotrzeć do organizatora do 31 grudnia 2026 roku.
  • Głosowanie internetowe. Potrwa do 8 stycznia 2027 roku. Zapowiedź wydawcy wskazuje głosowanie w serwisie Onet Premium, a Polski Komitet Olimpijski podaje stronę plebiscyt.przegladsportowy.pl.
  • SMS. Wysyła się numer zawodnika z listy (od 1 do 25) pod numer 7414. Głosowanie SMS także kończy się 8 stycznia 2027 roku, według PKOl o godzinie 12.00. Dodatkowa runda głosowania SMS odbywa się już w trakcie gali.

Koszt jednego SMS-a nie został podany w materiałach, do których dotarliśmy. Szczegóły, w tym cenę wiadomości, określa regulamin plebiscytu publikowany przez organizatora.

Czy Polonia może zagłosować

Organizatorzy w zapowiedziach 92. edycji nie wspominają o osobnych zasadach dla osób mieszkających za granicą. Nie znaleźliśmy też informacji, czy numer 7414 przyjmuje wiadomości z zagranicznych sieci komórkowych. Dla Polaków poza krajem najbardziej naturalną drogą pozostaje więc głosowanie internetowe, z zastrzeżeniem, że wersja przez Onet Premium wymaga dostępu do tego serwisu. Przed głosowaniem warto zajrzeć do regulaminu na stronie plebiscytu.

Jak to się zaczęło: rok 1926

Pomysł na wybór najlepszych sportowców kraju przypisuje się Kazimierzowi Wierzyńskiemu, ówczesnemu redaktorowi naczelnemu „Przeglądu Sportowego”. Polska od ośmiu lat była niepodległa, a gazeta postanowiła zapytać czytelników, kogo uważają za najlepszych.

Pierwszym zwycięzcą został Wacław Kuchar, urodzony w 1897 roku w Łańcucie. Trudno o lepszy symbol tamtej epoki. Kuchar był przede wszystkim piłkarzem Pogoni Lwów, ale uprawiał też lekkoatletykę, hokej na lodzie, łyżwiarstwo szybkie i figurowe. Do dziś bywa nazywany najbardziej wszechstronnym sportowcem w dziejach polskiego sportu. Zmarł w 1981 roku w Warszawie i spoczywa na Powązkach Wojskowych. W pierwszym głosowaniu wyprzedził Halinę Konopacką, która wygrała już rok później.

Według polskiej Wikipedii plebiscyt jest drugim najstarszym konkursem tego typu na świecie. Starszy jest tylko szwedzki Svenska Dagbladets guldmedalj, przyznawany od 1925 roku.

Przerwa wojenna i zagadka 1953 roku

W latach 1939–1947 plebiscytu nie rozgrywano. Po wznowieniu pierwszym powojennym zwycięzcą, w 1948 roku, został pięściarz Aleksy Antkiewicz. Dlatego mimo stu lat historii edycji jest mniej niż lat kalendarzowych: od 1926 do 2025 roku odbyło się ich 91.

Osobną zagadką jest rok 1953. Polska Wikipedia podaje, że wtedy nie dokonano wyboru, ale w różnych miejscach podaje różne powody: raz „względy organizacyjne”, raz „względy ideologiczne”. Dziesiątkę za 1953 rok wskazał dopiero później zespół ekspertów, według jednej wersji w 1988, według innej w 1989 roku. W oficjalnych zestawieniach na pierwszym miejscu tamtego roku figuruje bokser Leszek Drogosz.

Jak działa plebiscyt

Zasady przez sto lat się zmieniały, ale szkielet pozostał ten sam. Najpierw kapituła powołana przez redakcję ustala listę nominowanych. Polska Wikipedia opisuje tradycyjną listę 30 nazwisk, ustalaną zwykle w październiku. W 92. edycji organizatorzy zdecydowali się na 25 nominacji.

Potem głosują kibice. Na klasycznym kuponie wpisuje się dziesięciu sportowców w kolejności. Według opisu w polskiej Wikipedii pierwsze miejsce na ważnym kuponie daje 10 punktów, drugie 9 i tak dalej, aż do 1 punktu za dziesiątą pozycję. Głos oddany telefonicznie lub SMS-em daje wskazanemu sportowcowi 5 punktów. Ciekawostka z opisu zasad: na kuponie można wpisać także zawodnika spoza listy kapituły, ale taki sportowiec może zająć najwyżej miejsce za ostatnim nominowanym.

Wyniki ogłasza się tradycyjnie w pierwszą lub drugą sobotę stycznia, podczas Gali Mistrzów Sportu.

Rekordziści

Najwięcej zwycięstw ma Justyna Kowalczyk. Biegaczka narciarska wygrywała pięć razy z rzędu, w latach 2009–2013. Nikt wcześniej nie wygrał plebiscytu pięciokrotnie.

Irena Szewińska z numerem 298 wygrywa bieg na 200 metrów w 1975 roku
Irena Szewińska (z numerem 298) wygrywa bieg na 200 m na zawodach w Papendal w Holandii w 1975 roku. Fot. Bert Verhoeff, Anefo, CC0. Zdjęcie zmniejszono. Wikimedia Commons.

Po cztery triumfy mają troje sportowców:

  • Stanisława Walasiewicz, lekkoatletka, zwyciężczyni z lat 1930, 1932, 1933 i 1934.
  • Irena Szewińska, lekkoatletka, która wygrywała jako Irena Kirszenstein w latach 1965 i 1966, a jako Szewińska w latach 1974 i 1976.
  • Adam Małysz, skoczek narciarski, zwycięzca z lat 2001–2003 oraz 2007.

Trzy wygrane mają Otylia Jędrzejczak (2004–2006) i Robert Lewandowski (2015, 2020, 2021). Lewandowski ma jednak inny, może nawet bardziej imponujący rekord: znalazł się w czołowej dziesiątce 12 razy z rzędu, w latach 2011–2022. Radio Kraków, podsumowując galę ze stycznia 2026 roku, podało, że w dziesiątce był w sumie 14 razy.

Walasiewicz i Szewińska dzielą też rekord miejsc na podium: każda stała na nim osiem razy.

Dwukrotnie wygrywali między innymi Halina Konopacka, Jadwiga Jędrzejowska, Zygmunt Chychła, Janusz Sidło, Józef Szmidt, Jerzy Pawłowski, Ryszard Szurkowski, Janusz Pyciak-Peciak, Wanda Panfil, Waldemar Legień, Paweł Nastula, Robert Korzeniowski, Kamil Stoch i Iga Świątek.

Najdłuższe serie zwycięstw to pięć lat Kowalczyk oraz trzy lata z rzędu Walasiewicz (1932–1934), Małysza (2001–2003) i Jędrzejczak (2004–2006).

Kobiety w plebiscycie

Pierwszą kobietą na czele klasyfikacji była Halina Konopacka w 1927 roku. Rok później zdobyła w Amsterdamie złoty medal olimpijski w rzucie dyskiem, bijąc przy tym własny rekord świata. Angielska Wikipedia nazywa ją pierwszą polską mistrzynią olimpijską. Konopacka wygrała plebiscyt także w 1928 roku, a po zakończeniu kariery wydawała wiersze. W 1929 roku ukazał się jej tomik „Któregoś dnia”.

