- Niezrealizowane świadczenie to emerytura lub renta, która należała się zmarłemu, ale nie została mu wypłacona.
- ZUS wypłaca je tylko na wniosek ENS. Sam z siebie pieniędzy rodzinie nie przeleje.
- Na wniosek jest 12 miesięcy od dnia śmierci. Potem roszczenie wygasa.
- O tym, kto dostaje pieniądze, decyduje kolejność z art. 136 ustawy emerytalnej, a nie testament ani sprawa spadkowa.
Czym jest niezrealizowane świadczenie
To świadczenie z ZUS, do którego zmarły miał prawo, ale go nie pobrał albo nie zdążono mu go wypłacić. Najczęściej chodzi o:
- emeryturę lub rentę za miesiąc śmierci, jeśli przelew nie wyszedł przed zgonem,
- świadczenie, o które zmarły złożył wniosek, ale nie doczekał decyzji (pod warunkiem, że spełniał warunki),
- wyrównanie po wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury lub renty, którego ZUS nie zdążył załatwić przed śmiercią.
Emerytura przysługuje za cały miesiąc, w którym emeryt zmarł. ZUS wstrzymuje wypłatę dopiero od następnego miesiąca (art. 136a ust. 2 ustawy). Dlatego świadczenie za miesiąc śmierci to najczęstszy przypadek ENS.
Podstawą prawną jest art. 136 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1749). ZUS opisuje zasady na stronie zus.pl: niezrealizowane świadczenie.
Media piszą czasem o „nawet 4000 zł”. Takiego limitu nie ma. Rodzina dostaje dokładnie tyle, ile zmarłemu należało się i nie zostało wypłacone.
Kiedy powstaje prawo do pieniędzy
Przykład 1: emerytura za miesiąc śmierci
Pan Jan dostawał emeryturę 20. dnia miesiąca. Zmarł 15 czerwca, zanim przyszła emerytura za czerwiec. Uprawniona rodzina może złożyć wniosek o wypłatę tej emerytury jako niezrealizowanego świadczenia.
Przykład 2: wniosek bez decyzji
Pani Anna złożyła wniosek o emeryturę i spełniała warunki. Zmarła, zanim ZUS wydał decyzję. Rodzina może otrzymać emeryturę należną od dnia, w którym pani Anna nabyła do niej prawo, do miesiąca śmierci.
Przykład 3: decyzja wydana, ale bez wypłaty
ZUS przyznał emeryturę, ale emeryt zmarł przed pierwszym przelewem. Rodzina nadal może się o te pieniądze ubiegać.
Sprawdź, czy możesz złożyć wniosek
Trzy pytania pomogą ustalić, czy pieniądze mogą trafić do Ciebie.
Czy mogę odebrać niewypłacone świadczenie po zmarłym?
Czy od dnia śmierci minęło już 12 miesięcy?
Chodzi o emeryturę lub rentę należną zmarłemu, której nie zdążono wypłacić, także gdy zmarły złożył wniosek, a ZUS nie wydał decyzji.
Kim jesteś dla zmarłego?
Jesteś w pierwszej grupie uprawnionych
Złóż wniosek ENS z aktem zgonu i aktem małżeństwa lub urodzenia oraz oświadczeniem o wspólnym gospodarstwie. Sprawa spadkowa nie jest potrzebna. Jeśli wniosek złoży kilka osób z tej grupy, ZUS dzieli kwotę po równo. Szczegóły w sekcji „Kto może otrzymać pieniądze”.
Dostaniesz pieniądze, jeśli nie ma nikogo z pierwszej grupy
Małżonek i dzieci, którzy nie mieszkali ze zmarłym, są w drugiej kolejności. Jeżeli nikt z pierwszej grupy nie istnieje, złóż wniosek ENS przed upływem 12 miesięcy od śmierci.
Dostaniesz pieniądze, jeśli nie ma małżonka ani dzieci
Trzecia grupa wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy zmarły nie zostawił małżonka ani dzieci. Do wniosku ENS dołącz oświadczenie lub dowody, że przyczyniałeś się do utrzymania zmarłego albo że spełniasz warunki renty rodzinnej. Zdążysz, jeśli złożysz go w 12 miesięcy.
