Polskie ślady w Nowym Jorku – miejsca, które musisz zobaczyć

Pomniki i tablice pamiątkowe

Pomnik Tadeusza Kościuszki – Central Park

Na wschodnich obrzeżach Central Parku, przy wejściu od 67th Street i 5th Avenue, stoi brązowy pomnik Tadeusza Kościuszki na koniu. Odsłonięty w 1913 roku, jest jednym z najstarszych polskich pomników w Ameryce. Upamiętnia rolę Kościuszki jako generała w amerykańskiej wojnie o niepodległość oraz bohatera powstania w Polsce. Pomnik jest miejscem corocznych uroczystości 4 lutego (rocznica urodzin) i w Dzień Konstytucji 3 Maja.

Pomnik Króla Władysława Jagiełły – Central Park

Nad stawem Turtle Pond w Central Parku (przy East Drive i 79th Street Transverse) stoi monumentalny brązowy posąg konny króla Władysława Jagiełły z dwoma skrzyżowanymi mieczami uniesionymi nad głową. Rzeźba autorstwa Stanisława K. Ostrowskiego powstała na Polski Pawilon Wystawy Światowej w Nowym Jorku w 1939 roku. Po wybuchu II wojny światowej posąg pozostał w USA – oryginał w Warszawie został przetopiony przez Niemców na kule. Oficjalnie odsłonięty 15 lipca 1945 roku, w 535. rocznicę bitwy pod Grunwaldem. Jeden z najpiękniejszych pomników w Central Parku.

Pomnik Kazimierza Pułaskiego – Union Square

Na skrzyżowaniu Broadway i 14th Street stoi konny pomnik generała Kazimierza Pułaskiego – „ojca kawalerii amerykańskiej". Pułaski, polski szlachcic i bohater Konfederacji Barskiej, przybył do Ameryki w 1777 roku na zaproszenie Benjamina Franklina. Zginął w 1779 roku w bitwie pod Savannah. Pomnik jest punktem startowym dorocznej Parady Pułaskiego.

Ławeczka Jana Karskiego – Madison Avenue

Adres: 233 Madison Avenue (róg E 37th Street), Manhattan

Przed budynkiem Konsulatu Generalnego RP stoi brązowa rzeźba przedstawiająca Jana Karskiego siedzącego na ławce. Dzieło Karola Badyny, odsłonięte w listopadzie 2007 roku. Karski był kurierem Polskiego Państwa Podziemnego, który jako jeden z pierwszych przekazał aliantom zachodnim naoczną relację o Holokauście. W 2009 roku skrzyżowanie oficjalnie nazwano „Jan Karski Corner". Można usiąść obok posągu i zrobić pamiątkowe zdjęcie.

Pomnik ks. Jerzego Popiełuszki – McCarren Park

Lokalizacja: McCarren Park, Greenpoint, Brooklyn (przy Nassau Avenue)

Granitowe popiersie ks. Jerzego Popiełuszki, kapelana „Solidarności", zamordowanego przez funkcjonariuszy SB w 1984 roku. Pomnik odsłonięto 21 października 1990 roku. Ufundowany przez Kongres Polonii Amerykańskiej. Okolica nosi nazwę „Popiełuszko Square".

Pomnik Kościuszki przy Kosciuszko Bridge

Lokalizacja: plac przy brooklyńskim wjeździe na Kosciuszko Bridge, Greenpoint

Najnowszy pomnik Kościuszki w Nowym Jorku, odsłonięty 6 listopada 2021 roku. Brązowa rzeźba autorstwa Mariana Szajdy. Ceremonia odbyła się z udziałem konsula RP i lokalnych władz. Most Kościuszki łączy Greenpoint w Brooklynie z Maspeth w Queens.

Tablica Marii Skłodowskiej-Curie – City Hall Park

Lokalizacja: City Hall Park, dolny Manhattan

Brązowa tablica na granitowym postumencie, odsłonięta 7 listopada 1934 roku (rocznica urodzin noblistki). Ufundowana przez polsko-amerykańskie dzieci z Nowego Jorku – piękny gest społeczności polonijnej w latach 30.

Tablica gen. Pułaskiego – Staten Island

Lokalizacja: Silver Lake Park, Staten Island

Brązowa tablica na steli upamiętniająca generała Kazimierza Pułaskiego, umieszczona w rejestrze stałych pomników NYC Parks.