Iga Świątek podczas uderzenia rakietą na korcie ziemnym
Iga Świątek na korcie w 2019 roku. Fot. si.robi, CC BY-SA 2.0. Zdjęcie zmniejszono. Wikimedia Commons.

Plebiscyt od zawsze jest wspólny dla kobiet i mężczyzn, bez osobnych kategorii. Z naszego przeliczenia listy zwycięzców wynika, że panie wygrały 32 z 91 edycji. Szczególnie mocne były lata 30., gdy Konopacka, Walasiewicz i Jędrzejowska zdobyły tytuł w ośmiu z dwunastu edycji, oraz ostatnie dwie dekady, w których triumfowały Jędrzejczak, Kowalczyk, Włodarczyk, Świątek, Mirosław i Zwolińska.

Irena Szewińska to osobny rozdział. Siedem medali olimpijskich, w tym trzy złote, zdobywanych na igrzyskach od Tokio 1964 do Montrealu 1976. Jako jedyna lekkoatletka i lekkoatleta w historii była rekordzistką świata na 100, 200 i 400 metrów. W 2021 roku czytelnicy „Przeglądu Sportowego” wybrali ją Sportowcem Stulecia. Po zakończeniu kariery kierowała Polskim Związkiem Lekkiej Atletyki w latach 1997–2009, od 1998 roku była członkinią Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, a w 2016 roku otrzymała Order Orła Białego. Zmarła w 2018 roku w Warszawie.

Polonijne wątki w historii plebiscytu

Dla czytelników mieszkających poza Polską plebiscyt ma kilka szczególnie bliskich rozdziałów. Dwie wielkie zwyciężczynie przedwojennych edycji spędziły dużą część życia w Stanach Zjednoczonych.

Stanisława Walasiewicz, czterokrotna zwyciężczyni, w Ameryce znana była jako Stella Walsh. Urodziła się w 1911 roku w Wierzchowni, a w 1932 roku w Los Angeles zdobyła dla Polski złoty medal olimpijski w biegu na 100 metrów, wyrównując rekord świata wynikiem 11,9 sekundy. Obywatelstwo amerykańskie przyjęła w 1947 roku. Zginęła w 1980 roku w Cleveland, postrzelona podczas napadu na parkingu. Sekcja zwłok wykazała, że była osobą interpłciową, co do dziś wraca w dyskusjach o jej karierze. Koroner hrabstwa Cuyahoga stwierdził wówczas, że społecznie, kulturowo i prawnie była kobietą.

Halina Konopacka, pierwsza kobieta, która wygrała plebiscyt, we wrześniu 1939 roku pomagała mężowi, byłemu ministrowi skarbu Ignacemu Matuszewskiemu, w ewakuacji złota Banku Polskiego do Francji. Zmarła w 1989 roku w Daytona Beach na Florydzie.

Królowa sportu i reszta stawki

Lekkoatletyka dominuje w plebiscycie od pierwszych lat. Według zestawień w Wikipedii przyniosła 30 zwycięstw, wliczając wszechstronnego Kuchara z 1926 roku. Na drugim miejscu jest narciarstwo klasyczne, czyli skoki i biegi narciarskie, z 13 triumfami: siedem razy wygrywali skoczkowie, sześć razy biegacze.

Z naszego przeliczenia listy zwycięzców wynika, że po pięć zwycięstw mają kolarstwo szosowe i judo, po cztery tenis, szermierka, piłka nożna i boks, a po trzy pływanie i podnoszenie ciężarów. Po dwa razy wygrywali żużlowcy, zapaśnicy i pięcioboiści. Pojedyncze triumfy przypadły wioślarstwu, gimnastyce, rajdom samochodowym, tenisowi stołowemu, kajakarstwu, strzelectwu, Formule 1, siatkówce, wspinaczce sportowej i kajakarstwu górskiemu.

Ciekawe są też przesunięcia w czasie. Szermierka i podnoszenie ciężarów, tak mocne w latach 60. i 70., od dawna nie dały zwycięzcy. Judo miało swoje złote lata 1988–1997, gdy wygrywali Waldemar Legień, Rafał Kubacki i Paweł Nastula. Po 2000 roku kibice coraz częściej nagradzali sporty zimowe, a w ostatniej dekadzie po raz pierwszy wygrali przedstawiciele siatkówki, wspinaczki sportowej i kajakarstwa górskiego.

Przełomy i chwile, które przeszły do historii

1980: gest Kozakiewicza

Władysław Kozakiewicz wygrał plebiscyt za 1980 rok, w którym na igrzyskach w Moskwie zdobył złoto w skoku o tyczce wynikiem 5,78 m, ustanawiając rekord świata. Był to pierwszy od 1920 roku przypadek, gdy rekord świata w skoku o tyczce padł na igrzyskach. Po zaliczeniu wysokości pokazał gwiżdżącej radzieckiej publiczności gest, który w Polsce przeszedł do historii jako „gest Kozakiewicza”. Ambasador ZSRR domagał się odebrania mu medalu, a polskie władze tłumaczyły, że był to mimowolny skurcz mięśni.

Portret Adama Małysza w ciemnym garniturze
Adam Małysz w 2014 roku. Fot. Cezary Piwowarski, CC BY 3.0. Zdjęcie zmniejszono. Wikimedia Commons.

1987: zwycięzcy w duecie

Jedyny raz w historii tytuł przypadł dwóm sportowcom jednocześnie. W 1987 roku zwycięstwo przyznano wspólnie kajakarzom Markowi Łbikowi i Markowi Dopierale.

2008: Formuła 1

Robert Kubica zwyciężył w plebiscycie za 2008 rok. To jedyny jak dotąd triumf kierowcy Formuły 1. Kubica wrócił do czołowej dziesiątki w 2025 roku, gdy zajął piąte miejsce.

2018: pierwszy siatkarz

Bartosz Kurek, wybrany najlepszym sportowcem 2018 roku, był pierwszym siatkarzem w historii plebiscytu. Wcześniej z przedstawicieli gier zespołowych, nie licząc wszechstronnego Kuchara, wygrywali tylko piłkarze: Zbigniew Boniek w 1982 i Robert Lewandowski w 2015 roku. Kurek wyprzedził Kamila Stocha i Michała Kubiaka.

2024: złoto z Paryża

Aleksandra Mirosław wygrała 90. edycję po roku, w którym zdobyła jedyny złoty medal dla Polski na igrzyskach w Paryżu i ustanowiła rekord świata we wspinaczce na czas wynikiem 6,06 sekundy. Trenerem Roku wybrano wtedy jej męża i szkoleniowca Mateusza Mirosława.

2025: z dziewiątego miejsca na szczyt

Klaudia Zwolińska, kajakarka górska z Nowego Sącza, rok wcześniej jako wicemistrzyni olimpijska z Paryża zajęła dziewiąte miejsce. W 2025 roku na mistrzostwach świata w Penrith zdobyła medale we wszystkich trzech konkurencjach: złoto w slalomie K1 i C1 oraz brąz w crossie. Tym razem kibice dali jej pierwsze miejsce, przed Igą Świątek i Wilfredo Leonem.

