- Amerykańska wersja oszustwa „na wnuczka” to zwykle telefon o wnuku w areszcie po wypadku, potem drugi telefon od „adwokata” i prośba o pieniądze na kaucję, prawnika albo leczenie poszkodowanego.
- Coraz częściej po pieniądze przyjeżdża ktoś do domu: „poręczyciel”, kierowca z aplikacji przewozowej albo kurier. Zdarza się też wysyłka gotówki w paczce oraz kupno sztabek złota „dla bezpieczeństwa”.
- Według FBI od 2023 r. do maja 2025 r. kurierzy odebrali od ofiar gotówkę lub złoto w co najmniej 1737 przypadkach, a straty sięgnęły około 186 mln USD.
- Najprostsza obrona: rozłącz się i oddzwoń do bliskiej osoby na numer, który znasz. Jeśli nie odbiera, dzwoń do kogoś innego z rodziny, nawet jeśli kazano Ci milczeć.
- Żaden urząd ani firma nie wyśle po Ciebie kuriera po gotówkę ani nie każe kupić złota.
Ten poradnik dotyczy tego, jak oszustwo na wnuczka wygląda dziś w Stanach Zjednoczonych: jakie scenariusze opisują FBI, FTC i prokuratorzy federalni, jak działają kurierzy odbierający pieniądze i co zrobić, gdy pieniądze już wyszły. Technikę klonowania głosu, przykładowe rozmowy oszustów i rodzinny plan reagowania omawiamy szczegółowo w poradniku Klonowanie głosu i oszustwo na wnuczka. Jeśli martwisz się o rodziców w Polsce, przeczytaj Oszustwa na wnuczka i na policjanta: jak zdalnie chronić rodziców w Polsce.
Skala problemu w USA
W raporcie FBI IC3 za 2025 r. osoby po 60. roku życia złożyły 201 266 skarg na oszustwa internetowe i telefoniczne, a ich straty wyniosły 7,748 mld USD, czyli o 59% więcej niż rok wcześniej. Średnia strata na osobę to 38 500 USD. Oszustwa z kurierem odbierającym złoto FBI policzyło osobno: w 2025 r. około 725 skarg i 311,8 mln USD strat.
Ten sam raport zauważa, że oszustwa „na bliskiego w kłopotach” (distress scams) z użyciem klonowania głosu przyniosły w 2025 r. zgłoszone straty ponad 5 mln USD Według FBI ten typ oszustwa się zmienia: oszuści udają już także innych członków rodziny i przyjaciół, w różnych „nagłych” sytuacjach. To dane wyłącznie ze zgłoszeń. Wiele ofiar się nie zgłasza, często ze wstydu.
Klasyczny scenariusz: wypadek, areszt i adwokat
FBI w ostrzeżeniu z 17 listopada 2023 r. opisało przebieg, który powtarza się w wielu stanach:
- Pierwszy telefon. Dzwoni rzekomy wnuk. Mówi, że spowodował wypadek samochodowy i siedzi w areszcie. Czasem w wypadku miała ucierpieć kobieta w ciąży albo dyplomata, żeby sprawa brzmiała poważniej.
- Drugi telefon. Dzwoni „adwokat” wnuka i prosi o pieniądze na honorarium, kaucję (bond) albo leczenie poszkodowanego.
- Tajemnica. Rozmówcy każą nikomu nie mówić i powołują się na zakaz wypowiedzi wydany przez sędziego (gag order). Złamanie go ma rzekomo skończyć się więzieniem dla wnuka albo karą.
- Kolejne żądania. Po pierwszej wpłacie przychodzi informacja, że poszkodowany jest w gorszym stanie albo zmarł, więc potrzeba więcej.
- Płatność. Przelew, gotówka zapakowana w czasopisma lub książki i wysłana pocztą, albo kurier, np. kierowca z aplikacji przewozowej, który odbiera pieniądze pod domem. Tacy kierowcy nie zawsze wiedzą, że biorą udział w przestępstwie.