Polskie kościoły

Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika – East Village

Adres: 101 East 7th Street, Manhattan

Najstarsza polska parafia w stanie Nowy Jork, założona w 1872 roku. Msze po polsku odbywają się do dziś. Piękne wnętrze w stylu neogotyckim z oryginalnymi witrażami. Warto zajrzeć w niedzielę – po mszy można spotkać polską społeczność i poczuć atmosferę, która trwa tu od ponad 150 lat.

Kościół św. Stanisława Kostki – Greenpoint

Adres: 607 Humboldt Street, Greenpoint, Brooklyn

Największa czynna polska parafia w Brooklynie, założona w 1896 roku. Osiem mszy niedzielnych, sześć po polsku. To właśnie ten kościół odwiedził kardynał Karol Wojtyła (późniejszy papież Jan Paweł II) w 1969 roku, kiedy przybył do Nowego Jorku. Monumentalny budynek jest sercem polonijnego Greenpoint.

Matka Boska Częstochowska – South Brooklyn

Adres: 183 25th Street, Brooklyn

Parafia założona w 1896 roku. Gotycki ceglany kościół z kamieniem z Belleville. Kilka mszy tygodniowo po polsku. Po połączeniu z zamkniętą parafią św. Kazimierza z Williamsburga nosi dziś nazwę Our Lady of Częstochowa-St. Casimir.

Kościół św. Wojciecha (St. Adalbert) – Elmhurst, Queens

Najstarsza polska parafia w Queens, założona w 1896 roku. Msze po polsku. Świadectwo polskiej obecności w tej części Nowego Jorku od ponad 125 lat.

Kościół św. Stanisława Kostki – Maspeth, Queens

Polska parafia zorganizowana w 1872 roku. Czynna do dziś. Maspeth to jedna z dzielnic, do których przenosili się Polacy z Greenpoint w poszukiwaniu tańszych mieszkań.

Kościół św. Wojciecha – Port Richmond, Staten Island

Założony w 1901 roku. Polska szkoła przy parafii uczyła po polsku aż do lat 60. XX wieku. Jeszcze w 2001 roku około 40% parafian stanowili Polacy lub osoby polskiego pochodzenia.

Instytucje kulturalne i organizacje

Fundacja Kościuszkowska (Kosciuszko Foundation)

Adres: 15 East 65th Street, Upper East Side, Manhattan

Amerykańskie Centrum Kultury Polskiej, założone w 1925 roku przez Stephena Mizwę. Najbardziej prestiżowa polsko-amerykańska instytucja kulturalna w USA. Oferuje stypendia, programy wymiany naukowej, koncerty, wystawy i wykłady. Elegancka siedziba w kamienicy na Upper East Side. Warto sprawdzić kalendarz wydarzeń na thekf.org.

Instytut Kultury Polskiej w Nowym Jorku

Adres: 60 East 42nd Street, Suite 3000, Midtown Manhattan

Placówka dyplomatyczna promująca polską kulturę, podlegająca MSZ. Założona w 2000 roku. Współpracuje z Lincoln Center, BAM, MoMA i innymi czołowymi instytucjami kulturalnymi. Organizuje wystawy, pokazy filmowe, koncerty i spotkania literackie. Wstęp na większość wydarzeń bezpłatny.

Konsulat Generalny RP

Adres: 233 Madison Avenue, Manhattan

Siedziba konsulatu mieści się w zabytkowym budynku Joseph Raphael De Lamar House na Midtown. Załatwisz tu paszport, dowód osobisty, sprawy stanu cywilnego. Przed wejściem stoi ławeczka Jana Karskiego. Umów się online przed wizytą – system kolejkowy działa sprawnie.

Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce

Adres: 138 Greenpoint Avenue, Brooklyn

Założony w 1943 roku. Muzeum, archiwum i biblioteka z ponad 42 000 woluminami. Przechowuje materiały przemycone z Warszawy przed inwazją 1939 roku, w tym osobiste archiwa Marszałka Piłsudskiego i oryginalny rozkaz z Bitwy Warszawskiej 1920 roku. Jedno z najważniejszych polskich archiwów poza Polską.

Polish Institute of Arts and Sciences of America (PIASA)

Adres: 208 East 30th Street, Manhattan

Instytucja naukowa założona w 1942 roku, promująca polsko-amerykańską wymianę akademicką. Biblioteka referencyjna z ponad 20 000 woluminami. Konferencje, publikacje naukowe i wykłady.

