Przejdź do treści

Jak zgłosić zgon do ZUS, gdy bliski zmarł za granicą: dokumenty, terminy i świadczenia

Bliski z emeryturą z ZUS zmarł za granicą? Wyjaśniamy, jak i gdzie zawiadomić ZUS, jaki akt zgonu wystarczy (także z USA, bez tłumaczenia), co z pieniędzmi po śmierci oraz jak wnioskować o zasiłek pogrzebowy 7000 zł (Z-12), rentę rodzinną (ERR) i niewypłaconą emeryturę (ENS).

Najważniejsze w skrócie
  • Jeśli bliski pobierał emeryturę lub rentę z ZUS i zmarł za granicą, zawiadom ZUS sam i jak najszybciej. Nie licz na to, że informacja dotrze do ZUS z zagranicznego urzędu.
  • Świadczenie za miesiąc śmierci należy się w całości. Pieniądze przelane za kolejne miesiące trzeba oddać.
  • ZUS przyjmuje zagraniczny akt zgonu. Dokument z USA, Kanady czy Australii w języku urzędowym tego kraju nie wymaga tłumaczenia przysięgłego, ale ZUS w razie wątpliwości może o nie poprosić.
  • Zgłoszenie zgonu to nie to samo co wniosek o pieniądze. Zasiłek pogrzebowy (druk Z-12), rentę rodzinną (druk ERR) i niewypłaconą emeryturę (druk ENS) trzeba wnioskować osobno.
  • Zasiłek pogrzebowy po śmierci od 1 stycznia 2026 r. wynosi 7000 zł (wcześniej 4000 zł). Na wniosek masz 12 miesięcy od dnia śmierci.

Dlaczego trzeba zawiadomić ZUS

Prawo do emerytury lub renty wygasa ze śmiercią osoby uprawnionej. ZUS wstrzymuje wypłatę od miesiąca następującego po miesiącu śmierci (art. 136a ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Żeby to zrobić, musi jednak o śmierci wiedzieć.

Przy zgonie za granicą to rodzina jest zwykle jedynym źródłem tej wiadomości. ZUS kontroluje wprawdzie emerytów mieszkających za granicą: co jakiś czas wysyła im formularz EMRG (oświadczenie o prawie do pobierania polskiej emerytury lub renty) i bez odpowiedzi może wstrzymać wypłatę. Taka kontrola przychodzi jednak z opóźnieniem, a przez ten czas na konto mogą wpływać kolejne przelewy.

Każda kwota przelana za miesiące po śmierci jest nienależna i podlega zwrotowi. Bank lub SKOK w Polsce, który prowadzi rachunek zmarłego, ma obowiązek oddać ZUS świadczenia przekazane za miesiące po miesiącu śmierci (art. 138a). Jeśli pieniądze odebrał ktoś inny, ZUS może zażądać zwrotu od niego (art. 138).

Kto może zawiadomić ZUS

Przepisy nie wskazują jednej osoby, która musi to zrobić. Najczęściej zgłasza małżonek, dziecko albo ktoś, kto organizuje pogrzeb lub zajmuje się sprawami zmarłego. Wniosek o wstrzymanie wypłaty może złożyć także pełnomocnik.

Kiedy zgłosić zgon

Ustawa nie podaje terminu na samo zawiadomienie, ale im szybciej, tym mniej pieniędzy trzeba będzie później zwracać. Terminy mają za to wnioski o świadczenia po zmarłym:

SprawaDrukTermin
Zasiłek pogrzebowyZ-12 (w KRUS: SR-26)12 miesięcy od dnia śmierci
Niewypłacona emerytura lub renta zmarłego (niezrealizowane świadczenie)ENS12 miesięcy od dnia śmierci, potem roszczenie wygasa
Renta rodzinnaERRbez terminu końcowego, ale od dnia śmierci dostaniesz ją tylko przy wniosku złożonym w miesiącu śmierci albo w następnym

