Historia przepisu
Dziś kisiel kojarzy się z deserem, ale dawniej to słowo oznaczało coś zupełnie innego. Według Narodowego Centrum Kultury była to zupa z potłuczonego i zakwaszonego ziarna, a później z zakwaszonego rozczynu otrąb albo mąki owsianej, czyli z czegoś, co „kisło”. Zygmunt Gloger w „Encyklopedii staropolskiej” nazywa kisiel rodzajem żuru i za Gołębiowskim opisuje go jako tę samą potrawę z mąki owsianej co żur, tylko gęstszą, czasem studzoną tak, że dawała się kroić nożem. Staroruska „Powieść minionych lat” opowiada, że w 997 roku mieszkańcy Białogrodu, oblężonego przez Pieczyngów, pokazali wrogom kisiel i miód pitny ukryte w udawanych studniach, a ci odstąpili od oblężenia.
W kuchni staropolskiej kisielami albo kisielicami nazywano też gęste, kwaśne zupy na rybiej żelatynie, jadane w poście i czasem barwione owocami. Kisiel owsiany przetrwał do dziś. W gminie Kodeń na Lubelszczyźnie gotuje się go z mąki albo płatków owsianych z drożdżami, zostawia na noc w cieple, a potem gotuje i studzi w naczyniu. Jada się go głównie w poście i na Wigilię, z olejem lnianym albo ze skwarkami. Ministerstwo Rolnictwa wpisało go na Listę Produktów Tradycyjnych w 2015 roku, a w 2022 roku dołączył do niej podlaski kisiel owsiany.
Słodki kisiel owocowy na skrobi ziemniaczanej jest znacznie młodszy. Według dostępnych opracowań takie kisiele upowszechniły się na ziemiach rosyjskich pod koniec XIX albo na początku XX wieku, razem z uprawą ziemniaków, bo nie trzeba ich było kisić. Kiedy dokładnie trafiły do polskich domów, nie wiadomo na pewno: źródła podają ogólnie XIX wiek albo przełom wieków. Narodowe Centrum Kultury zauważa, że gdy na kwaśną zupę przyjęła się nazwa żur, kisielem zaczęto nazywać „kwaśny krochmal” jedzony na deser lub podwieczorek. Kisiel z torebki ma w składzie cukier, skrobię ziemniaczaną, trochę suszonych owoców, kwas cytrynowy, aromaty i barwnik. Domowy to po prostu owoce, woda, cukier i skrobia.
Składniki
Kisiel
-
300 g rabarbar (same łodygi, bez liści, oczyszczone; świeży albo mrożony)
Za granicą: USA i Wielka Brytania: rhubarb, poza sezonem frozen rhubarb; Niemcy: Rhabarber -
200 g truskawki (świeże albo mrożone, bez rozmrażania)
Za granicą: strawberries, frozen strawberries; Niemcy: Erdbeeren - 400 ml woda (do gotowania owoców)
-
70 g cukier (do smaku, przy bardzo kwaśnym rabarbarze trochę więcej)
Za granicą: USA: granulated sugar; Wielka Brytania: caster sugar albo granulated sugar; Niemcy: Zucker
Zawiesina
-
2 łyżki (ok. 19 g) mąka ziemniaczana (skrobia ziemniaczana) (przy diecie bezglutenowej czysta skrobia z oznaczeniem bezglutenowa)
Za granicą: USA: potato starch (nie potato flour); Wielka Brytania: potato starch; Niemcy: Kartoffelstärke albo Kartoffelmehl - 100 ml zimna woda
Do podania
-
bita śmietana, świeże truskawki, mięta (opcjonalnie)
Za granicą: USA: whipped cream albo heavy cream do ubicia; Wielka Brytania: double cream albo whipping cream; Niemcy: Schlagsahne
Przygotowanie krok po kroku
-
Odetnij i wyrzuć liście rabarbaru, przytnij końce łodyg i umyj je. Obierać nie trzeba. Pokrój rabarbar w kawałki około 1 cm (½ cala). Truskawki umyj, dopiero potem oderwij szypułki, a większe przekrój na pół albo na ćwiartki.
-
Włóż rabarbar do garnka, wlej 400 ml wody i wsyp cukier. Doprowadź do wrzenia i gotuj na średnim ogniu około 5 minut, aż rabarbar zmięknie i zacznie się rozpadać.
-
Dodaj truskawki i gotuj jeszcze 5–8 minut, aż puszczą sok i zmiękną. Mrożone owoce gotuj kilka minut dłużej. Jeśli wolisz gładki kisiel, zmiksuj owoce blenderem. Spróbuj i dosłódź, póki kisiel jest jeszcze rzadki.
-
W szklance rozmieszaj 2 łyżki skrobi ziemniaczanej ze 100 ml zimnej wody. Mieszaj widelcem tak długo, aż nie zostanie ani jedna grudka. Woda musi być zimna.
-
Zamieszaj zawiesinę jeszcze raz, bo skrobia szybko opada na dno. Wlewaj ją cienkim strumieniem do gotujących się owoców, cały czas energicznie mieszając trzepaczką. Kisiel zacznie gęstnieć od razu.
-
Doprowadź kisiel jeszcze raz do wrzenia, mieszając, i od razu zdejmij garnek z ognia. Nie gotuj go dłużej: skrobia ziemniaczana najlepiej sprawdza się w potrawach, które nie gotują się długo.
-
Sprawdź gęstość. Jeśli kisiel jest za rzadki, rozmieszaj łyżeczkę skrobi w 2 łyżkach zimnej wody, wlej, mieszając, i jeszcze raz zagotuj.
-
Przelej kisiel do szklanek albo pucharków. Podawaj na ciepło albo odstaw na 20–30 minut do ostygnięcia. Przed podaniem udekoruj bitą śmietaną, świeżą truskawką albo listkiem mięty.
Zdjęcia
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!