Najlepsze polskie restauracje za granicą – od Chicago po Sydney

Polska kuchnia za granicą – historia emigracji na talerzu

Polska kuchnia podróżowała ze swoimi ludźmi. Każda fala emigracji – od Wielkiej Emigracji lat 30. XIX wieku, przez masowy exodus „za chlebem" przełomu wieków, po powojennych żołnierzy, solidarnościowców i poakcesyjną młodzież – zostawiła za sobą restauracje, delikatesy i piekarnie. Dziś polskie restauracje znajdziemy na pięciu kontynentach, a pierogi stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych dań Europy Środkowej.

Pierwsze polskie lokale powstawały z tęsknoty za domem. W Chicago lat 80. XIX wieku polska gospodyni gotowała dla robotników z huty w swoim mieszkaniu przy Milwaukee Avenue. W Londynie po 1945 roku zdemobilizowani żołnierze Andersa otwierali kantyny, które z czasem stawały się restauracjami. W Nowym Jorku Greenpoint – „Mała Polska" – przez dekady żył rytmem polskich delikatesów i mięsnych.

Historia polskiej gastronomii za granicą to historia pięciu wielkich fal emigracyjnych, z których każda wniosła coś innego do kulinarnego krajobrazu diaspory.

Pięć fal, pięć kuchni

Wielka Emigracja (1831–1870) – po upadku powstania listopadowego około 10 000 polskich intelektualistów, artystów i polityków osiadło głównie we Francji. To byli Mickiewicz, Słowacki, Chopin. Nie zakładali restauracji – ale ich salony na Île Saint-Louis w Paryżu kształtowały obraz polskiej kultury, w tym kulinarnej.

Emigracja „za chlebem" (1870–1914) – największa pod względem liczebności. Około 3,5 miliona ludzi opuściło ziemie polskie pod zaborami i ruszyło głównie do Ameryki. Chicago stało się drugim po Warszawie polskim miastem na świecie. To właśnie ta fala stworzyła polskie dzielnice z własnymi rzeźniami, piekarniami, delikatesami i restauracjami. Pierogi, bigos i kiełbasa trafiły na amerykańskie stoły.

Emigracja powojenna (1945–1956) – około 250 000 Polaków odmówiło powrotu do komunistycznej Polski. Żołnierze Andersa osiedlili się w Wielkiej Brytanii (na mocy Polish Resettlement Act z 1947 roku), tysiące trafiły do Australii i Kanady. Londyński South Kensington stał się „Małą Polską" – z Ogniskiem Polskim, Daquise i polskimi klubami.

Fala solidarnościowa (lata 80.) – stan wojenny z grudnia 1981 roku wypchnął z kraju szacunkowo 700 000–1 000 000 ludzi. Wielu trafiło do Chicago, wzmacniając Jackowo, nowojorski Greenpoint i londyńskie dzielnice polskie.

Emigracja poakcesyjna (po 2004) – wejście Polski do UE otworzyło granice. Ponad 2 miliony młodych Polaków wyjechało głównie do Wielkiej Brytanii, Irlandii, Niemiec i Holandii. Ta fala przyniosła rewolucję: zamiast tradycyjnych knajp z pierogami pojawiły się nowoczesne bistro, zapiekankarnie i food trucki z polskim jedzeniem w nowej odsłonie.

Chicago – stolica polskiej kuchni za granicą

Chicago to bez wątpienia najważniejsze miasto dla polskiej gastronomii poza Polską. Polskie osadnictwo w Chicago sięga 1837 roku, ale prawdziwy boom nastąpił w latach 1880–1920, kiedy setki tysięcy Polaków osiedliły się wokół stalowni i rzeźni.

Polish Triangle (Trójkąt Polski) – skrzyżowanie Milwaukee Avenue, Division Street i Ashland Avenue – był pierwszym sercem polskiego Chicago. Tu stała pierwsza polska parafia (Św. Stanisława Kostki, 1867), tu powstawały pierwsze polskie sklepy i restauracje.

Z czasem centrum polskości przesunęło się na północny zachód, wzdłuż Milwaukee Avenue, do dzielnic Logan Square i Avondale – zwanego Jackowo. Od lat 70. do wczesnych lat 2000. Jackowo było największą polską dzielnicą w Ameryce. Milwaukee Avenue została oficjalnie nazwana Polish-American Heritage Corridor – od Sangamon Street w Chicago po Greenwood Road w Niles.