Jakie dokumenty przygotować

  • Akt zgonu. Może być zagraniczny. Rozporządzenie o postępowaniu w sprawach emerytalno-rentowych uznaje dokumenty wystawione za granicą za równoważne polskim.
  • Tłumaczenie. Zagraniczne dokumenty składa się z tłumaczeniem przysięgłym na polski. Wyjątek: dokumenty z państw, z którymi Polska ma umowę o zabezpieczeniu społecznym (m.in. USA, Kanada, Australia), sporządzone w języku urzędowym tego państwa (§ 18 rozporządzenia).
  • Dane zmarłego: imię i nazwisko, PESEL, data urodzenia, ostatni adres, numer świadczenia, jeśli go znasz (jest na decyzji i pismach z ZUS).
  • Twoje dane i adres do korespondencji, także zagraniczny.

Przepisy ZUS nie wymagają apostille na akcie zgonu. Nie trzeba też wcześniej rejestrować zagranicznego aktu w Polsce. Jeśli wysyłasz dokumenty pocztą, możesz dołączyć oryginał odpisu aktu. ZUS zwraca go po zrobieniu kopii (§ 17 ust. 2 rozporządzenia).

Polski akt zgonu: kiedy się przyda

ZUS do świadczeń przyjmie zagraniczny akt. Polski odpis bywa jednak potrzebny w innych sprawach w Polsce. Uzyskasz go przez transkrypcję, czyli wpisanie zagranicznego aktu do polskiego rejestru stanu cywilnego. Wniosek składa się do dowolnego urzędu stanu cywilnego w Polsce albo przez polski konsulat. Potrzebny jest oryginał zagranicznego aktu i tłumaczenie przysięgłe (albo tłumaczenie konsula). Dokumenty spoza UE mogą wymagać apostille albo legalizacji. Opłata za odpis zupełny po transkrypcji w urzędzie wynosi 50 zł, a w konsulacie obowiązuje opłata konsularna.

Gdzie i jak zgłosić zgon

Pismo z informacją o śmierci i kopią aktu zgonu kieruj najlepiej do jednostki ZUS, która wypłacała świadczenie. Jej adres znajdziesz na ostatniej decyzji, piśmie z ZUS albo na formularzu EMRG. Według ZUS wniosek o wstrzymanie wypłaty można złożyć:

  • pocztą, listem do ZUS (najlepiej poleconym, żeby mieć potwierdzenie),
  • przez polski urząd konsularny,
  • osobiście lub przez pełnomocnika w dowolnej jednostce ZUS w Polsce. Pełnomocnictwo można dać na druku ZUS PEL.

Wnioski o świadczenia po zmarłym (Z-12, ERR, ENS) złożysz także przez internet, w serwisie eZUS (PUE ZUS). Do wniosku dołączasz skany dokumentów i podpisujesz go profilem zaufanym, profilem PUE, e-dowodem albo podpisem kwalifikowanym. Adresy placówek ZUS: zus.pl: oddziały, inspektoraty, biura terenowe.

Co się dzieje po zgłoszeniu

  1. ZUS wstrzymuje wypłatę od miesiąca po miesiącu śmierci. Świadczenie za miesiąc śmierci należy się w pełnej wysokości.
  2. Jeśli przelew za kolejne miesiące już poszedł, ZUS odzyskuje go od banku w Polsce albo wzywa do zwrotu osobę, która pieniądze odebrała.
  3. Jeśli świadczenie za miesiąc śmierci (lub wcześniejsze) nie zostało wypłacone, rodzina może je odebrać wnioskiem ENS.
  4. Wnioski o zasiłek pogrzebowy i rentę rodzinną ZUS rozpatruje osobno, gdy je złożysz.

Świadczenia po zmarłym

Zasiłek pogrzebowy

  • 7000 zł, jeśli śmierć nastąpiła 1 stycznia 2026 r. lub później. Przy wcześniejszej śmierci obowiązuje 4000 zł. Decyduje data śmierci, nie data wniosku.
  • Członek rodziny, który zapłacił za pogrzeb, dostaje całą kwotę. Inna osoba dostaje zwrot udokumentowanych kosztów, najwyżej do tej kwoty.
  • Wniosek na druku Z-12, w ciągu 12 miesięcy od śmierci. Dołącz rachunki za pogrzeb (zagraniczne też się liczą) i zagraniczny akt zgonu.
  • Jeśli zmarły był ubezpieczony w KRUS, wniosek składa się w KRUS na druku SR-26.