Gala Mistrzów Sportu i telewizja

Ogłoszenie wyników od lat ma formę gali. Polska Wikipedia wymienia wśród miejsc, w których się odbywała, warszawską Salę Kongresową w Pałacu Kultury i Nauki, Hotel Victoria, Hotel DoubleTree by Hilton, Teatr Polski oraz łódzki Pałac Sportu. Gala kończąca 91. edycję odbyła się 10 stycznia 2026 roku w Teatrze Wielkim, Operze Narodowej w Warszawie.

Partnerzy telewizyjni zmieniali się kilka razy. Według polskiej Wikipedii Polsat współorganizował plebiscyt w latach 1998–2000 i 2017–2025, a Telewizja Polska w latach 2001–2017 i ponownie od 2026 roku. Styczniowa gala z okazji stulecia była pierwszą od 2017 roku pokazywaną przez TVP. W 92. edycji telewizja publiczna znów jest partnerem.

Nie tylko Sportowiec Roku: inne nagrody

Podczas gali wręcza się także wyróżnienia poza główną dziesiątką. Część z nich ma stałe miejsce w programie, inne pojawiają się okazjonalnie.

  • Trener Roku. W 2018 roku nagrodę dostali Vital Heynen, trener reprezentacji siatkarzy, w kategorii trenerów drużyn, oraz Stefan Horngacher, szkoleniowiec skoczków, w kategorii indywidualnej. W 2024 roku wyróżniono Mateusza Mirosława, a w 2025 roku Tomasza Dylaka, trenera kadry pięściarek.
  • Drużyna Roku. Reprezentacja siatkarzy odbierała tę nagrodę wielokrotnie, między innymi w latach 2018, 2024 i 2025. W 2025 roku po brązie mistrzostw świata na Filipinach i wygranej Lidze Narodów.
  • Superczempion. Nagroda za całokształt kariery. W styczniu 2025 roku otrzymał ją Wojciech Fortuna, mistrz olimpijski w skokach narciarskich z Sapporo, a w styczniu 2026 roku Natalia Partyka, sześciokrotna mistrzyni paralimpijska i czterokrotna uczestniczka igrzysk olimpijskich.
  • Sportowe Wydarzenie Roku. W 2024 roku wybrano Memoriał Kamili Skolimowskiej, w 2025 roku gonitwę Wielka Warszawska na torze Służewiec.
  • Sport bez barier. Wyróżnienie dla sportu osób z niepełnosprawnościami. W 2024 roku trafiło do reprezentacji amp futbolu kobiet i mężczyzn oraz drużyny amp futbolu Wisły Kraków.
  • Wyczyn Roku. W styczniu 2026 roku nagrodzono Andrzeja Bargiela, który 22 września 2025 roku wszedł na Mount Everest i zjechał z niego na nartach do bazy bez wspomagania tlenem z butli.
  • Czempion Stulecia. Jednorazowe wyróżnienie z okazji setnej rocznicy plebiscytu. Otrzymali je Justyna Kowalczyk i Robert Lewandowski.

Sportowiec Stulecia: 463 głosy różnicy

W 2021 roku „Przegląd Sportowy” obchodził setną rocznicę istnienia i z tej okazji zorganizował osobny plebiscyt stulecia. Wyniki ogłoszono 9 czerwca 2021 roku. W głównej kategorii wygrała Irena Kirszenstein-Szewińska z 7695 głosami, ale Adam Małysz był tuż za nią z 7232 głosami. Dalej uplasowali się Robert Lewandowski (2772), Kamil Stoch (2714) i Tomasz Gollob (1792).

Między pierwszym a drugim miejscem było zaledwie 463 głosy, a między drugim a trzecim prawie cztery i pół tysiąca.

Nie należy mylić tego głosowania z dorocznym plebiscytem na sportowca roku. Plebiscyt stulecia gazety miał swoją okazję w 2021 roku, a stulecie samego plebiscytu świętowano w styczniu 2026 roku.

Ostatnie dwie edycje w liczbach

90. edycja (2024)

  1. Aleksandra Mirosław, wspinaczka sportowa
  2. Natalia Bukowiecka, lekkoatletyka
  3. Wilfredo Leon, siatkówka
  4. Iga Świątek, tenis
  5. Bartosz Zmarzlik, żużel
  6. Daria Pikulik, kolarstwo torowe
  7. Julia Szeremeta, boks
  8. Robert Lewandowski, piłka nożna
  9. Klaudia Zwolińska, kajakarstwo górskie
  10. Ksawery Masiuk, pływanie

91. edycja (2025)

  1. Klaudia Zwolińska, kajakarstwo górskie
  2. Iga Świątek, tenis
  3. Wilfredo Leon, siatkówka
  4. Bartosz Zmarzlik, żużel
  5. Robert Kubica, wyścigi samochodowe
  6. Maria Żodzik, lekkoatletyka
  7. Robert Lewandowski, piłka nożna
  8. Mateusz Ponitka, koszykówka
  9. Aleksandra Mirosław, wspinaczka sportowa
  10. Mikołaj Marczyk, rajdy samochodowe

W obu dziesiątkach powtarza się sześć nazwisk: Mirosław, Leon, Świątek, Zmarzlik, Lewandowski i Zwolińska. Pięcioro z nich, oprócz Mirosław, znów jest wśród nominowanych w 92. edycji.

Uśmiechnięta Klaudia Zwolińska w kasku kajakarskim
Klaudia Zwolińska na zawodach Pucharu Świata w slalomie kajakowym w Pradze w 2024 roku. Fot. Pavel Hrdlička, CC BY-SA 4.0. Zdjęcie zmniejszono. Wikimedia Commons.

Stulecie w pigułce: dekada po dekadzie

Lata 20. i 30.

Przedwojenny plebiscyt to przede wszystkim lekkoatletyka. Po Kucharze wygrywali Halina Konopacka, Stanisław Petkiewicz, Stanisława Walasiewicz i Janusz Kusociński. Monopol przełamali dopiero wioślarz Roger Verey w 1935 roku, tenisistka Jadwiga Jędrzejowska w latach 1936 i 1937 oraz skoczek Stanisław Marusarz w 1938 roku, ostatni zwycięzca przed wojną.

Odbudowa po wojnie

Pierwsze powojenne lata należały do pięściarzy. Aleksy Antkiewicz wygrał w 1948 roku, Zygmunt Chychła w latach 1951 i 1952, a za rok 1953 tytuł przypisano Leszkowi Drogoszowi. Między nich wpisali się lekkoatleta Zdobysław Stawczyk i gimnastyczka Helena Rakoczy. Od połowy dekady wróciła lekkoatletyka: oszczepnik Janusz Sidło wygrał dwa razy z rzędu, w latach 1954 i 1955, a po nim Elżbieta Krzesińska. Sidło w czerwcu 1956 roku w Mediolanie ustanowił rekord świata w rzucie oszczepem wynikiem 83,66 m.