Według FTC oszuści mogą też udawać policjanta albo lekarza, a pieniędzy żądać przez przekaz pieniężny, kryptowaluty, aplikacje płatnicze lub karty podarunkowe (podając numery z tyłu karty). Szczegóły potrafią wziąć z mediów społecznościowych, z przejętej skrzynki e-mail albo po prostu zgadują.
Fałszywy poręczyciel pod drzwiami
Dobrze udokumentowany przykład to sprawa z Vermontu. 20 lutego 2025 r. federalna ława przysięgłych postawiła zarzuty 25 obywatelom Kanady. Według aktu oskarżenia od lata 2021 r. do 4 czerwca 2024 r. dzwonili oni z centrów telefonicznych w okolicach Montrealu do starszych osób w Vermoncie i ponad 40 innych stanach. Podawali się za wnuka zatrzymanego po wypadku albo za jego adwokata, powoływali się na „gag order”, a po pieniądze na „kaucję” przyjeżdżała do domu osoba udająca poręczyciela (bail bondsman). Pieniądze trafiały potem do Kanady, czasem przez kryptowaluty. Straty ofiar przekroczyły 21 mln USD.
To są zarzuty, nie wyrok. Oskarżonych obowiązuje domniemanie niewinności. Dla Ciebie liczy się jednak schemat: kaucji nie wręcza się nieznajomemu w drzwiach. Jeśli ktoś twierdzi, że bliski jest w areszcie, sam znajdź telefon do tego aresztu lub sądu i tam zadzwoń.
Kurier po gotówkę i sztabki złota
Drugi wariant zaczyna się zwykle od telefonu „z banku”, „z działu bezpieczeństwa” albo „od agencji federalnej”, a nie od wnuka. FBI opisało go w ostrzeżeniu z 29 stycznia 2024 r.:
- Oszuści przekonują, że Twoje konta zostały zhakowane albo są zagrożone i trzeba „zabezpieczyć” pieniądze. Czasem po kolei udają firmę technologiczną, bank i urząd federalny (schemat znany jako „Phantom Hacker”).
- Każą wypłacić oszczędności w gotówce albo kupić złoto, srebro lub inne metale szlachetne. Czasem każą przelać pieniądze do sprzedawcy kruszców, który wyśle sztabki do domu ofiary.
- Potem przyjeżdża kurier, do domu albo w umówione publiczne miejsce. Dla „autoryzacji” oszuści podają hasło, np. numer seryjny banknotu jednodolarowego.
- Ofiara słyszy, że majątek będzie bezpieczny na chronionym koncie. W rzeczywistości kontakt się urywa, a pieniądze znikają.
Od maja do grudnia 2023 r. IC3 odnotowało w tym schemacie straty ponad 55 mln USD. We wrześniu 2025 r. biuro FBI w Bostonie podało, że od 2023 r. do maja 2025 r. tylko w jego regionie było 103 takie przypadki i ponad 26 mln USD strat, a w całym kraju co najmniej 1737 przypadków i około 186 mln USD. FBI zaznaczyło, że kurierzy pojawiają się w oszustwach na wnuczka, na urzędnika i na pomoc techniczną.
Rząd USA i uczciwe firmy nigdy nie proszą o kupno złota ani innych metali szlachetnych. Nikomu nieznanemu nie podawaj adresu domowego i nie umawiaj się na przekazanie gotówki lub kruszców. Jeśli rozmówca mówi „hasło dla kuriera”, to już wiesz, że to oszustwo.
Pieniądze w paczce i inne odmiany
Oprócz kuriera oszuści każą czasem wysłać gotówkę pocztą albo firmą kurierską, zawiniętą w gazety, książki lub opakowanie po prezencie. Gotówka w paczce jest trudna do namierzenia, a ofiara często dowiaduje się o oszustwie dopiero po kilku dniach.
