St. Mark's Church-in-the-Bowery

Historia

St. Mark's Church in-the-Bowery przy 131 East 10th Street to drugi najstarszy budynek kościelny na Manhattanie i jedno z najważniejszych miejsc w historii Nowego Jorku. Kościół stoi na terenie dawnej farmy ("bouwerij" po holendersku) Petrusa Stuyvesanta – ostatniego holenderskiego gubernatora Nowego Amsterdamu, który w 1672 roku został pochowany w krypcie pod kościołem.

Obecny budynek w stylu Georgian z czerwonej cegły został ukończony w 1799 roku, na fundamentach kaplicy Stuyvesantów z 1660 roku. Wieżę w stylu Greek Revival dodano w 1828 roku, a żeliwny portyk w stylu italianizującym w 1854 roku – kościół jest więc palimpsestem amerykańskiej architektury sakralnej.

Od lat 60. XX wieku St. Mark's stał się jednym z najważniejszych centrów kontrkulturowych w Ameryce. Tu działał legendarny Poetry Project – program literacki założony w 1966 roku, który gościł Allena Ginsberga, Patti Smith, Sama Sheparda i Williama S. Burroughsa. Kościół był też sceną Danspace Project – jednej z najważniejszych platform tańca współczesnego w Nowym Jorku.

Architektura

Budynek łączy trzy epoki: georgijański korpus główny (1799) z symetryczną fasadą z czerwonej cegły, neoklasyczną wieżę (1828) z białym portykiem i żeliwne wejście w stylu włoskiego renesansu (1854). Wnętrze jest proste – białe ściany, drewniane ławki, duże okna wpuszczające naturalne światło – ale atmosfera jest głęboko oryginalna.

W 1978 roku pożar zniszczył dach i wieżę; odbudowa trwała do 1986 roku i zachowała historyczny charakter budynku. Na cmentarzu przy kościele spoczywają potomkowie Stuyvesanta i inne prominentne rodziny z XVIII i XIX wieku.

Co zobaczyć

Cmentarz przy kościele jest dostępny publicznie – można spacerować wśród nagrobków z XVIII i XIX wieku, w tym monumentalnego pomnika Stuyvesanta. Kościół organizuje regularne koncerty, czytania poezji (Poetry Project ma cotygodniowe wydarzenia) i spektakle taneczne. Warto sprawdzić kalendarz wydarzeń na stronie kościoła.

Najbliższa stacja metra: Astor Place (linia 6) lub 3rd Avenue (linia L). Kościół stoi na rogu 10th Street i Second Avenue, w sercu East Village.

Ciekawostki

• Petrus Stuyvesant miał drewnianą nogę – utracił prawą nogę podczas oblężenia karaibskiej wyspy Sint Maarten w 1644 roku. Jego szczątki spoczywają w krypcie pod kościołem od 1672 roku.
• W 1966 roku Poetry Project otrzymał pierwszy budżet w wysokości 10 000 dolarów z fundacji rządowej, co zapoczątkowało jedną z najdłużej działających instytucji literackich w USA.
• Patti Smith dała tu jeden ze swoich pierwszych publicznych występów w 1971 roku – czytała poezję z akompaniamentem gitarowym Lenny'ego Kaye'a.
• Kościół jest nadal aktywną parafią episkopału, ale jego program kulturalny przyciąga więcej gości niż nabożeństwa – to rzadki przypadek świątyni, która stała się centrum sztuki bez porzucania funkcji religijnej.