Lata 60.

To dekada szermierzy, ciężarowców i lekkoatletów. Jerzy Pawłowski wygrał w 1957 i 1968 roku, z przerwą aż jedenastu lat między triumfami. Józef Szmidt zwyciężył w 1960 i 1964 roku. W 1965 roku pierwszy raz wygrała 19-letnia Irena Kirszenstein. W 1967 roku tytuł trafił do kierowcy rajdowego Sobiesława Zasady, jedynego zwycięzcy z rajdów samochodowych.

Lata 70. i 80.

Kolarstwo szosowe przeżywało wtedy swój najlepszy czas: Ryszard Szurkowski wygrywał w latach 1971 i 1973, a potem Jan Jankiewicz, Lech Piasecki i Joachim Halupczok. Janusz Pyciak-Peciak dał dwa zwycięstwa pięciobojowi nowoczesnemu, a Józef Łuszczek w 1978 roku pierwsze biegom narciarskim. W 1982 roku wygrał Zbigniew Boniek, a w 1984 roku tenisista stołowy Andrzej Grubba.

Lata 90.

Dekadę otworzyła dwoma zwycięstwami z rzędu Wanda Panfil, maratonka, która w 1991 roku w Tokio została mistrzynią świata z czasem 2:29:53. Potem przyszła seria judoków i zapaśników oraz zwycięstwo strzelczyni Renaty Mauer w 1996 roku. W 1998 roku pierwszy raz wygrał chodziarz Robert Korzeniowski, a w 1999 roku Tomasz Gollob jako pierwszy żużlowiec. Korzeniowski powtórzył sukces w 2000 roku, po igrzyskach w Sydney, gdzie zdobył złoto zarówno na 20, jak i na 50 kilometrów. W chodzie na 50 kilometrów był mistrzem olimpijskim trzy razy z rzędu, w Atlancie, Sydney i Atenach.

XXI wiek

Od 2001 roku plebiscyt miał wyraźne epoki: Małysza, Jędrzejczak i Kowalczyk. W ciągu trzynastu lat, od 2001 do 2013 roku, tylko raz wygrał ktoś spoza tej trójki, Robert Kubica w 2008 roku. Później przyszły dwa zwycięstwa Kamila Stocha, triumf młociarki Anity Włodarczyk w 2016 roku, a w ostatnich latach coraz większa różnorodność: siatkówka, żużel, piłka nożna, tenis, wspinaczka i kajakarstwo górskie.

Za kulisami stulecia: historie mniej znane

Gazeta starsza od plebiscytu

Zanim „Przegląd Sportowy” zaczął wybierać najlepszych, sam musiał się urodzić. Pierwszy numer ukazał się w sobotę 21 maja 1921 roku, i to nie w Warszawie, lecz w Krakowie. Pismo wymyśliła grupa krakowskich działaczy sportowych, a pierwszym redaktorem naczelnym był Ignacy Rosenstock. Już latem 1921 roku gazeta została oficjalnym organem Polskiego Związku Piłki Nożnej, a w kolejnych dwóch latach także związków narciarskiego, tenisowego i lekkoatletycznego. Polska Wikipedia nazywa ją najstarszym polskim dziennikiem sportowym.

W 1925 roku tytuł przeszedł na własność wydawnictwa Gebethner i Wolff, a redakcja przeniosła się z Krakowa do stolicy. Kazimierz Wierzyński, redaktor naczelny, któremu przypisuje się pomysł plebiscytu, sam stanął potem na olimpijskim podium. Na igrzyskach w Amsterdamie w 1928 roku, gdy obok zawodów rozgrywano jeszcze konkursy artystyczne, zdobył złoty medal w kategorii utworów lirycznych za tom „Laur olimpijski”. Po wybuchu wojny przez Francję, Portugalię i Brazylię dotarł do Stanów Zjednoczonych i przez lata mieszkał w swojej posiadłości na Long Island. W 1964 roku przeniósł się do Europy, zmarł w Londynie w 1969 roku, a w 1978 roku jego szczątki sprowadzono do kraju i złożono na Starych Powązkach.

Ta sama redakcja, która w 1926 roku wymyśliła plebiscyt, dwa lata później dała Polsce wyścig kolarski. 7 września 1928 roku, razem z Warszawskim Towarzystwem Cyklistów, wystartował I Bieg Kolarski Dookoła Polski, protoplasta dzisiejszego Tour de Pologne. Trasa liczyła 1491 km w ośmiu etapach. Na start stanęło 71 kolarzy, do mety dojechało 43, a wygrał Feliks Więcek.

Pismo pisane ręcznie za drutami

Po wrześniu 1939 roku „Przegląd Sportowy” w kraju przestał się ukazywać. Tytuł przetrwał jednak w niemieckich obozach jenieckich. Zygmunt Weiss, przedwojenny sprinter, olimpijczyk z Paryża i Amsterdamu, a w niewoli podporucznik w oflagach Arnswalde i Gross Born, zaczął wydawać gazetę o tej samej nazwie. Wspominał, że pierwszy numer „wydał” na desce zawieszonej na drzewie, a pisał go ręcznie wiecznym piórem, które przyniósł w chlebaku z Warszawy. Luźne kartki przypinał pinezkami do deski w dawnej budce amunicyjnej na skraju placu apelowego, najpierw w jednym, potem w dwóch egzemplarzach.

Historyk Kamil Weber z Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych ustalił, że według raportu samego Weissa obozowy „Przegląd” powstawał od kwietnia 1942 do stycznia 1945 roku. W Arnswalde ukazało się tylko 13 numerów, resztę Weiss tworzył w Gross Born, dokąd jeńców przeniesiono w maju 1942 roku. Tam w 1944 roku zorganizował także obozową olimpiadę. O gazecie mówi się czasem, że jako jedyne przedwojenne polskie pismo ukazywała się niemal bez przerwy przez całą wojnę. Weber zwraca jednak uwagę, że przerwa w wydawaniu tytułu trwała dłużej niż rok.

Pierwszy powojenny numer ukazał się 12 lipca 1945 roku w Łodzi, bo Warszawa leżała w gruzach. Redakcja wróciła do stolicy w czerwcu 1946 roku. Weiss po powrocie do kraju w 1947 roku dołączył do zespołu i pracował w nim aż do emerytury w 1970 roku.

Gazeta przeżyła jeszcze jedną przymusową przerwę. W stanie wojennym, jak większość prasy, została zawieszona. Dekadę później, na otwarcie igrzysk w Barcelonie, ukazało się pierwsze wydanie w kolorze. Zmiany na rynku prasy dobrze widać w liczbach: w 2005 roku sprzedawano średnio 77 656 egzemplarzy, w 2023 roku 16 701, wliczając e-wydania. W styczniu 2023 roku wydawca ograniczył wydanie papierowe do poniedziałków i piątków.

