Flatiron Building

Historia

Flatiron Building (oficjalnie Fuller Building) to jeden z najsłynniejszych budynków na świecie, stojący na trójkątnej działce u zbiegu Broadway, Fifth Avenue i 23rd Street na Manhattanie. Zaprojektowany przez Daniela Burghama w stylu Beaux-Arts, ukończony w 1902 roku, przez krótki czas był jednym z najwyższych budynków w Nowym Jorku (87 metrów, 22 piętra). Jego charakterystyczny trójkątny kształt – z ostrzem skierowanym na północ – uczynił go natychmiast rozpoznawalnym symbolem miasta.

Budynek nosi imię George'a A. Fullera – pioniera budownictwa wieżowego, którego firma Fuller Construction Company była deweloperem. Nazwa "Flatiron" (żelazko do prasowania) to przydomek nadany przez nowojorczyków ze względu na kształt budynku, przypominający klasyczne żelazko. Przydomek okazał się tak trafny, że wyparł oficjalną nazwę i dał imię całej okolicznej dzielnicy – Flatiron District.

Architektura

Flatiron to jeden z pierwszych wieżowców zbudowanych na stalowej ramie konstrukcyjnej – technologii, która zrewolucjonizowała budownictwo miejskie. Fasada pokryta jest terakotą i wapieniem w detalu zaczerpniętym z włoskiego renesansu i greckiej klasyki. Najwęższa krawędź budynku ("nos") ma zaledwie 2 metry szerokości, co z daleka sprawia wrażenie, jakby budynek był cienki jak kartka papieru.

Konstrukcja budynku powoduje specyficzny efekt aerodynamiczny – wiatr kanalizowany przez wąski kształt tworzy silne podmuchy na poziomie ulicy. Legendarne są opowieści o policjantach, którzy w początkach XX wieku musieli odpędzać gapiów obserwujących, jak wiatr podrywa spódnice przechodniących kobiet – stąd angielski slang "23 Skidoo" ("wynoś się z 23. ulicy").

Informacje praktyczne

Flatiron Building stoi przy 175 Fifth Avenue, na rogu Broadway, Fifth Avenue i East 23rd Street. Dojazd metrem: linie N, R, W do 23rd Street. Budynek przeszedł gruntowną renowację w ostatnich latach – przez długi czas był zamknięty, a jego przyszłe przeznaczenie (hotel, mieszkania) było przedmiotem debat. Najlepszy widok na budynek jest z Madison Square Park po drugiej stronie ulicy, skąd widać cały trójkątny kształt.

Ciekawostki

• Flatiron jest jednym z najczęściej fotografowanych budynków na świecie – od ponad 120 lat pojawia się na pocztówkach, plakatach i w filmach.
• Alfred Stieglitz – pionier fotografii artystycznej – sfotografował Flatiron w 1903 roku, tworząc jedno z najsłynniejszych zdjęć w historii fotografii.
• W 2023 roku budynek sprzedano na aukcji za 190 milionów dolarów – transakcja była jedną z najbardziej emocjonujących aukcji nieruchomości w historii Nowego Jorku.
• Madison Square Park, leżący naprzeciwko, jest domem Shake Shack – kultowej budki z burgerami, która wyrosła z kiosku w parku i stała się globalną siecią.