Czym jest nostryfikacja i kiedy jej nie potrzebujesz
Nostryfikacja to postępowanie, w którym polska uczelnia ustala, jakiemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu (licencjat, inżynier, magister, lekarz) odpowiada Twój zagraniczny dyplom. Podstawą jest art. 327 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Dla świadectw szkolnych istnieje osobna procedura w kuratorium oświaty, a dla zawodów regulowanych jeszcze inna.
Wiele osób zaczyna od nostryfikacji, choć wcale jej nie potrzebuje. Polskie prawo od lat uznaje z mocy samej ustawy poziom wykształcenia z dyplomów wydanych w państwach UE, OECD i EFTA. Stany Zjednoczone, Kanada, Wielka Brytania i Australia należą do OECD, więc ta zasada obejmuje większość Polonii.
Uznanie z mocy prawa: dyplomy z UE, OECD i EFTA
Według art. 326 ust. 1 ustawy dyplom wydany przez uprawnioną uczelnię działającą w systemie szkolnictwa wyższego państwa UE, OECD lub EFTA potwierdza w Polsce:
- wykształcenie na poziomie studiów pierwszego stopnia, jeśli studia trwały co najmniej 3 lata (np. amerykański bachelor's degree po czteroletnich studiach),
- wykształcenie na poziomie studiów drugiego stopnia, jeśli to dyplom studiów drugiego stopnia (np. master's degree),
- wykształcenie na poziomie studiów drugiego stopnia przy co najmniej czteroletnich studiach jednolitych, jeśli w kraju wydania są one uważane za równorzędne studiom drugiego stopnia.
Jeżeli dyplom daje w kraju wydania prawo do studiów drugiego stopnia albo do doktoratu, daje je także w Polsce (art. 326 ust. 2). Absolwent amerykańskiego college'u może więc zapisać się na studia magisterskie lub do szkoły doktorskiej bez nostryfikacji. Podobnie stopień doktora (PhD) nadany przez uprawnioną instytucję z UE, OECD lub EFTA jest z mocy ustawy równoważny polskiemu stopniowi doktora (art. 328 ust. 1).
Uwaga: zasada nie działa, jeśli uczelnia w dniu wydania dyplomu nie była akredytowana albo program nie miał akredytacji, jeśli instytucja nie działa w systemie szkolnictwa wyższego żadnego państwa lub jeśli studia prowadzono niezgodnie z przepisami kraju, w którym się odbywały (art. 326 ust. 3). Dyplomy z tzw. „fabryk dyplomów” nie dają w Polsce żadnych uprawnień.
Uznanie poziomu wykształcenia to nie to samo co polski tytuł zawodowy. Twój master's degree potwierdza wykształcenie na poziomie studiów drugiego stopnia, ale nie czyni Cię automatycznie „magistrem”. Jeśli przepis albo pracodawca wymaga właśnie polskiego tytułu zawodowego, potrzebna będzie nostryfikacja.
Skąd wziął się mit o umowie z USA
W internecie krąży informacja, że dyplomy z USA są uznawane „na podstawie umowy z 1985 roku”. To nieprawda. Ministerstwo Nauki publikuje wykaz państw, z którymi Polska ma umowy o uznawaniu wykształcenia. Są na nim m.in. Austria, Francja, Niemcy, Litwa czy Ukraina, ale nie ma Stanów Zjednoczonych ani Wielkiej Brytanii. Dyplomy z tych krajów są uznawane z mocy art. 326 ustawy (jako państwa OECD), a nie na podstawie umowy dwustronnej.
Nie istnieje też „nostryfikacja sądowa”. Nostryfikację prowadzi wyłącznie uczelnia, a w przypadku stopni naukowych uczelnia lub instytut naukowy z odpowiednią kategorią naukową. Sąd w tej procedurze nie uczestniczy.
Bezpłatna informacja NAWA o dyplomie
Zanim cokolwiek złożysz na uczelni, sprawdź swój dyplom w Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (NAWA). Masz dwie możliwości:
- system KWALIFIKATOR na stronie NAWA, który pokazuje ogólne zasady uznawania dyplomów z danego kraju,
- indywidualną informację Dyrektora NAWA o dyplomie (art. 326 ust. 4 ustawy). Wniosek składa się od 3 października 2023 r. wyłącznie przez internet w systemie SYRENA. Informacja jest bezpłatna, wydawana po polsku jako PDF z kwalifikowanym podpisem elektronicznym.