Pierwsza dziesiątka: lotnik, motocyklista i jeździec

Kto przegląda wynik pierwszego głosowania z 1926 roku, trafia na zestaw, jakiego dziś nie da się sobie wyobrazić. Wacław Kuchar zebrał 3255 głosów, tylko o 222 więcej od Haliny Konopackiej. Dalej byli lekkoatleci Antoni Cejzik i Stefan Kostrzewski, tenisista Stanisław Czetwertyński, a na szóstym miejscu motocyklista Henryk Choiński. Siódmy był jeździec Adam Królikiewicz, dziewiąty kolarz torowy Józef Lange, a dziesiąty piłkarz Józef Kałuża.

Najciekawsze nazwisko stoi na ósmym miejscu. Bolesław Orliński, z 1824 głosami, nie był ani biegaczem, ani piłkarzem, tylko pilotem. Między 27 sierpnia a 25 września 1926 roku razem z mechanikiem Leonardem Kubiakiem przeleciał dwupłatowcem Breguet 19 z Warszawy do Tokio i z powrotem. W drodze powrotnej, po przymusowym lądowaniu na wschód od Czyty, podmuch wiatru rzucił samolot na płot i uszkodził lewe dolne skrzydło oraz śmigło. Ostatnie 6680 km lotnicy pokonali z częściowo obciętym skrzydłem i silnikiem mocno zużytym po utracie oleju. W Japonii Orliński dostał Order Wschodzącego Słońca. Czytelnicy gazety sportowej uznali ten wyczyn za sport.

Orliński także ma swój polonijny epilog. W czasie wojny latał w Wielkiej Brytanii. Po wojnie nie wrócił do kraju. Przez Związek Południowej Afryki trafił w 1953 roku do Toronto, gdzie pracował w wytwórni lotniczej de Havilland Canada. Zmarł tam w 1992 roku.

Od trzech tysięcy głosów do setek tysięcy punktów

Skalę plebiscytu najlepiej widać w zachowanych wynikach. W 1926 roku zwycięzcy wystarczyło nieco ponad trzy tysiące głosów. Dwanaście lat później, w ostatniej przedwojennej edycji, Stanisław Marusarz miał w zestawieniu 28 230 punktów, a drugi, bokser Antoni Kolczyński, 25 876. Na trzecim miejscu znalazła się Stanisława Walasiewicz, a na czwartym Jadwiga Jędrzejowska, czyli dwie zwyciężczynie poprzednich lat.

W PRL liczby urosły o rząd wielkości. W 1980 roku Władysław Kozakiewicz uzbierał 402 842 punkty, a drugi Bronisław Malinowski 363 266. W 2012 roku Justyna Kowalczyk wygrała z wynikiem 278 546 punktów. Punkt to jednak nie głos, bo jeden kupon rozdziela ich aż 55. W zapowiedzi 79. edycji, w grudniu 2013 roku, serwis Auto Świat pisał, że co roku głosuje kilkaset tysięcy osób.

Czasem wynik podawano w głosach. Polskie Radio, relacjonując edycję za 2008 rok, organizowaną wspólnie z Telewizją Polską, napisało, że na Roberta Kubicę zagłosowało niemal 130 tys. osób, a na drugiego Leszka Blanika ponad 121 tys. Trzeci był Tomasz Majewski.

Laureaci, których historia nie kończy się na sporcie

Dwaj zwycięzcy przedwojennych edycji zapisali się w historii także poza stadionem. Janusz Kusociński, najlepszy sportowiec 1931 roku, rok później w Los Angeles został mistrzem olimpijskim w biegu na 10 000 metrów z czasem 30:11,4. We wrześniu 1939 roku zgłosił się na ochotnika, w obronie Warszawy był dwukrotnie ranny i dostał Krzyż Walecznych. W konspiracji używał pseudonimu „Prawdzic”. Gestapo aresztowało go pod koniec marca 1940 roku w bramie domu przy ulicy Noakowskiego. Po przesłuchaniach w alei Szucha został w czerwcu 1940 roku rozstrzelany w Palmirach, w ramach niemieckiej akcji AB wymierzonej w polską inteligencję. Od 1954 roku jego imię nosi lekkoatletyczny memoriał.

Stanisław Marusarz, zwycięzca z 1938 roku, w tamtym sezonie zdobył w Lahti srebrny medal mistrzostw świata w skokach, przegrywając z Norwegiem Asbjørnem Ruudem o 0,3 punktu. Od października 1939 roku był kurierem na trasie z Zakopanego do Budapesztu. Pod koniec marca 1940 roku zatrzymano go na granicy słowacko-węgierskiej. Po przesłuchaniach przez gestapo w Zakopanem trafił do więzienia przy Montelupich w Krakowie, gdzie sąd specjalny skazał go na śmierć. 2 lipca 1940 roku więźniowie wygięli kraty w oknie celi i skoczyli z pierwszego piętra. Według IPN udało się uciec tylko dwóm z nich, w tym Marusarzowi. Wojnę przetrwał na Węgrzech, pod przybranym nazwiskiem, trenując tam miejscowych skoczków.

Zmarł 29 października 1993 roku w okolicznościach, które trudno wymyślić. Na cmentarzu na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem, podczas przemówienia nad grobem swojego wojennego dowódcy Wacława Felczaka, doznał zawału serca. Na tym samym cmentarzu został później pochowany.

Rok 1984: plebiscyt bez igrzysk

Polityka odcisnęła się na wynikach z 1984 roku. Polska, podobnie jak inne kraje bloku wschodniego, zbojkotowała wtedy igrzyska w Los Angeles. Zwyciężył tenisista stołowy Andrzej Grubba z 249 250 punktami. Jego dyscyplina nie była wtedy nawet olimpijska, do programu igrzysk weszła dopiero w Seulu w 1988 roku.

Reszta dziesiątki też wyglądała nietypowo. Za Grubbą znaleźli się lekkoatleci Lucyna Kałek i Bogusław Mamiński, czwarty był pilot sportowy Krzysztof Lenartowicz, a siódmy motorowodniak Waldemar Marszałek. Wspólne piąte miejsce, z jednym wynikiem 143 705 punktów dla obu, zajęła para brydżystów Henryk Wolny i Piotr Gawryś. Dwóch brydżystów w dziesiątce najlepszych sportowców kraju pokazuje, jak szeroko czytelnicy rozumieli wtedy słowo sport.

Mistrzowie olimpijscy na drugim planie i spory o werdykt

Wspólne głosowanie dla wszystkich dyscyplin sprawia, że mistrzostwo olimpijskie nie daje gwarancji wygranej. Bronisław Malinowski w 1980 roku zdobył w Moskwie złoto w biegu na 3000 metrów z przeszkodami, cztery lata po srebrze z Montrealu. W plebiscycie był drugi, za Kozakiewiczem. Szansy na rewanż już nie dostał: zginął w wypadku samochodowym w Grudziądzu 27 września 1981 roku i nigdy plebiscytu nie wygrał.