Inne odmiany, które opisują FBI i FTC:
- Szpital zamiast aresztu. „Lekarz” lub „pracownik szpitala” mówi o wypadku i żąda opłaty za leczenie.
- Bliski za granicą. Wnuk rzekomo utknął w podróży, zgubił dokumenty albo został zatrzymany w innym kraju.
- Nowy numer. SMS lub wiadomość w komunikatorze: „Mamo, to mój nowy numer, zgubiłem telefon”, a po chwili prośba o pilny przelew.
- Podrobiony głos. Krótkie nagranie z internetu wystarcza, by sklonować głos bliskiej osoby. Praktyczne zasady obrony opisujemy w poradniku Głos bliskiej osoby podrobiony przez AI.
Telefon o bliskim w kłopotach: co robić
Schemat pomaga zachować zimną krew w pierwszych minutach rozmowy.
Ktoś mówi, że bliska osoba jest w kłopotach i potrzebuje pieniędzy
Czego chce rozmówca?
To schemat oszustwa z kurierem
Nie przekazuj niczego i nie podawaj adresu. Rozłącz się. Jeśli ktoś jest już w drodze lub pod drzwiami, dzwoń na policję (911). Potem zgłoś sprawę na ic3.gov. Szczegóły w części „Kurier po gotówkę i sztabki złota”.
Nie wysyłaj
Prośba o gotówkę w paczce to jeden z typowych sposobów płatności w tym oszustwie. Jeśli paczka już wyszła pocztą USPS, od razu dzwoń do Postal Inspection Service: 1-877-876-2455. Przy innej firmie kurierskiej dzwoń do niej.
Czy po rozłączeniu udało Ci się porozmawiać z tą osobą na numer, który sam znasz?
To była próba oszustwa
Nie oddzwaniaj do oszustów. Zgłoś próbę na ReportFraud.ftc.gov i ostrzeż rodzinę, bo oszuści znają już Twój numer i mogą zadzwonić znowu.
Sprawdzaj dalej, ale nie płać
Zadzwoń do rodziców tej osoby, rodzeństwa lub przyjaciół, nawet jeśli kazano Ci milczeć. Jeśli mowa o areszcie, sam znajdź numer aresztu lub sądu w danym hrabstwie. Zapytaj o rodzinne hasło, jeśli je macie. Póki nie potwierdzisz historii, nie wysyłaj pieniędzy.
Sygnały ostrzegawcze
| Co słyszysz | Co to znaczy | Co zrobić |
|---|---|---|
| „Babciu, nie mów rodzicom” | Tajemnica jest potrzebna oszustowi, żeby nikt go nie zdemaskował. | Zadzwonić do rodziców wnuka. |
| „Sędzia wydał gag order, nie możesz nikomu powiedzieć” | Ten element FBI i prokuratorzy opisują w kolejnych sprawach. | Rozłączyć się i sprawdzić historię samodzielnie. |
| „Poręczyciel przyjedzie po gotówkę za godzinę” | Odbiór pieniędzy pod domem to znak rozpoznawczy tego oszustwa. | Nie podawać adresu, zadzwonić na policję. |
| „Zapakuj pieniądze w gazetę i wyślij” | Ukrywanie gotówki w przesyłce opisuje FBI. | Nie wysyłać. Jeśli już wysłano, dzwonić do przewoźnika. |
| „Kup sztabki złota, żeby zabezpieczyć oszczędności” | Rząd ani bank nigdy o to nie prosi. | Rozłączyć się, zadzwonić do banku na numer z karty. |
| „Kurier poda ci hasło” | Hasło ma uwiarygodnić odbiór. | Nie przekazywać niczego nikomu. |
| „Poszkodowany zmarł, potrzeba więcej” | Kolejne żądania po pierwszej wpłacie to reguła. | Przerwać kontakt i zgłosić sprawę. |
Mity i fakty
| Mit | Fakt |
|---|---|