Polish & Slavic Center – Greenpoint

Adres: 177 Kent Street, Brooklyn

Centrum kultury polskiej, założone w 1972 roku. Jedna z największych organizacji polonijnych na Wschodnim Wybrzeżu. Wystawy, koncerty, pokazy filmowe, kursy języka polskiego i angielskiego. Sprawdź kalendarz wydarzeń na ich stronie.

Polish National Home / Warsaw – Greenpoint

Adres: 261 Driggs Avenue, Greenpoint, Brooklyn

Otwarty w 1914 roku jako centrum społeczności polskich imigrantów. Przez ponad sto lat służył jako miejsce spotkań, imprez, działalności politycznej i antyko­munistycznej. Dziś funkcjonuje również jako koncertowy „Warsaw" – ale sobotnie tańce z polskim zespołem na żywo trwają nieprzerwanie od 1914 roku.

Polish & Slavic Federal Credit Union (PSFCU)

Siedziba główna: 140 Greenpoint Avenue, Greenpoint, Brooklyn

Największa etniczna unia kredytowa w USA, założona w 1976 roku przez polskich aktywistów wokół ks. Longina Tołczyka. Ponad 127 000 członków i aktywa przekraczające 2,7 miliarda dolarów. Główny sponsor Parady Pułaskiego. Kilkanaście oddziałów w NYC i okolicach.

Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej (SWAP)

Adres: 119 East 15th Street, Manhattan

Założone w 1921 roku dla weteranów Błękitnej Armii gen. Hallera z I wojny światowej. Nadal aktywne – organizuje wydarzenia kulturalne i prowadzi fundację.

Polonia Technica

Organizacja non-profit zrzeszająca polsko-amerykańskich inżynierów, założona w 1941 roku w Nowym Jorku. Organizuje wykłady, spotkania branżowe i stypendia techniczne.

Polskie mosty i ulice

Kosciuszko Bridge

Nowoczesny most wantowy nad Newtown Creek, łączący Greenpoint w Brooklynie z Maspeth w Queens. Nazwany w 1940 roku imieniem Tadeusza Kościuszki – w geście solidarności z okupowaną Polską. Oryginalny most z 1939 roku zastąpiono nową konstrukcją w 2017–2019. Pierwszy wantowy most drogowy w historii Nowego Jorku. Przy brooklyńskim wjeździe stoi pomnik Kościuszki z 2021 roku.

Pulaski Bridge

Most zwodzony nad Newtown Creek, łączący Greenpoint z Long Island City w Queens. Nazwany na cześć Kazimierza Pułaskiego ze względu na dużą polską społeczność Greenpoint. Otwarty 10 września 1954 roku. Ciekawostka: most wyznacza punkt połowy nowojorskiego maratonu (13,1 mili).

Kosciuszko Street – Brooklyn

Ulica biegnąca między Bushwick Avenue a Bedford Avenue w dzielnicy Bed-Stuy, Brooklyn. Ma własną stację metra (linie J/Z). Pisownia została oficjalnie skorygowana na mapach miasta w 1997 roku.

Polskie dzielnice

Greenpoint – „Mała Polska" w Brooklynie

Historyczna dzielnica polonijna Nowego Jorku od lat 80. XIX wieku. Choć gentryfikacja zmieniła jej charakter, wciąż znajdziesz tu polskie sklepy, piekarnie, restauracje, kościoły i organizacje. Spacer po Manhattan Avenue to podróż w czasie – szyldy po polsku, zapach pączków, polskie gazety w kioskach. W Greenpoint mieści się większość polskich instytucji: Polish & Slavic Center, Instytut Piłsudskiego, PSFCU, Polish National Home. Dzielnica PS 34 oferuje dwujęzyczny program polsko-angielski dla dzieci.

Maspeth – Queens

Polska społeczność w Maspeth istnieje od lat 80. XIX wieku. Wielu Polaków przeniosło się tu z Greenpoint, gdy czynsze zaczęły rosnąć. Polskie sklepy mięsne, delikatesy i kościół św. Stanisława Kostki. Cichsza, bardziej rodzinna alternatywa dla Greenpoint.

Ridgewood – Queens

Okolice Fresh Pond Road i Forest Avenue – wciąż opisywane jako polsko-amerykańska społeczność. Polskie delikatesy, sklepy mięsne i restauracje. Ridgewood Pork Store, Seneca Garden, Pierogi Boys Market i inne lokale polskie.