Podobny los spotkał Tomasza Majewskiego, mistrza olimpijskiego w pchnięciu kulą z Pekinu i Londynu. W 2008 roku był trzeci, a w 2012 roku, po obronie tytułu wynikiem 21,89 m, drugi z 259 027 punktami, za Justyną Kowalczyk. RMF FM skomentowało ten wynik nagłówkiem, że kibiców „chyba trochę poniosło”, a autor komentarza sugerował, że głosujący SMS-ami mieli w pamięci raczej świeże zwycięstwa biegaczki niż olimpijskie złoto kulomiota. Doceniono go później inaczej: w styczniu 2017 roku, po zakończeniu kariery, dostał nagrodę Superczempiona.

Spór wrócił po gali w styczniu 2026 roku. Jan Tomaszewski na łamach „Super Expressu” powiedział o wynikach 91. edycji: „Dla mnie to skandal”. Domagał się, by organizatorzy jasno określili, czy wybierają najpopularniejszych, czy najlepszych sportowców. Nie mógł zrozumieć, że Iga Świątek po wygranym Wimbledonie nie była pierwsza, a Bartosz Zmarzlik, wielokrotny mistrz świata, zajął czwarte miejsce. Pytanie, czy plebiscyt nagradza wynik, czy sympatię, wraca więc od lat.

Liczby, osobliwości i plebiscyt na tle świata

Sześćdziesięciu jeden zwycięzców w 91 edycjach

Policzyliśmy jeszcze raz całą listę zwycięzców od 1926 do 2025 roku. Poniższe liczby to wyłącznie nasze własne zestawienie na podstawie tej tabeli, a nie oficjalne dane organizatora. W 91 edycjach tytuł zdobyło 61 różnych osób, jeśli liczyć osobno obu kajakarzy z 1987 roku. Aż 41 z nich wygrało tylko raz, a 20 sięgało po zwycięstwo co najmniej dwukrotnie.

Obrona tytułu okazuje się trudniejsza, niż mogłoby się wydawać. Zwycięstwo rok po roku udało się dwunastu sportowcom: Halinie Konopackiej, Stanisławie Walasiewicz, Jadwidze Jędrzejowskiej, Zygmuntowi Chychle, Januszowi Sidle, Irenie Kirszenstein, Wandzie Panfil, Adamowi Małyszowi, Otylii Jędrzejczak, Justynie Kowalczyk, Robertowi Lewandowskiemu i Idze Świątek. Pozostała ósemka wielokrotnych zwycięzców, w tym Kamil Stoch, Robert Korzeniowski i Paweł Nastula, nigdy nie wygrała dwa razy z rzędu.

Najdłuższy odstęp między pierwszym a ostatnim triumfem to 11 lat, i dzielą go dwie osoby. Jerzy Pawłowski wygrywał w 1957 i 1968 roku, a Irena Szewińska pierwszy raz w 1965, ostatni w 1976 roku. Szewińska zmieściła jednak w tym czasie cztery zwycięstwa, a Pawłowski dwa. Następni w tej klasyfikacji, Adam Małysz (2001–2007) i Robert Lewandowski (2015–2021), mieli po sześć lat odstępu.

Długie przerwy i dyscypliny w odwrocie

Z tej samej tabeli da się odczytać, jak zmieniały się sportowe gusta kibiców. W zestawieniu poniżej przy każdej dyscyplinie podajemy rok pierwszego i ostatniego zwycięstwa oraz najdłuższą przerwę między kolejnymi triumfami. Przy piłce nożnej i lekkoatletyce liczymy także Wacława Kuchara z 1926 roku, który uprawiał obie te dyscypliny.

DyscyplinaPierwsze zwycięstwoOstatnie zwycięstwoNajdłuższa przerwa
tenis1936202385 lat (1937–2022)
skoki narciarskie1938201763 lata (1938–2001)
piłka nożna1926202156 lat (1926–1982)
biegi narciarskie1978201331 lat (1978–2009)
żużel1999201920 lat (1999–2019)
lekkoatletyka1926201616 lat (2000–2016)
kolarstwo szosowe197119896 lat
judo198819974 lata
szermierka195719726 lat
podnoszenie ciężarów196119758 lat
boks194819533 lata

Rekord należy do tenisa. Jadwiga Jędrzejowska wygrała w latach 1936 i 1937, a następna tenisistka, Iga Świątek, dopiero w 2022 roku, po 85 latach. Obie zresztą obroniły tytuł rok później. Skoczkowie czekali 63 lata, od Stanisława Marusarza w 1938 roku do pierwszego zwycięstwa Adama Małysza w 2001 roku.

Najbardziej zaskakuje los boksu. Wszystkie cztery zwycięstwa pięściarzy przypadły na lata 1948–1953, a od tamtej pory, przez 72 kolejne edycje, żaden bokser nie wygrał. Nawet lekkoatletyka, która dała plebiscytowi najwięcej zwycięzców, w XXI wieku triumfowała tylko raz: w 25 edycjach od 2001 do 2025 roku wygrała jedynie Anita Włodarczyk w 2016 roku.

Najmłodsi i najstarsi

Sprawdziliśmy daty urodzenia wszystkich zwycięzców w Wikipedii i Wikidanych i policzyliśmy, ile lat kończyli w roku, za który dostali tytuł. Najmłodsze były dwie lekkoatletki. Stanisława Walasiewicz, urodzona 3 kwietnia 1911 roku, w 1930 roku skończyła 19 lat. Tyle samo miała w 1965 roku Irena Kirszenstein, urodzona 24 maja 1946 roku w Leningradzie.

Tuż za nimi jest Leszek Drogosz, urodzony 6 stycznia 1933 roku w Kielcach, który w 1953 roku, jako 20-latek, został w Warszawie mistrzem Europy w boksie. Po 21 lat kończyło w roku pierwszego zwycięstwa pięcioro laureatów: Stanisław Petkiewicz (1929), Janusz Sidło (1954), kolarz Joachim Halupczok (1989), Otylia Jędrzejczak (2004) i Iga Świątek (2022). Jędrzejczak, urodzona 13 grudnia 1983 roku w Rudzie Śląskiej, przez prawie cały olimpijski rok miała jeszcze 20 lat, bo urodziny obchodziła dopiero w grudniu. Halupczok, który w 1989 roku został amatorskim mistrzem świata na szosie, zmarł w lutym 1994 roku w wieku 25 lat. Zasłabł podczas przygotowań do charytatywnego turnieju halowej piłki nożnej.

Na drugim końcu skali jest Sobiesław Zasada. Kierowca rajdowy urodził się 27 stycznia 1930 roku, więc w 1967 roku, gdy wygrał, skończył 37 lat. Drugi jest Jerzy Pawłowski, urodzony 25 października 1932 roku, który przy drugim zwycięstwie, w 1968 roku, miał 36 lat. Ciężarowcy Waldemar Baszanowski (1969) i Zygmunt Smalcerz (1975) kończyli w roku triumfu po 34 lata.

Mistrzowie bez plebiscytowego tytułu

Lista zwycięzców jest długa, ale niektórych wielkich sukcesów polskiego sportu na niej nie widać. Kilka dyscyplin, które przyniosły Polsce złoto olimpijskie lub medale mistrzostw świata, nigdy nie dało zwycięzcy plebiscytu.