Szczegóły: Zasiłek pogrzebowy 2026: 7000 zł, formularz Z-12 i jak złożyć wniosek.

Renta rodzinna

To nowe świadczenie dla rodziny, a nie przedłużenie emerytury zmarłego. Mogą ją dostać:

  • dzieci (własne, przysposobione i dzieci małżonka) do 16 lat, a jeśli się uczą, do 25 lat,
  • wnuki, rodzeństwo i inne dzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie co najmniej rok przed śmiercią,
  • wdowa lub wdowiec, jeśli w chwili śmierci małżonka mieli 50 lat, byli niezdolni do pracy albo wychowują uprawnione dziecko poniżej 16 lat (18, jeśli się uczy),
  • rodzice, jeśli zmarły przyczyniał się do ich utrzymania, a oni spełniają warunki takie jak wdowa lub wdowiec.

Wniosek składa się na druku ERR (dawniej ZUS Rp-2). Warunki i kwoty opisujemy w poradniku Renta rodzinna z ZUS: komu przysługuje, ile wynosi i jak złożyć wniosek. Rentę rodzinną ZUS może przekazywać do kraju zamieszkania, np. do USA, Kanady, Wielkiej Brytanii czy państw UE.

Niewypłacona emerytura (niezrealizowane świadczenie)

Jeśli zmarły nie dostał należnych mu pieniędzy, na przykład za miesiąc śmierci, ZUS wypłaci je rodzinie na wniosek ENS. Ustawa ustala kolejność (art. 136): najpierw małżonek i dzieci, którzy prowadzili ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe, potem małżonek i dzieci, którzy go nie prowadzili, a dopiero w ich braku inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej albo osoby, na których utrzymaniu był zmarły. Spadkobierców jako takich ten przepis nie wymienia. Termin to 12 miesięcy od śmierci. Więcej: Niezrealizowane świadczenia ZUS po zmarłym (wniosek ENS).

Po zmarłym mogą zostać też środki na subkoncie w ZUS i w OFE. Opisujemy je w poradniku Pieniądze z ZUS i OFE po śmierci bliskiego.

Gdy zmarły miał emeryturę z dwóch krajów

Jeśli zmarły dostawał emeryturę z ZUS i na przykład świadczenie z amerykańskiej Social Security, brytyjskie lub niemieckie, zgon trzeba zgłosić w każdym z tych systemów osobno. Umowa o zabezpieczeniu społecznym między Polską a USA obowiązuje od 1 marca 2009 r. Koordynuje ona m.in. sumowanie okresów ubezpieczenia, ale każda instytucja wypłaca własne świadczenie i ma własne wnioski. O świadczeniach dla rodziny po zmarłym w drugim kraju zapytaj tamtejszą instytucję.

Najczęstsze błędy

BłądCo zrobić zamiast tego
Czekanie, aż ZUS sam się dowie o śmierci za granicąWyślij pismo z aktem zgonu od razu, nawet przed pogrzebem.
Wydawanie pieniędzy, które wpłynęły za miesiące po śmierciZostaw je na koncie. Bank i tak ma obowiązek je oddać.
Załatwianie apostille i transkrypcji tylko dla ZUSZUS przyjmuje zagraniczny akt. Transkrypcję rób, jeśli potrzebujesz polskiego aktu do innych spraw.
Uznanie, że zgłoszenie zgonu wystarczyZłóż osobne wnioski: Z-12, ERR, ENS.
Przegapienie 12 miesięcyTermin na zasiłek pogrzebowy i na niezrealizowane świadczenie liczy się od dnia śmierci.
Wniosek o rentę rodzinną po kilku miesiącachZłóż ERR w miesiącu śmierci albo w następnym, wtedy renta należy się od dnia śmierci.
Brak adresu do korespondencjiPodaj ZUS aktualny adres, także zagraniczny, i zgłaszaj jego zmiany.