East Village – Manhattan

Pierwsza polska osada w Nowym Jorku. Tu przy 7th Street powstała najstarsza polska parafia (1872). Przy 2nd Avenue przez dekady działała restauracja „Little Poland" – jedno z ostatnich polskich lokali na Manhattanie. Przy St. Marks Place mieścił się historyczny Polish National Home.

Polskie restauracje, piekarnie i sklepy

Greenpoint, Brooklyn

• Karczma – 136 Greenpoint Avenue. Najbardziej znana polska restauracja w Greenpoint. Rustykalna karczma z tradycyjnym polskim jedzeniem. Bigos, żurek, pierogi, golonka.
• Pierozek – 592 Manhattan Avenue. Specjalność: pierogi w kilkunastu wariantach. Michelin Bib Gourmand – wyróżnienie za świetny stosunek jakości do ceny.
• Krolewskie Jadlo – 694 Manhattan Avenue. „Królewska uczta" – polecane przez Time Out New York.
• Polka Dot – 726 Manhattan Avenue. Znane ze stołu z codziennie zmienianym menu polskich dań.
• Christina's – działa od ok. 30 lat, jedna z najdłużej działających polskich restauracji.
• Pyza – domowe polskie jedzenie w przystępnych cenach.
• Old Poland Bakery – najlepsza autentyczna polska piekarnia. Pączki, babki, chleb na zakwasie.
• Syrena Bakery – tradycyjna piekarnia z wieloletnią historią.
• Peter Pan Donut & Pastry Shop – ikoniczny punkt Greenpoint. Jedna z ostatnich rodzinnych polskich piekarni w mieście. Pączki i donaty.
• Polam International Meat Market – 952 Manhattan Avenue. Polski sklep mięsny, kiełbasy, wędliny. Działa od 1995 roku.
• Polonia Book Store – 882 Manhattan Avenue. Polska księgarnia – książki, prasa, książki dla dzieci.

Ridgewood i Maspeth, Queens

• Ridgewood Pork Store – tradycyjne polskie wędliny i mięsa.
• Seneca Garden – tanie polskie jedzenie. 8 pierogów za 4,50 dolara.
• Pierogi Boys Market – pierogi i polskie produkty.
• Pomidor Polish Delicatessen – Grove Street, Ridgewood.
• Cracowaia Polish Deli – Woodward Avenue, Ridgewood.

Manhattan

• Little Poland – 200 2nd Avenue, East Village. Działała od 1985 roku jako jedna z ostatnich polskich restauracji na Manhattanie.

Media polonijne w Nowym Jorku

• Nowy Dziennik – polskojęzyczny tygodnik, założony w 1971 roku. Najstarsze polskie pismo na Wschodnim Wybrzeżu. Wydawany z New Jersey, obsługuje cały region tri-state.
• Kurier Plus – polskojęzyczny tygodnik z Greenpoint. Jedyny polski tygodnik wciąż wydawany w Brooklynie.
• Radio Rampa – polonijne radio internetowe, założone w 2012 roku.

Coroczne wydarzenia

Parada Pułaskiego

Pierwsza niedziela października. Wielka polska parada na Piątej Alei (od ok. 35th Street do 53rd–54th Street). Organizowana od 1937 roku – w 2026 roku odbyła się 89. edycja. Główny sponsor: PSFCU. Tysiące uczestników w strojach ludowych, orkiestry, delegacje z Polski. Największa polska parada poza Polską.

Jak się dostać

• Central Park (pomniki Kościuszki i Jagiełły) – metro: 6 do 68th Street, N/R/W do 5th Ave/59th St, lub B/C do 81st Street (dla pomnika Jagiełły)
• East Village (kościół, Little Poland) – metro: 6 do Astor Place lub L do 1st Avenue
• Madison Ave / Konsulat (ławeczka Karskiego) – metro: 6 do 33rd Street lub S do Grand Central
• Greenpoint – metro: G do Greenpoint Avenue lub Nassau Avenue
• Maspeth – autobus: Q58, Q59 z Greenpoint lub z metra M/R
• Ridgewood – metro: M do Fresh Pond Road lub Forest Avenue
• Union Square (pomnik Pułaskiego) – metro: 4/5/6/N/Q/R/W/L do Union Square-14th St