Dziś gentryfikacja zmienia oblicze tych dzielnic. Polskie sklepy ustępują miejsca kawiarniom i brunchowym lokalom. Ale kilka bastionów trwa. Staropolska przy Milwaukee Avenue kusi zapachem bigosu, który czuć już z ulicy. Podhalanka na Division Street – ostatnia polska restauracja w Polish Triangle – serwuje pierogi i placki od 1986 roku, kiedy Helena Madej przejęła lokal i nazwała go od regionu Podhala. National Geographic opisał ją jako jeden z ostatnich śladów polskiego Chicago.

Londyn – od wojennych kantin do Michelin Plate

Londyńska polska scena gastronomiczna ma korzenie wojenne. Po 1945 roku około 200 000 polskich żołnierzy i cywilów osiadło w Wielkiej Brytanii. South Kensington stało się centrum polskiej emigracji, z Ogniskiem Polskim (Polish Hearth Club) założonym w 1940 roku jako klub społeczny dla polskich oficerów i uchodźców.

Ognisko przeszło drogę od wojennej kantyny do jednej z najbardziej eleganckich polskich restauracji na świecie. W 2013 roku lokal przeszedł gruntowny remont i dziś serwuje nowoczesną polską kuchnię w przepięknych wiktoriańskich wnętrzach przy Exhibition Road, z widokiem na ogrody. Ma wyróżnienie Michelin Plate.

Daquise przy Thurloe Street to najstarsza polska restauracja w Londynie – otwarta w 1947 roku z wojennej kantyny dla polskich oficerów. Nazwa łączy nazwisko założyciela (pan Dakowski) i jego francuskiej żony Louise. Przez dekady bywał tu Roman Polański, Edward Raczyński (prezydent RP na uchodźstwie) i rzesze polskich emigrantów. Dziś lokal jest zagrożony – plany Transport for London dotyczące przebudowy okolic stacji South Kensington mogą oznaczać koniec tego historycznego miejsca.

Po 2004 roku, kiedy ponad 800 000 Polaków zamieszkało w Wielkiej Brytanii, nastąpiła eksplozja polskich lokali. Mamuśka! – założona przez Iana Colla (Brytyjczyk z polską żoną) – stała się flagowym okrętem nowoczesnej polskiej kuchni w Londynie, przyciągając nie tylko Polaków, ale i brytyjskich foodie'ów. Z kolei Łowiczanka w budynku POSK (Polskiego Ośrodka Społeczno-Kulturalnego) w Hammersmith oferuje tradycyjną kuchnię w sercu największego polskiego centrum kulturalnego poza Polską.

Nowy Jork – Greenpoint, „Mała Polska"

Brooklyński Greenpoint przez ponad sto lat nosił nieformalny tytuł „Małej Polski". Manhattan Avenue i Nassau Avenue były arterią polskiego życia – z delikatesami, rzeźnikami, piekarniami i restauracjami.

Dziś gentryfikacja zmienia charakter dzielnicy, ale polskie restauracje wciąż trzymają się mocno. Pierozek na Manhattan Avenue – otwarty w 2019 roku przez Aleksandrę Siwiec i Radka Kucharskiego – zdobył prestiżowy Michelin Bib Gourmand, jako pierwsza (i jedyna) polska restauracja w Nowym Jorku z wyróżnieniem Michelin. Lokal wzorowany jest na PierozeQ w Częstochowie, gdzie właścicielka jadła jako dziecko.

Karczma przy Greenpoint Avenue to podróż w czasie – drewniane stoły, ludowa sztuka na ścianach, atmosfera wiejskiej karczmy. A Pyza na Nassau Avenue – sześć stolików, tylko gotówka, zero pretensji – została uznana przez Time Out za najlepszą polską restaurację w Nowym Jorku. Tutaj jedzenie smakuje jak u polskiej babci.

Berlin – nowa fala polskiej kuchni

Berlin ze swoją bliskością do granicy i ogromną polską diasporą ma naturalnie silną scenę polskiej kuchni. Ale to nie tradycyjne knajpy dominują – to raczej nowoczesne bistro i deli. Tak Tak Polish Deli przy Brunnenstraße w Mitte serwuje kreatywne polskie dania z opcjami wegańskimi – coś niebywałego jak na polską kuchnię. Mały Książę (Mały Książę – Le Petit Prince) w Kreuzbergu łączy bistro z delikatesami i słynie z najlepszych pierogów w Berlinie.

Toronto – Roncesvalles, ostatnia „Mała Polska"

Roncesvalles Avenue w Toronto przez dekady było kanadyjskim odpowiednikiem chicagowskiego Jackowo. Café Polonez działa tu od ponad 45 lat i jest ostatnią dużą polską restauracją na ulicy, która kiedyś tętniła polskim życiem. Właściciele – Patrick Front i jego matka Zofia Jedynak – kontynuują rodzinną tradycję z uporem godnym podziwu.