Do wniosku dołączasz skany dyplomu, transkryptu lub suplementu, dokumentu, na podstawie którego przyjęto Cię na studia, dowodu tożsamości i ewentualnie dokumentu o zmianie nazwiska. Tłumaczenia przysięgłe nie są potrzebne dla dokumentów po angielsku, rosyjsku, ukraińsku i białorusku. Według NAWA dokumenty składane w systemie SYRENA nie wymagają apostille ani legalizacji. NAWA nie podaje stałego terminu: informacje wydaje „najszybciej jak to możliwe”, a o gotowym dokumencie powiadamia e-mailem.
Taka informacja wystarcza w wielu sytuacjach: przy zatrudnieniu, rekrutacji na studia czy w urzędzie wojewódzkim przy sprawach pobytowych.
Kiedy nostryfikacja jest potrzebna
- gdy dyplom pochodzi spoza UE, OECD i EFTA i nie obejmuje go żadna umowa międzynarodowa,
- gdy potrzebujesz polskiego tytułu zawodowego (np. magistra, inżyniera, lekarza), a nie tylko potwierdzenia poziomu wykształcenia,
- gdy chcesz wykonywać w Polsce zawód regulowany na podstawie kwalifikacji zdobytych poza UE (więcej niżej),
- gdy uczelnia, która wydała dyplom, nie spełnia warunków z art. 326 ust. 3.
W zwykłej pracy w sektorze prywatnym, w zawodzie, który nie jest regulowany, o uznaniu dyplomu decyduje pracodawca. Według NAWA może on wymagać potwierdzenia równoważności albo informacji o poziomie wykształcenia.
Nostryfikacja krok po kroku
- Wybierz uczelnię. Postępowanie może prowadzić uczelnia, która ma kategorię naukową A+, A albo B+ w dyscyplinie, której dotyczy wniosek (art. 327 ust. 4). Kategorie sprawdzisz w systemie RAD-on.
- Złóż wniosek z załącznikami. Rozporządzenie w sprawie nostryfikacji (Dz.U. 2018 poz. 1881, § 2) wymaga: dyplomu ukończenia studiów, dokumentów pozwalających ocenić przebieg studiów, efekty uczenia się i czas trwania studiów (transkrypt, program), świadectwa lub dyplomu, na podstawie którego przyjęto Cię na studia, oraz oświadczenia o miejscu i dacie urodzenia. Dokumenty możesz złożyć jako kopie poświadczone przez uczelnię nostryfikującą.
- Ocena formalna. Datą wszczęcia jest dzień doręczenia wniosku uczelni. Jeśli czegoś brakuje, uczelnia wyznacza co najmniej 14 dni na uzupełnienie, inaczej wniosek zostaje bez rozpoznania.
- Tłumaczenia. Po ocenie formalnej uczelnia może zażądać tłumaczenia zwykłego na polski. Tłumaczenia przysięgłego programu studiów może zażądać tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach (§ 4 rozporządzenia). Rada nostryfikacyjna nie może wymagać innych dokumentów niż wymienione w rozporządzeniu.
- Opłata. Wnosisz ją na konto lub w kasie uczelni, w terminie nie krótszym niż 14 dni.
- Porównanie programów. Uczelnia zestawia Twój program, efekty uczenia się, uprawnienia zawodowe, praktyki i czas trwania studiów z podobnymi studiami u siebie. Przy różnicach może wyznaczyć egzaminy albo praktyki zawodowe.
- Rozstrzygnięcie. Uczelnia uznaje dyplom za równoważny albo odmawia uznania. Po pozytywnym zakończeniu dostajesz zaświadczenie według wzoru z rozporządzenia. Od rozstrzygnięcia przysługuje odwołanie na zasadach Kodeksu postępowania administracyjnego.