| „Poznałbym głos własnego wnuka” | FTC i FBI ostrzegają, że głos można sklonować z krótkiego nagrania. FTC radzi wprost: nie ufaj samemu głosowi. |
| „Skoro przyjechał zwykły kierowca, to nie może być oszustwo” | FBI zauważa, że kierowcy przewożący pieniądze nie zawsze wiedzą, że uczestniczą w przestępstwie. |
| „Jeśli numer na wyświetlaczu jest z naszego miasta, dzwoni ktoś miejscowy” | Numer łatwo podrobić. W sprawie z Vermontu dzwoniono z centrów telefonicznych w Kanadzie. |
| „Zgłaszanie nie ma sensu, i tak nie odzyskam pieniędzy” | Szybkie zgłoszenie bywa jedyną szansą na zatrzymanie paczki lub przelewu, a zgłoszenia z IC3 pomagają w śledztwach przeciw całym siatkom. |
Jeśli pieniądze już wyszły
Liczy się czas. FTC zaleca działać od razu, w zależności od tego, jak zapłaciłeś:
| Sposób płatności | Pierwszy krok |
|---|---|
| Gotówka wysłana pocztą USPS | Postal Inspection Service: 1-877-876-2455. Przesyłkę krajową, która jeszcze nie dotarła, można czasem przechwycić (za opłatą). |
| Gotówka wysłana inną firmą kurierską | Natychmiast kontakt z tą firmą. |
| Gotówka lub złoto oddane kurierowi | Policja lokalna. Jeśli oszuści zapowiadają kolejny odbiór, powiedz o tym policji. |
| Przekaz pieniężny (wire transfer) | Firma, przez którą wysłano pieniądze: zgłoś oszustwo i poproś o zwrot. |
| Przelew bankowy lub aplikacja bankowa | Bank lub kasa kredytowa: poproś o cofnięcie płatności. Zob. też dlaczego bank często nie oddaje pieniędzy przy przelewach natychmiastowych. |
| Karty podarunkowe | Wydawca karty (numer z tyłu karty): powiedz, że oszust wyłudził numer i PIN. |
| Kryptowaluty | Giełda lub operator bitomatu: zgłoś oszustwo i poproś o wstrzymanie transakcji. |
Potem zgłoś sprawę:
- FBI IC3 na ic3.gov. Wpisz numery telefonów, daty, kwoty, sposób płatności i opis kuriera lub samochodu, jeśli go widziałeś.
- National Elder Fraud Hotline Departamentu Sprawiedliwości dla osób od 60. roku życia: 833-372-8311 (833-FRAUD-11), od poniedziałku do piątku, 10:00–18:00 czasu wschodniego. Infolinia pomaga też wypełnić zgłoszenie do IC3.
- FTC na ReportFraud.ftc.gov oraz biuro prokuratora generalnego Twojego stanu.
Po stracie pieniędzy ofiary często dostają telefony od „firm odzyskujących środki” albo „agentów federalnych”, którzy za opłatą obiecują zwrot. IRS ostrzega, że ofiary oszustw bywają oszukiwane ponownie przez takich „pomocników”. Nie płać nikomu za obietnicę odzyskania pieniędzy.
Jak przygotować rodzinę
- Porozmawiajcie o tym schemacie przy stole, zwyczajnie i bez straszenia. Senior, który zna scenariusz z aresztem i adwokatem, rozpozna go po pierwszym zdaniu.
- Ustalcie rodzinne hasło i zasadę oddzwaniania. Opisujemy je krok po kroku w poradniku o podrobionym głosie.
- Zapiszcie numery najbliższych w telefonie seniora i na kartce przy telefonie stacjonarnym.
- Ograniczcie to, co publikujecie: kto gdzie wyjeżdża, imiona wnuków, nazwy szkół. FBI zaleca ograniczanie danych osobowych w mediach społecznościowych, bo oszuści budują z nich przekonującą historię.