Paryż – polska kuchnia w sercu Marais

Polacy mają w Paryżu historię sięgającą Wielkiej Emigracji. Dziś kulinarnym ambasadorem jest Matka przy rue Quincampoix w dzielnicy Marais – jedyna polska restauracja we Francji z wyróżnieniem Michelin Plate i oceną Gault & Millau (13/20). Szef kuchni Piotr Korzen serwuje pięciodaniowe menu degustacyjne za 69 euro – to polska kuchnia w wersji haute. U podnóża Montmartre'u Mazurka od 2010 roku oferuje rodzinną atmosferę i tradycyjne dania polsko-wschodnioeuropejskie.

Australia – od Sto Lat do Chapel Street

Australia przyjęła dużą falę polskich displaced persons po II wojnie światowej. Melbourne i Sydney mają aktywne polskie społeczności z klubami, kościołami i restauracjami. Borsch, Vodka and Tears na Chapel Street w Melbourne to instytucja – kawiarnia, bar i restauracja w jednym, z ponad 50 gatunkami wódki i regularną muzyką na żywo. Sto Lat w Sydney działa w budynku Polish Club w Ashfield – jedzenie tu to jak polskie wesele: obfite, serdeczne i z duszą.

Dania, które podbijają świat

Polską kuchnię za granicą definiuje kilka flagowych dań:

• Pierogi – bezsprzeczny ambasador. Ruskie (z ziemniakami i twarogiem), z mięsem, z kapustą i grzybami, na słodko z jagodami. W Ameryce znane po prostu jako „pierogies" – w liczbie mnogiej, z angielskim „-s" dodanym do i tak już polskiej liczby mnogiej.
• Bigos – kapuśniak myśliwski z kiszoną kapustą, mięsem i kiełbasą. Nazywany „daniem narodowym" – każda rodzina ma swój przepis, a najlepszy bigos dojrzewa kilka dni.
• Żurek – kwaśna zupa na zakwasie żytnim, często podawana w chlebowym bochen ku. Smak, którego nie ma w żadnej innej kuchni świata.
• Schabowy – panierowany kotlet wieprzowy, polski odpowiednik schnitzla. Z ziemniakami i mizerią – to klasyczny polski obiad.
• Placki ziemniaczane – chrupiące z zewnątrz, miękkie w środku. Podawane z gulaszem lub śmietaną.
• Gołąbki – kieszonki z kapusty nadziewane mięsem i ryżem, zapiekane w sosie pomidorowym.
• Kiełbasa – wędzona, grillowana, na ciepło i na zimno. Każdy region ma swoją odmianę.

Jak znaleźć autentyczną polską restaurację?

Kilka wskazówek dla poszukiwaczy prawdziwego smaku:

• Szukaj przy polskich kościołach i centrach kulturalnych. Polskie restauracje historycznie powstawały w pobliżu parafii i klubów – POSK w Londynie, Polish Club w Sydney, polskie kościoły w Chicago.
• Sprawdź, czy pierogi są domowe. Najważniejszy test. Maszynowo robione pierogi z mrożonki to nie to samo co ręcznie lepione w kuchni restauracji.
• Bigos powinien pachnieć na korytarzu. Jeśli wchodzisz do lokalu i czujesz bigos – dobry znak. Prawdziwy bigos gotuje się godzinami i jego aromat przenika wszystko.
• Menu w dwóch językach to dobry znak – oznacza, że lokal obsługuje zarówno Polaków, jak i lokalnych gości.
• Polskie delikatesy w pobliżu – jeśli obok restauracji jest polski sklep z kiełbasą i ogórkami kiszonymi, prawdopodobnie jesteś we właściwym miejscu.

Nowe trendy – polska kuchnia 2.0

Polska kuchnia za granicą przeżywa renesans. Nowe pokolenie polskich szefów kuchni – wykształconych w międzynarodowych kuchniach, zainspirowanych ruchem farm-to-table – reinterpretuje klasyki. Pierogi z nadzieniem truflowym, żurek z foie gras, bigos jako tapas – to nie science fiction, to menu w Matce w Paryżu czy Ognisko w Londynie.

Równolegle rośnie ruch autentyczności: młodzi Polacy za granicą szukają „babcinej kuchni" – prostej, prawdziwej, bez upiększeń. Podhalanka w Chicago, Pyza na Greenpoint – te miejsca przetrwały właśnie dlatego, że nigdy nie próbowały być modne. Są po prostu prawdziwe.

Polska kuchnia za granicą to opowieść o tęsknocie, tożsamości i adaptacji. Od kantyny dla żołnierzy Andersa po Michelin Bib Gourmand – przeszła długą drogę. I najlepsza jej część dopiero się pisze.