Po osobie, która oszczędzała w drugim filarze systemu emerytalnego, mogą zostać pieniądze w kilku miejscach naraz. Te środki nie przepadają na rzecz państwa, ale ZUS ani OFE nie wypłacą ich z urzędu — trzeba samodzielnie złożyć wniosek. W tym poradniku tłumaczymy, gdzie szukać tych pieniędzy, komu się należą i jak je odzyskać, a także wyjaśniamy odrębne świadczenie, jakim jest wypłata gwarantowana.
Trzy różne pule pieniędzy, które zostają po śmierci
Po osobie ubezpieczonej w nowym systemie emerytalnym pieniądze mogą znajdować się w trzech miejscach i każde rządzi się nieco innymi zasadami:
- Środki na rachunku w OFE (Otwarty Fundusz Emerytalny) — wypłaca je fundusz.
- Środki na subkoncie w ZUS (druga część drugiego filaru, prowadzona przez ZUS) — wypłaca je ZUS na wniosek.
- Wypłata gwarantowana z subkonta ZUS — odrębne świadczenie dla osoby uposażonej, gdy emeryt zmarł krótko po przejściu na emeryturę.
Wspólna i najważniejsza zasada brzmi: te pieniądze nie przepadają, ale wymagają wniosku. Szczegółowo środki z subkonta opisujemy w osobnym poradniku, a tutaj skupiamy się na OFE oraz na wypłacie gwarantowanej.
Co dzieje się ze środkami w OFE po śmierci członka
Środki zgromadzone na rachunku w OFE podlegają podziałowi, a nie przepadają. Podział wygląda tak:
- Połowa środków, w zakresie w jakim były objęte małżeńską wspólnością majątkową, trafia do współmałżonka zmarłego w formie wypłaty transferowej, czyli przeksięgowania na jego rachunek w OFE lub na jego subkonto w ZUS. Pieniądze zostają więc w systemie emerytalnym małżonka.
- Pozostała część (a jeśli nie było małżonka lub wspólności majątkowej, to całość) trafia do osób uposażonych, czyli wskazanych imiennie przez członka w umowie z OFE. Zmarły mógł wskazać dowolne osoby i określić ich procentowy udział.
- Gdy nie wskazano nikogo, ta część wchodzi do spadku i otrzymują ją spadkobiercy na podstawie testamentu albo dziedziczenia ustawowego, potwierdzonego aktem poświadczenia dziedziczenia u notariusza lub postanowieniem sądu.
Forma wypłaty z OFE
Osobom uposażonym i spadkobiercom środki wypłaca się w formie pieniężnej (gotówką lub przelewem), jednorazowo albo w ratach. Część małżeńska realizowana jest co do zasady jako transfer w obrębie systemu, chyba że małżonek sam wystąpi o wypłatę gotówki.
Subkonto, suwak bezpieczeństwa i kto dziś realnie ma OFE
Aby zrozumieć, gdzie naprawdę leżą pieniądze zmarłego, trzeba znać mechanizm zwany suwakiem bezpieczeństwa.
Czym jest suwak bezpieczeństwa
- Na 10 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego środki członka OFE zaczynają być co miesiąc stopniowo przenoszone z rachunku w OFE na subkonto w ZUS, tak aby w dniu osiągnięcia wieku emerytalnego cały kapitał był już po stronie ZUS.
- Przenoszenie rusza po ukończeniu przez kobietę 50 lat, a przez mężczyznę 55 lat (czyli 10 lat przed wiekiem emerytalnym 60 i 65 lat).
- Od tego momentu również bieżące składki drugiego filaru kierowane są w całości na subkonto ZUS, a nie do OFE.
Praktyczny wniosek
Im starsza była zmarła osoba, tym mniej pieniędzy zostało w samym OFE, a tym więcej na subkoncie ZUS. U osoby już na emeryturze cały drugi filar jest zwykle po stronie ZUS. Dlatego po śmierci często trzeba prowadzić dwie sprawy równolegle: jedną w OFE i drugą w ZUS.
Wypłata gwarantowana z subkonta ZUS
To odrębne świadczenie, którego nie należy mylić ze zwykłym dziedziczeniem subkonta.
Kiedy przysługuje
Wypłata gwarantowana przysługuje, gdy emeryt zmarł w ciągu 3 lat (36 miesięcy) od miesiąca, w którym ZUS po raz pierwszy wypłacił mu emeryturę powszechną (przyznaną w wieku 60 lat dla kobiety, 65 lat dla mężczyzny), przy której uwzględniono środki z subkonta.
Kto to osoba uposażona i jak ją wskazać
- Osoba uposażona to osoba wskazana za życia przez przyszłego emeryta jako uprawniona do wypłaty gwarantowanej.
- Wskazania lub jego zmiany dokonuje się w ZUS (formularz wskazania albo zmiany osób uposażonych). Można wskazać dowolne osoby i określić ich udziały procentowe.