Art. 136 nie obejmuje Twojej sytuacji
Ustawa zamyka krąg uprawnionych i nie wymienia w nim spadkobierców jako takich. Sprawdź za to środki z subkonta i OFE, które w braku osób wskazanych wchodzą do spadku. W razie wątpliwości zapytaj ZUS albo prawnika.
Roszczenie co do zasady wygasło
Po 12 miesiącach od śmierci prawo do wypłaty przepada. Wyjątek: przed upływem terminu ktoś z uprawnionych złożył wniosek o dalsze prowadzenie postępowania. Niewiedza nie przedłuża terminu. Sprawdź jednak subkonto i OFE: tam wniosek nie ma terminu.
Kto może otrzymać pieniądze
Art. 136 ust. 1 ustawy podaje kolejność osób uprawnionych. Kolejna grupa dostaje pieniądze tylko wtedy, gdy nie ma nikogo z grupy wcześniejszej.
Grupa pierwsza
Małżonek i dzieci, którzy prowadzili ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe. Wiek dziecka nie ma znaczenia: ZUS podaje przykład dorosłej córki, która mieszkała z matką.
Grupa druga
Małżonek i dzieci, którzy nie prowadzili ze zmarłym wspólnego gospodarstwa domowego. Na przykład wdowa mieszkała sama, a dzieci mają własne rodziny.
Grupa trzecia
Gdy nie ma małżonka ani dzieci: inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej albo osoby, na których utrzymaniu pozostawał zmarły. Chodzi więc o tych, którzy utrzymywali zmarłego, a nie o osoby, które on utrzymywał.
W niektórych opisach trzecią grupę przedstawia się jako „osoby na utrzymaniu zmarłego” albo „pozostałych spadkobierców”. Ustawa mówi inaczej: chodzi o członków rodziny, na których utrzymaniu pozostawał zmarły, lub o osoby uprawnione do renty rodzinnej. Spadkobierców jako osobnej grupy art. 136 nie wymienia.
Gdy uprawnionych jest kilka osób
Jeśli wniosek złoży kilka osób z tej samej grupy, na przykład dwoje dzieci, ZUS dzieli kwotę na równe części.
| Element | Wartość |
|---|---|
| Kwota niewypłaconego świadczenia | 6000 zł |
| Liczba osób uprawnionych z jednej grupy | 3 |
| Kwota na osobę | 2000 zł |
Sprawa spadkowa nie jest potrzebna
To jedno z najczęstszych nieporozumień. Niezrealizowanego świadczenia nie dzieli się według testamentu ani postanowienia sądu o nabyciu spadku i nie potrzebujesz notariusza. O wypłacie decyduje wyłącznie art. 136 ustawy emerytalnej. Osoba z pierwszej grupy dostanie pieniądze nawet wtedy, gdy w testamencie nic nie dostała.
Termin 12 miesięcy
Roszczenie o wypłatę wygasa po 12 miesiącach od dnia śmierci osoby, której świadczenie przysługiwało (art. 136 ust. 3). Jest jeden wyjątek: jeśli przed upływem tego czasu ktoś z uprawnionych złożył wniosek o dalsze prowadzenie postępowania, prawo nie wygasa.
Takie dalsze prowadzenie postępowania dotyczy sytuacji, w której zmarły złożył wniosek o świadczenie, a ZUS nie zdążył go rozpatrzyć. Członkowie rodziny z art. 136 mogą wtedy wejść w tę sprawę (art. 136 ust. 2).
Nie ma znaczenia, że rodzina nie wiedziała o pieniądzach. Termin biegnie od dnia śmierci, więc najlepiej złożyć wniosek razem z innymi formalnościami po pogrzebie.
Formularz ENS
Wniosek składa się na druku ENS („Wniosek o wypłatę niezrealizowanych świadczeń”). Pobierzesz go ze strony ZUS: formularz ENS (PDF, zus.pl). Druk dostaniesz też w każdej placówce ZUS.
Jakie dokumenty przygotować
ZUS wymienia:
- wniosek ENS,
- odpis aktu zgonu, chyba że złożyłeś go już wcześniej, np. z wnioskiem o zasiłek pogrzebowy,
- odpis aktu małżeństwa, gdy wnioskuje małżonek,
- odpis aktu urodzenia, gdy wnioskuje dziecko,
- oświadczenie lub inne dowody, że prowadziłeś ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe albo przyczyniałeś się do jego utrzymania.