Rozporządzenie nie wymienia apostille wśród wymaganych dokumentów. NAWA zaznacza jednak, że w sprawach rekrutacyjnych o apostille lub legalizacji decyduje sama uczelnia według swoich przepisów. Zapytaj więc wybraną uczelnię, zanim zamówisz apostille.
Ile to trwa i ile kosztuje
Termin: uczelnia ma 90 dni od złożenia wniosku spełniającego wymagania formalne (§ 6 rozporządzenia). Do tego terminu nie wlicza się czasu na dostarczenie tłumaczeń ani na egzaminy i praktyki, więc przy różnicach programowych całość może potrwać dłużej.
Opłata: maksymalnie 50% wynagrodzenia profesora (art. 327 ust. 6). Ustawa rozumie przez to minimalne miesięczne wynagrodzenie zasadnicze profesora w uczelni publicznej, które od 1 stycznia 2026 r. wynosi 9650 zł (Dz.U. 2026 poz. 525). Górna granica opłaty to więc 4825 zł. Konkretną kwotę i zasady zwolnienia z opłaty ustala każda uczelnia. Jeśli uczelnia stwierdzi, że nie jest właściwa, wydaje postanowienie o odmowie i nie pobiera opłaty.
Do tego dochodzą ewentualne koszty tłumaczeń i apostille. Ich ceny nie są urzędowe, dlatego nie podajemy stawek.
Stopnie naukowe (doktorat)
Doktorat z państwa UE, OECD lub EFTA jest równoważny polskiemu stopniowi doktora z mocy ustawy (art. 328 ust. 1). Stopień z innego kraju może zostać uznany na podstawie umowy międzynarodowej, a gdy jej nie ma, w postępowaniu nostryfikacyjnym. Prowadzi je podmiot z kategorią naukową A+ albo A w danej dyscyplinie (art. 328 ust. 4). Maksymalna opłata jest taka sama: 50% wynagrodzenia profesora.
Zawody regulowane: lekarz, pielęgniarka, nauczyciel, inżynier
Uznanie dyplomu i prawo wykonywania zawodu to dwie różne sprawy. Zawody regulowane, takie jak lekarz, pielęgniarka, farmaceuta, nauczyciel, architekt, inżynier budownictwa czy adwokat, mają własne przepisy i własne instytucje.
- Kwalifikacje z UE, Norwegii, Islandii, Liechtensteinu i Szwajcarii uznaje się według ustawy o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich UE. Informacje podaje Ministerstwo Nauki na stronie o uznawaniu kwalifikacji zawodowych.
- Kwalifikacje spoza tych państw (np. z USA lub Kanady) podlegają przepisom krajowym. Według NAWA najpierw trzeba uznać zagraniczny dyplom, a potem ubiegać się o uprawnienia zawodowe według ustawy o danym zawodzie.
Każdy zawód nadzoruje inna instytucja. Przykłady z wykazu NAWA: lekarz i lekarz dentysta to Naczelna Izba Lekarska, pielęgniarka i położna to Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych, farmaceuta to Naczelna Izba Aptekarska, inżynier budownictwa to Polska Izba Inżynierów Budownictwa, nauczyciel to Ministerstwo Edukacji Narodowej. Dodatkowe wymogi, np. egzaminy, staż czy znajomość języka polskiego, określają przepisy o danym zawodzie. Zapytaj o nie właściwą izbę, zanim zaczniesz nostryfikację.
Świadectwa szkolne (high school, matura)
Świadectwa wydane przez szkoły działające w systemie edukacji państwa UE, OECD lub EFTA potwierdzają w Polsce wykształcenie średnie z mocy ustawy o systemie oświaty (art. 93 ust. 1 w brzmieniu od 1 lipca 2025 r.). Prawo do ubiegania się o przyjęcie na studia pierwszego stopnia reguluje teraz art. 326a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Świadectwo z państwa UE, OECD lub EFTA, które w kraju wydania uprawnia do ubiegania się o studia, daje to uprawnienie także w Polsce. To samo dotyczy dyplomów IB i EB. Amerykański high school diploma zwykle więc nie wymaga żadnej decyzji kuratora.