Najczęściej zadawane pytania

Czy ZUS sam dowie się o śmierci za granicą?

Nie licz na to. Przy zgonie za granicą najpewniej jest zawiadomić ZUS samemu. Formularz kontrolny EMRG, który ZUS wysyła emerytom za granicą, przychodzi tylko co jakiś czas.

Czy amerykański akt zgonu trzeba tłumaczyć?

Co do zasady nie. Rozporządzenie zwalnia z tłumaczenia przysięgłego dokumenty z państw, z którymi Polska ma umowę o zabezpieczeniu społecznym, sporządzone w ich języku urzędowym, a USA jest jednym z nich. ZUS może jednak poprosić o dodatkowe wyjaśnienia.

Czy trzeba oddać emeryturę za miesiąc śmierci?

Nie. Za miesiąc śmierci świadczenie należy się w całości. Zwraca się tylko kwoty za kolejne miesiące.

Jaki druk złożyć o rentę rodzinną?

Druk ERR. Dawniej nazywał się ZUS Rp-2. Jest dostępny na zus.pl i w eZUS.

Czy mogę załatwić sprawę przez konsulat?

Według ZUS wniosek o wstrzymanie wypłaty świadczenia można złożyć przez polski urząd konsularny. Wnioski o świadczenia możesz też wysłać pocztą albo złożyć w eZUS.

Źródła

ŹródłoTypStatus / wiarygodność
Ustawa o emeryturach i rentach z FUS, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 (art. 65–74, 80–81, 101, 129, 136, 136a, 138, 138a)UstawaŹródło pierwotne, tekst jednolity
Ustawa z 9 maja 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 718 (zasiłek pogrzebowy 7000 zł od 1.01.2026)UstawaŹródło pierwotne
Rozporządzenie w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1055 (§ 16–18)RozporządzenieŹródło pierwotne, tekst jednolity
ZUS: kontrola uprawnień osób zamieszkałych za granicą (EMRG)Strona urzędowaOficjalne
ZUS: karta usługi, wstrzymanie wypłaty świadczeniaKarta usługiOficjalne
ZUS: jak uzyskać zasiłek pogrzebowyStrona urzędowaOficjalne, sprawdzone 23.10.2026
ZUS: renta rodzinnaStrona urzędowaOficjalne
ZUS: wniosek ERRFormularzOficjalne
ZUS: wypłata świadczeń dla osób zamieszkałych za granicąStrona urzędowaOficjalne
Powroty (gov.pl): zgłoszenie w Polsce zgonu osoby zmarłej za granicąPortal rządowyOficjalne
Konsulat RP w Londynie: transkrypcja zagranicznego aktu zgonuStrona urzędowaOficjalne, przykład procedury konsularnej
Oświadczenie rządowe o wejściu w życie umowy Polska–USA o zabezpieczeniu społecznym, Dz.U. 2009 nr 46 poz. 375Akt urzędowyŹródło pierwotne

Stan na 23 października 2026 r. Poradnik ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Kwoty i procedury mogą się zmienić; w konkretnej sprawie skontaktuj się z ZUS, KRUS albo polskim konsulatem.

Czy ten poradnik był pomocny?

Pomóż innym – podziel się doświadczeniem

Odpowiedz na jedno pytanie poniżej. Twoja odpowiedź pomoże osobom w podobnej sytuacji.

Jak szybko udało Ci się zgłosić zgon bliskiego do ZUS po jego śmierci za granicą? Jakie były Twoje doświadczenia z tym procesem?

Twoja odpowiedź zostanie sprawdzona przed publikacją.

Komentarze (0)

Brak komentarzy. Bądź pierwszy!


Dodaj komentarz

Zaloguj się aby uniknąć weryfikacji emaila przy każdym komentarzu, lub komentuj jako gość:

Komentarz może być moderowany przed publikacją.