Jeśli czegoś zabraknie, ZUS wezwie do uzupełnienia.
Gdzie złożyć wniosek
- w dowolnej placówce ZUS, osobiście albo przez pełnomocnika,
- pocztą,
- elektronicznie przez eZUS (dawniej PUE).
Z zagranicy najprościej wysłać wniosek pocztą albo przez eZUS.
Ile czasu ma ZUS
ZUS wydaje decyzję w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności potrzebnej do jej wydania. Jeśli trzeba donieść dokumenty, czas się wydłuża.
Odwołanie od decyzji
Jeśli ZUS odmówi, możesz się odwołać do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie składa się za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję, w ciągu miesiąca od jej doręczenia.
Podatek od świadczenia
Niezrealizowane świadczenie jest opodatkowane. ZUS sam potrąca podatek i odprowadza go do urzędu skarbowego, a po zakończeniu roku przysyła PIT-11. Na jego podstawie rozliczasz ten dochód w zeznaniu rocznym.
Najczęstsze błędy
- Czekanie na list z ZUS. Wypłata następuje tylko na wniosek.
- Myślenie, że wystarczy sprawa spadkowa. Trzeba osobno złożyć ENS.
- Przekroczenie 12 miesięcy. Po tym czasie roszczenie wygasa.
- Mylenie ENS z zasiłkiem pogrzebowym. To dwa różne świadczenia i można dostać oba.
Czego nie załatwisz wnioskiem ENS
Te sprawy mają własne przepisy i własne wnioski:
- zasiłek pogrzebowy (wniosek Z-12), opisany w poradniku Zasiłek pogrzebowy 2026,
- renta rodzinna (wniosek ERR), opisana w poradniku Renta rodzinna z ZUS,
- środki z subkonta w ZUS, rachunku OFE i wypłata gwarantowana, opisane w poradniku Pieniądze z ZUS i OFE po śmierci bliskiego,
- pieniądze na rachunku bankowym zmarłego i polisy na życie.
Lista kontrolna
- Zapisz datę śmierci i policz, kiedy mija 12 miesięcy.
- Sprawdź, czy zmarły pobierał emeryturę lub rentę albo miał złożony wniosek w ZUS.
- Ustal, do której grupy z art. 136 należysz.
- Pobierz ENS i przygotuj akty stanu cywilnego oraz oświadczenie o wspólnym gospodarstwie.
- Złóż wniosek i zachowaj potwierdzenie.
- Przy odmowie pilnuj miesiąca na odwołanie.
Najczęściej zadawane pytania
Czy dostanę emeryturę po zmarłej mamie?
Tak, jeśli mama nie dostała należnej emerytury, a Ty należysz do uprawnionej grupy i złożysz ENS w ciągu 12 miesięcy od jej śmierci. Jako dziecko mieszkające z mamą jesteś w pierwszej grupie, a jako dziecko mieszkające osobno w drugiej.
Czy muszę być spadkobiercą?
Nie. Liczy się kolejność z art. 136, a nie prawo spadkowe.
Czy mieszkając za granicą mogę złożyć wniosek?
Tak. Wyślij ENS z dokumentami pocztą do ZUS albo złóż go przez eZUS.
Czy mogę złożyć wniosek po dwóch latach?
Co do zasady nie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy przed upływem 12 miesięcy złożono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.
Co, jeśli zmarły nie zostawił nikogo z trzech grup?
Art. 136 nie przewiduje wypłaty innym osobom. Sprawdź wtedy subkonto i OFE, bo te środki w braku osób wskazanych wchodzą do spadku.
Źródła
| Źródło | Typ | Status / wiarygodność |
|---|---|---|
| Ustawa o emeryturach i rentach z FUS, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 (art. 136, 136a) | Ustawa | Źródło pierwotne, tekst jednolity |
| ZUS: niezrealizowane świadczenie | Strona urzędowa | Oficjalne, sprawdzone 23.10.2026 |
| ZUS: formularz ENS | Formularz | Oficjalne |
Stan na 23 października 2026 r. Poradnik ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skontaktuj się z ZUS albo z prawnikiem zajmującym się ubezpieczeniami społecznymi.
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!