Dla świadectw z innych krajów, jeśli nie obejmuje ich umowa międzynarodowa, kurator oświaty może w drodze decyzji uznać je za dokument potwierdzający wykształcenie (art. 93 ust. 3 ustawy o systemie oświaty). Właściwy jest kurator według miejsca zamieszkania, a przy braku miejsca zamieszkania w Polsce kurator według siedziby instytucji, w której chcesz złożyć świadectwo (art. 93b). Gdy dokumenty nie wystarczają, kurator może przeprowadzić rozmowę sprawdzającą. Jest ona płatna, a opłata to suma kosztów wynagrodzenia komisji i tłumacza (art. 93g). Prawo do studiów pierwszego stopnia na podstawie takiego świadectwa potwierdza pisemna informacja Dyrektora NAWA (art. 326a ust. 4).
Apostille i tłumaczenia
Polska i USA są stronami Konwencji haskiej z 1961 r., więc zamiast legalizacji wystarczy apostille. Polskie placówki konsularne w USA wyjaśniają, że apostille uzyskuje się w miejscowym urzędzie, a konsul w tym nie pośredniczy. Listę urzędów wydających apostille prowadzi Haska Konferencja Prawa Prywatnego Międzynarodowego.
Czy apostille i tłumaczenie przysięgłe są potrzebne, zależy od celu. Dla NAWA apostille nie jest wymagana, a tłumaczenia przysięgłe tylko dla dokumentów w innych językach niż angielski, rosyjski, ukraiński i białoruski. W nostryfikacji uczelnia może żądać tłumaczenia zwykłego, a przysięgłego tylko wyjątkowo. Tłumacza przysięgłego znajdziesz na liście prowadzonej przez Ministerstwo Sprawiedliwości.
Najczęstsze błędy
- Rozpoczęcie płatnej nostryfikacji, gdy dyplom z USA, Kanady czy Wielkiej Brytanii jest już uznawany z mocy art. 326 ustawy.
- Pominięcie bezpłatnej informacji NAWA, która często wystarcza pracodawcy lub uczelni.
- Brak transkryptu lub programu studiów, bez którego uczelnia nie porówna kształcenia.
- Wybór uczelni bez odpowiedniej kategorii naukowej w danej dyscyplinie. Taka uczelnia odmówi przeprowadzenia postępowania.
- Zamawianie drogich tłumaczeń przysięgłych, zanim uczelnia o nie poprosi.
- Mylenie uznania dyplomu z prawem wykonywania zawodu regulowanego.
Najczęściej zadawane pytania
Czy amerykański bachelor's degree jest w Polsce uznawany bez nostryfikacji?
Tak, jeśli wydała go akredytowana uczelnia, a studia trwały co najmniej 3 lata. Potwierdza on wtedy wykształcenie na poziomie studiów pierwszego stopnia (art. 326 ust. 1). Nie daje jednak polskiego tytułu licencjata. Gdy taki tytuł jest wymagany, potrzebna jest nostryfikacja.
Czy Polska ma z USA umowę o uznawaniu dyplomów?
Nie. USA nie ma w rządowym wykazie państw, z którymi Polska zawarła umowy o uznawaniu wykształcenia. Dyplomy z USA są uznawane, bo USA należy do OECD.
Ile kosztuje nostryfikacja w 2026 roku?
Najwięcej 4825 zł, czyli 50% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego profesora (9650 zł od 1 stycznia 2026 r.). Dokładną kwotę ustala uczelnia.
Czy do doktoratu w Polsce potrzebuję nostryfikacji magisterium z USA?
Nie, jeśli w USA dyplom daje prawo ubiegania się o stopień doktora. Wtedy daje to prawo także w Polsce (art. 326 ust. 2).
Czy NAWA pobiera opłatę za informację o dyplomie?
Nie. Indywidualna informacja Dyrektora NAWA o zagranicznym dyplomie jest bezpłatna, a wniosek składa się w systemie SYRENA.
Źródła
Stan na 23 października 2026 r. Poradnik ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Szczegóły postępowania, opłaty i wymagania dotyczące dokumentów ustala konkretna uczelnia, kuratorium lub izba zawodowa, dlatego przed złożeniem wniosku sprawdź ich aktualne zasady.
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!