  • Żeglarstwo. Mateusz Kusznierewicz zdobył złoto olimpijskie w klasie Finn w Atlancie w 1996 roku, a później był jeszcze mistrzem świata w tej klasie i w klasie Star. W plebiscycie za 1996 rok wygrała strzelczyni Renata Mauer.
  • Łyżwiarstwo szybkie. Zbigniew Bródka wygrał w Soczi w 2014 roku bieg na 1500 metrów o zaledwie 0,003 sekundy i dorzucił brąz w drużynie. Plebiscyt za ten rok wygrał Kamil Stoch. Łyżwiarstwo szybkie pojawia się w tabeli tylko raz, wśród dyscyplin wszechstronnego Kuchara z 1926 roku.
  • Biathlon. Tomasz Sikora był w 1995 roku mistrzem świata w biegu indywidualnym, a w 2006 roku w Turynie zdobył srebro olimpijskie w biegu ze startu wspólnego.
  • Piłka ręczna. Reprezentacja szczypiornistów wywalczyła w 2007 roku w Niemczech wicemistrzostwo świata, swój najlepszy wynik w historii mistrzostw. Plebiscyt za 2007 rok wygrał Adam Małysz.

To nie zarzut wobec kibiców, tylko przypomnienie, jak wymagający jest konkurs, w którym narciarz, pływaczka i piłkarz walczą o jedno miejsce. Bródka i Kusznierewicz zdobyli olimpijskie złoto w latach, w których kibice wybrali kogoś innego.

Zwycięzca wymazany z kronik i inne niezwykłe życiorysy

Najbardziej nieprawdopodobną historię ma Jerzy Pawłowski, szablista i dwukrotny zwycięzca plebiscytu. W kwietniu 1975 roku został aresztowany, a w kwietniu 1976 roku sąd wojskowy w Warszawie skazał go na 25 lat więzienia za szpiegostwo na rzecz jednego z państw NATO. Według angielskiej Wikipedii odebrano mu majątek, a jego nazwisko usunięto z polskich zapisów sportowych. Ułaskawiony wyszedł na wolność w czerwcu 1985 roku. Zwycięzca plebiscytu z 1957 i 1968 roku na kilka lat oficjalnie przestał więc istnieć w historii polskiego sportu.

Zupełnie inną drogę wybrał Leszek Drogosz, któremu tytuł za 1953 rok przyznano po latach. Po zakończeniu kariery pięściarskiej zagrał w kilkunastu filmach, między innymi w „Bokserze” Juliana Dziedziny z 1966 roku oraz w dwóch filmach Andrzeja Wajdy: „Polowaniu na muchy” i „Krajobrazie po bitwie”.

Otylia Jędrzejczak jeszcze przed igrzyskami w Atenach zapowiedziała, że jeśli zdobędzie złoto, zlicytuje medal na rzecz dzieci chorych na białaczkę. Słowa dotrzymała. Złoty medal za 200 metrów stylem motylkowym w grudniowej aukcji internetowej kupiła firma Victoria Cymes za 257 550 zł, a pieniądze trafiły do kliniki onkologii i hematologii dziecięcej we Wrocławiu.

Jest też wątek emigracyjny spoza przedwojennych gwiazd. Florecista Witold Woyda, zwycięzca za 1972 rok, w którym zdobył w Monachium dwa złote medale olimpijskie, indywidualnie i drużynowo, pod koniec lat 70. wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Zamieszkał w Bronxville pod Nowym Jorkiem i pracował dla włoskiej firmy z branży opakowań. Zmarł tam w 2008 roku.

Europa też głosuje, po polsku

Mało kto pamięta, że w Polsce narodził się również jeden z najważniejszych europejskich plebiscytów sportowych. Ankietę Polskiej Agencji Prasowej na najlepszego sportowca Europy wymyślił w 1958 roku Włodzimierz Źróbik, ówczesny zastępca redaktora naczelnego sportowej redakcji PAP. Głosują w niej nie kibice, lecz europejskie agencje prasowe, a wyniki tradycyjnie ogłasza się w drugi dzień świąt Bożego Narodzenia. W 68. edycji, za 2025 rok, udział wzięły 23 agencje, w tym AFP i DPA, a wygrał szwedzki tyczkarz Armand Duplantis.

Polacy wygrywali Ankietę PAP pięć razy, a zwycięstwa te przypadły czworgu sportowcom. Pierwszym zwycięzcą w ogóle był w 1958 roku Zdzisław Krzyszkowiak, wówczas mistrz Europy na 5000 i 10 000 metrów ze Sztokholmu. Później triumfowali Irena Kirszenstein w 1966 roku, ta sama zawodniczka już jako Irena Szewińska w 1974 roku, Robert Lewandowski w 2020 roku i Iga Świątek w 2022 roku. Zestawienie z naszą tabelą pokazuje ciekawą zbieżność. W każdym z tych pięciu lat ten sam sportowiec wygrał także plebiscyt „Przeglądu Sportowego”.

Ankieta PAP ma własne rekordy. Najwięcej, po pięć zwycięstw, mają Roger Federer i Novak Djoković. Jedyny remis zdarzył się w 2005 roku, gdy pierwsze miejsce podzielili Federer i Jelena Isinbajewa. Za 2025 rok najwyżej z Polaków, na 13. miejscu, sklasyfikowano Igę Świątek.

Jak to robią w krajach Polonii

Polacy mieszkający w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Kanadzie czy Stanach Zjednoczonych znają zapewne miejscowe odpowiedniki plebiscytu. Wszystkie są od niego młodsze. Amerykańska agencja Associated Press zaczęła wybierać sportowca i sportsmenkę roku w 1931 roku, pięć lat po pierwszej edycji w Polsce. Pierwszymi laureatami byli baseballista Pepper Martin i pływaczka Helene Madison, a głosuje panel redaktorów sportowych AP. W Kanadzie od 1936 roku przyznawano Lou Marsh Trophy, w 2022 roku przemianowane na Northern Star Award z powodu rasistowskich wypowiedzi dziennikarza, którego imię nosiło. Pierwszy laureat to lekkoatleta Phil Edwards, a rekordzistą jest Wayne Gretzky z czterema nagrodami.

Niemiecki Sportler des Jahres przyznawany jest od 1947 roku. Organizuje go agencja Internationale Sport-Korrespondenz, a głosują dziennikarze sportowi. Pierwsi laureaci to tenisista Gottfried von Cramm i lekkoatletka Marga Petersen. Najmłodsza z wymienionych nagród jest brytyjska BBC Sports Personality of the Year, wręczona pierwszy raz w 1954 roku w londyńskim hotelu Savoy. Wygrał lekkoatleta Christopher Chataway, a pierwszą kobietą na szczycie była w 1962 roku pływaczka Anita Lonsbrough.

Brytyjski konkurs przypomina polski najbardziej, bo już w pierwszej edycji głosowano na kartkach pocztowych, których przyszło 14 517, trochę jak kupony czytelników „Przeglądu Sportowego”. W Niemczech, Kanadzie i USA wybór należy do dziennikarzy.