- Jeśli emeryt nikogo nie wskazał, osobą uposażoną z mocy prawa jest współmałżonek, o ile w chwili śmierci pozostawał z emerytem we wspólności majątkowej. W pozostałych przypadkach wypłata gwarantowana wchodzi do spadku.
Jak liczona jest kwota
Upraszczając wzór ustawowy: od kwoty środków na subkoncie, stanowiących podstawę obliczenia emerytury, odejmuje się 1/37 tej kwoty za każdy pełny miesiąc pobierania emerytury, licząc od miesiąca pierwszej wypłaty do miesiąca zgonu. Im wcześniej po przejściu na emeryturę nastąpi śmierć, tym wyższa wypłata gwarantowana. Po 36 pełnych miesiącach świadczenie już nie przysługuje.
Jaki wniosek złożyć
Służą do tego formularze EWG-P (wypłata gwarantowana na rzecz osoby pełnoletniej) oraz EWG-M (na rzecz osoby małoletniej). Do wniosku dołącza się akt zgonu emeryta oraz dokumenty potwierdzające uprawnienie. Wypłata gwarantowana realizowana jest jednorazowo.
Różnica między trzema rodzajami środków
| Cecha | Środki z OFE | Subkonto ZUS (dziedziczenie) | Wypłata gwarantowana |
|---|---|---|---|
| Kto wypłaca | OFE (fundusz) | ZUS | ZUS |
| Komu | małżonek oraz uposażeni lub spadkobiercy | małżonek oraz uprawnieni lub spadkobiercy | osoba uposażona, a w razie braku małżonek lub spadek |
| Warunek czasowy | brak, zawsze po śmierci | brak, zawsze po śmierci | śmierć w ciągu 3 lat od pierwszej emerytury |
| Wniosek | wniosek do danego OFE | formularz USS | EWG-P lub EWG-M |
| Forma | transfer dla małżonka, gotówka dla pozostałych | transfer dla małżonka, gotówka dla pozostałych | jednorazowo |
Jak krok po kroku odzyskać pieniądze
Krok 1 — ustal, gdzie były środki
Sprawdź, do którego OFE należał zmarły (informację ma ZUS oraz fundusze) i czy miał subkonto w ZUS. U osoby starszej lub już na emeryturze większość albo całość kapitału drugiego filaru jest po stronie ZUS.
Krok 2 — złóż wniosek do OFE
Skontaktuj się z funduszem zmarłego i złóż wniosek o wypłatę lub transfer środków. Zwykle wymagane są: odpis aktu zgonu członka OFE, dokument tożsamości osoby uprawnionej oraz dokument potwierdzający uprawnienie — dla małżonka odpis aktu małżeństwa i oświadczenie o wspólności majątkowej, a dla spadkobierców akt poświadczenia dziedziczenia lub prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.
Krok 3 — złóż wniosek do ZUS po środki z subkonta
Złóż formularz USS (wniosek o transfer lub wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej). Wniosek jest bezpłatny, można go złożyć w placówce ZUS, pocztą albo elektronicznie przez PUE oraz eZUS. Nie ma ustawowego terminu na jego złożenie. Dokumenty są takie jak przy OFE.
Krok 4 — jeśli dotyczy, złóż wniosek o wypłatę gwarantowaną
Gdy zmarły był emerytem i od pierwszej emerytury nie minęły 3 lata, dodatkowo złóż EWG-P (lub EWG-M dla osoby małoletniej) o wypłatę gwarantowaną.
Podatki i opłaty
- Wnioski do ZUS są bezpłatne.
- Pieniężna wypłata środków z OFE oraz z subkonta ZUS dla uposażonych i spadkobierców jest co do zasady obciążona zryczałtowanym podatkiem dochodowym, który pobiera płatnik (OFE albo ZUS) — na konto trafia kwota netto, a kwot tych nie wykazuje się w rocznym PIT.
- Transfer części małżeńskiej na rachunek lub subkonto współmałżonka co do zasady nie powoduje podatku, bo środki pozostają w systemie emerytalnym.
- Te środki nie podlegają podatkowi od spadków i darowizn — w tym zakresie nie składa się formularza SD-Z2.
Zasady podatkowe bywają zmieniane, dlatego w razie wątpliwości warto potwierdzić aktualny stan u doradcy lub w urzędzie skarbowym.
Najważniejsze do zapamiętania
- Pieniądze z OFE i subkonta nie przepadają, ale wymagają wniosku.
- Połowa dla małżonka przy wspólności majątkowej, reszta dla uposażonych, a w razie ich braku dla spadkobierców.
- Wypłata gwarantowana to dodatek dla uposażonych tylko wtedy, gdy emeryt zmarł w ciągu 3 lat od pierwszej emerytury.
- Często trzeba prowadzić dwie sprawy naraz: w OFE i w ZUS.
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!