- FBI radzi też nie odbierać połączeń z nieznanych numerów. Kto naprawdę potrzebuje kontaktu, zostawi wiadomość.
- Uzgodnijcie jedną zasadę: żadnych pieniędzy w nagłej sprawie bez rozmowy z drugim członkiem rodziny.
Więcej o ochronie starszych osób w internecie: jak chronić seniorów przed scamami internetowymi.
Najczęściej zadawane pytania
Wnuk naprawdę może trafić do aresztu. Jak sprawdzić, czy to prawda?
Rozłącz się i zadzwoń do wnuka i jego rodziców na znane Ci numery. Jeśli mowa o areszcie, sam znajdź w internecie telefon do aresztu (county jail) lub sądu w podanym hrabstwie i zapytaj. Nie korzystaj z numeru, który podał rozmówca.
Czy prawdziwy adwokat albo poręczyciel może przyjechać po gotówkę?
Odbiór gotówki w domu przez nieznajomego to dokładnie ten element, który FBI i prokuratorzy opisują w sprawach o oszustwo na wnuczka. Nie przekazuj pieniędzy nikomu, dopóki sam nie potwierdzisz historii u rodziny i w areszcie.
Bank zadzwonił, że moje konto jest zagrożone, i kazał kupić złoto. Co robić?
Rozłącz się. FBI pisze wprost, że ani rząd, ani uczciwe firmy nie proszą o kupno metali szlachetnych. Zadzwoń do banku na numer z karty lub wyciągu.
Wysłałem już gotówkę pocztą. Czy da się ją zatrzymać?
Czasem tak, jeśli działasz szybko. Dzwoń od razu do Postal Inspection Service: 1-877-876-2455. FTC podaje, że krajową przesyłkę, która jeszcze nie dotarła, można za opłatą przekierować.
Dziadkowie mieszkają w Polsce. Czy te rady też działają?
Zasada oddzwaniania i rodzinnego hasła działa wszędzie, ale numery alarmowe i procedury są inne. Polskie realia opisujemy w osobnym poradniku o oszustwach na wnuczka i na policjanta w Polsce.
Źródła
| Źródło | Typ | Status / wiarygodność |
|---|---|---|
| FBI IC3: Grandparent scams with wire, mail or couriers (17.11.2023) | Rządowe (USA) | Oficjalne ostrzeżenie |
| FBI IC3: Scammers use couriers to retrieve cash and precious metals (29.01.2024) | Rządowe (USA) | Oficjalne ostrzeżenie |
| FBI Boston: gold bar and bulk cash courier scams (wrzesień 2025) | Rządowe (USA) | Oficjalne; strona blokuje pobieranie automatyczne, dane sprawdzone przez wyszukiwarkę i relacje prasowe |
| FBI IC3: 2025 Internet Crime Report | Rządowe (USA) | Oficjalne dane ze zgłoszeń za 2025 r. |
| IRS-CI / USAO Vermont: 25 Canadian nationals charged in grandparent scam (4.03.2025) | Rządowe (USA) | Oficjalny komunikat; zarzuty, nie wyrok |
| FTC: Family emergency scams | Rządowe (USA) | Oficjalne, aktualizacja wrzesień 2023 |
| FTC: Scammers use AI to enhance their family emergency schemes (20.03.2023) | Rządowe (USA) | Oficjalne |
| FTC: What to do if you were scammed | Rządowe (USA) | Oficjalne, kroki według sposobu płatności |
| DOJ OVC: National Elder Fraud Hotline | Rządowe (USA) | Oficjalne, numer i godziny |
Stan na 23 października 2026 r. Poradnik ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Opisane sprawy karne dotyczą zarzutów, a oskarżonych obowiązuje domniemanie niewinności. W nagłej sytuacji zagrożenia dzwoń pod 911.
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!