Polski ślad znajdziemy w Niemczech. Tenisistka Angelique Kerber, urodzona w Bremie w rodzinie o polsko-niemieckich korzeniach, z ojcem pochodzącym z Poznania, została Sportlerin des Jahres w 2016 i 2018 roku. Polski ślad ma też lista AP. W 1967 roku sportowcem roku agencji został baseballista Carl Yastrzemski, syn rodziców polskiego pochodzenia, który od dziecka mówił po polsku i po angielsku, a w tamtym sezonie zdobył Potrójną Koronę ligi amerykańskiej.

Pełna lista zwycięzców 1926–2025

Poniższa tabela obejmuje wszystkie 91 edycji. Dyscypliny podajemy tak, jak w zestawieniach historycznych. Irena Szewińska figuruje pod nazwiskiem, którego używała w danym roku.

RokZwycięzcaDyscyplina
1926Wacław Kucharpiłka nożna, lekkoatletyka, hokej na lodzie, łyżwiarstwo szybkie
1927Halina Konopackalekkoatletyka
1928Halina Konopackalekkoatletyka
1929Stanisław Petkiewiczlekkoatletyka
1930Stanisława Walasiewiczlekkoatletyka
1931Janusz Kusocińskilekkoatletyka
1932Stanisława Walasiewiczlekkoatletyka
1933Stanisława Walasiewiczlekkoatletyka
1934Stanisława Walasiewiczlekkoatletyka
1935Roger Vereywioślarstwo
1936Jadwiga Jędrzejowskatenis
1937Jadwiga Jędrzejowskatenis
1938Stanisław Marusarzskoki narciarskie
1939–1947plebiscytu nie rozgrywanotytułu nie przyznawano
1948Aleksy Antkiewiczboks
1949Zdobysław Stawczyklekkoatletyka
1950Helena Rakoczygimnastyka
1951Zygmunt Chychłaboks
1952Zygmunt Chychłaboks
1953Leszek Drogosz (wskazany później przez ekspertów)boks
1954Janusz Sidłolekkoatletyka
1955Janusz Sidłolekkoatletyka
1956Elżbieta Krzesińskalekkoatletyka
1957Jerzy Pawłowskiszermierka
1958Zdzisław Krzyszkowiaklekkoatletyka
1959Edmund Piątkowskilekkoatletyka
1960Józef Szmidtlekkoatletyka
1961Ireneusz Palińskipodnoszenie ciężarów
1962Teresa Ciepłylekkoatletyka
1963Ryszard Parulskiszermierka
1964Józef Szmidtlekkoatletyka
1965Irena Kirszenstein (później Szewińska)lekkoatletyka
1966Irena Kirszenstein (później Szewińska)lekkoatletyka
1967Sobiesław Zasadarajdy samochodowe
1968Jerzy Pawłowskiszermierka
1969Waldemar Baszanowskipodnoszenie ciężarów
1970Teresa Sukniewiczlekkoatletyka
1971Ryszard Szurkowskikolarstwo szosowe
1972Witold Woydaszermierka
1973Ryszard Szurkowskikolarstwo szosowe
1974Irena Szewińskalekkoatletyka
1975Zygmunt Smalcerzpodnoszenie ciężarów
1976Irena Szewińskalekkoatletyka
1977Janusz Pyciak-Peciakpięciobój nowoczesny
1978Józef Łuszczekbiegi narciarskie
1979Jan Jankiewiczkolarstwo szosowe
1980Władysław Kozakiewiczlekkoatletyka
1981Janusz Pyciak-Peciakpięciobój nowoczesny
1982Zbigniew Boniekpiłka nożna
1983Zdzisław Hoffmannlekkoatletyka
1984Andrzej Grubbatenis stołowy
1985Lech Piaseckikolarstwo szosowe
1986Andrzej Malinazapasy
1987Marek Łbik i Marek Dopierałakajakarstwo
1988Waldemar Legieńjudo
1989Joachim Halupczokkolarstwo szosowe
1990Wanda Panfillekkoatletyka
1991Wanda Panfillekkoatletyka
1992Waldemar Legieńjudo
1993Rafał Kubackijudo
1994Andrzej Wrońskizapasy
1995Paweł Nastulajudo
1996Renata Mauerstrzelectwo
1997Paweł Nastulajudo
1998Robert Korzeniowskilekkoatletyka
1999Tomasz Gollobżużel
2000Robert Korzeniowskilekkoatletyka
2001Adam Małyszskoki narciarskie
2002Adam Małyszskoki narciarskie
2003Adam Małyszskoki narciarskie
2004Otylia Jędrzejczakpływanie
2005Otylia Jędrzejczakpływanie
2006Otylia Jędrzejczakpływanie
2007Adam Małyszskoki narciarskie
2008Robert KubicaFormuła 1
2009Justyna Kowalczykbiegi narciarskie
2010Justyna Kowalczykbiegi narciarskie
2011Justyna Kowalczykbiegi narciarskie
2012Justyna Kowalczykbiegi narciarskie
2013Justyna Kowalczykbiegi narciarskie
2014Kamil Stochskoki narciarskie
2015Robert Lewandowskipiłka nożna
2016Anita Włodarczyklekkoatletyka
2017Kamil Stochskoki narciarskie
2018Bartosz Kureksiatkówka
2019Bartosz Zmarzlikżużel
2020Robert Lewandowskipiłka nożna
2021Robert Lewandowskipiłka nożna
2022Iga Świątektenis
2023Iga Świątektenis
2024Aleksandra Mirosławwspinaczka sportowa
2025Klaudia Zwolińskakajakarstwo górskie

Na co patrzeć do 9 stycznia

Głosowanie kuponowe kończy się 31 grudnia 2026 roku, internetowe i SMS-owe 8 stycznia 2027 roku. Dzień później, podczas Gali Mistrzów Sportu, poznamy dziesiątkę 92. edycji i nazwisko, które dopisze kolejny wiersz do tabeli prowadzonej od 1926 roku. Może to być Klaudia Zwolińska, która obroni tytuł, może Iga Świątek lub Robert Lewandowski, którzy wygrywali już wcześniej, a może ktoś, kto znajdzie się w tabeli po raz pierwszy, jak przed rokiem sama Zwolińska.

Jedno jest pewne: o wyniku nie zdecyduje komisja sędziowska, tylko kibice. Właśnie dlatego plebiscyt od stu lat mówi tyle samo o sportowcach, co o tym, kogo Polacy w danym roku najbardziej podziwiali.

Oficjalne źródła

Czy ten poradnik był pomocny?

Pomóż innym – podziel się doświadczeniem

Odpowiedz na jedno pytanie poniżej. Twoja odpowiedź pomoże osobom w podobnej sytuacji.

Jakie masz doświadczenia z głosowaniem w plebiscycie „Przeglądu Sportowego”? Czy korzystałeś z kuponów, SMS-ów czy głosowania internetowego?

Twoja odpowiedź zostanie sprawdzona przed publikacją.

Komentarze (0)

Brak komentarzy. Bądź pierwszy!


Dodaj komentarz

Zaloguj się aby uniknąć weryfikacji emaila przy każdym komentarzu, lub komentuj jako gość:

Komentarz może być moderowany przed publikacją.