Historia przepisu
Proziaki to grube placki z mąki pszennej, kwaśnego mleka i sody, którą w gwarze nazywano „prozą”. W 2006 roku wpisano je na Listę Produktów Tradycyjnych jako wypiek z województwa podkarpackiego. Karta ministerstwa opisuje je jako placki pieczone bez tłuszczu wprost na płycie kuchennej i podaje inne nazwy używane na Podkarpaciu: prołzioki, prouzioki i prozioki. Znano je u Pogórzan i u Lasowiaków, w dawnej Puszczy Sandomierskiej, do której należą dziś między innymi powiaty stalowowolski, niżański i tarnobrzeski. Opis kuchni lasowiackiej wymienia je krótko: placki na sodzie, z mąki pszennej, kwaśnego mleka i soli, pieczone na blasze.
W Żabnie koło Radomyśla nad Sanem babcia założyciela naszego portalu piekła te placki na blasze kuchni, a w rodzinie nazywano je „prażochami”. Tej nazwy nie znaleźliśmy w żadnym źródle; zapisujemy ją jako miejscową nazwę zapamiętaną w rodzinie. Pasuje do niej czasownik, którego używają też autorki przepisów: proziaki „praży się” na nagrzanej płycie albo patelni. W innych regionach Polski słowa „prażochy” i „prażuchy” oznaczają co innego: według badań językoznawczyni Ireny Jaros to potrawy z ziemniaków utłuczonych z mąką, kluski albo placki ziemniaczane, a nie placki na sodzie.
Według karty z Listy Produktów Tradycyjnych proziaki jada się na Podkarpaciu od ponad 150 lat, a przepis przekazywano ustnie z pokolenia na pokolenie. Robiono je z mąki pszennej, najlepiej razowej, z jajkami, kwaśnym mlekiem i śmietaną, z dodatkiem odrobiny sody, soli i cukru. Ponieważ szybko się je przygotowuje, często zastępowały wiejski chleb. Każdy dom piekł je trochę inaczej: na maślance, kefirze, kwaśnym mleku albo serwatce, z jajkiem lub bez, okrągłe albo kwadratowe.
Składniki
Ciasto (16 placków)
-
500 g mąka pszenna (tortowa albo poznańska (typ 450 lub 500))
Za granicą: USA: all-purpose flour; Wielka Brytania: plain flour; Niemcy: Type 405 albo 550 -
250 ml kefir, maślanka albo zsiadłe mleko (w temperaturze pokojowej; do 300 ml, jeśli ciasto jest za suche)
Za granicą: kefir; maślanka: USA cultured buttermilk, Wielka Brytania buttermilk, Niemcy Buttermilch; zsiadłe mleko: Niemcy Dickmilch - 1 szt. jajko (w temperaturze pokojowej; można pominąć)
-
1 łyżeczka (ok. 6 g) soda oczyszczona (płaska)
Za granicą: USA: baking soda; Wielka Brytania: bicarbonate of soda; Niemcy: Natron - ½ łyżeczki (ok. 3 g) sól (płaska)
- ½ łyżeczki (ok. 2 g) cukier
Do podania
- masło (świeże, do posmarowania gorących placków)
- biały ser albo marmolada (do wyboru)
Przygotowanie krok po kroku
-
Kefir (albo maślankę lub zsiadłe mleko) i jajko wyjmij z lodówki wcześniej, żeby miały temperaturę pokojową. W misce lub dzbanku roztrzep jajko z kefirem.
-
Do dużej miski przesiej mąkę razem z solą i sodą, dodaj cukier i wymieszaj. Wlej kefir z jajkiem.
-
Wyrabiaj ciasto dłońmi kilka minut, aż będzie jednolite i gładkie. Może się lekko kleić, to dobrze: oprósz dłonie mąką i dosyp jej tylko tyle, żeby ciasto dało się rozwałkować. Konsystencją ma przypominać ciasto na pierogi.
-
Przełóż ciasto na stolnicę lekko oprószoną mąką i rozwałkuj na placek grubości około 1 cm (niecałe ½ cala). Wykrawaj krążki o średnicy 7–8 cm (około 3 cali) szklanką albo wykrawaczką. Resztki ponownie zagnieć, rozwałkuj i wykrawaj dalej, aż zużyjesz całe ciasto. Wyjdzie około 16 placków.
-
Ułóż krążki obok siebie na desce, przykryj bawełnianą ściereczką i odstaw na 15 minut w ciepłe miejsce bez przeciągów.
-
Rozgrzej na średnim ogniu dużą patelnię z grubym dnem, najlepiej żeliwną, albo płytę kuchni. Niczym jej nie natłuszczaj. Połóż kilka placków obok siebie i piecz partię 10–12 minut, przewracając placki co 1–2 minuty. Placki rosną jeszcze w trakcie pieczenia. Jeśli rumienią się za szybko, zmniejsz ogień.
-
Zamiast na patelni możesz upiec proziaki w piekarniku: nagrzej go do 190°C (375°F), grzanie góra–dół, ułóż placki na blasze i piecz na środkowej półce 12–18 minut. Pilnuj ich, żeby nie zarumieniły się za szybko, zanim upieką się w środku.
-
Proziaki są gotowe, gdy są zrumienione z obu stron i wyrośnięte. Najlepsze są od razu: przekrój gorący placek nożem i posmaruj masłem, żeby wsiąkło w środek. Podawaj z białym serem, marmoladą albo z zimnym mlekiem.
Zdjęcia
