Warszawa w Indianie, Kraków w Wisconsin: polskie nazwy na mapie USA

Na mapie Stanów Zjednoczonych jest 20 miejscowości o nazwie Warsaw, 18 o nazwie Pulaski, 7 o nazwie Poland i 3 o nazwie Krakow. Jest Panna Maria w Teksasie, Polonia w Wisconsin, Radom w Illinois i Wilno w Minnesocie. Warsaw w Indianie leży w hrabstwie Kosciusko, a Warsaw w Arkansas w hrabstwie Pulaski.

Za tymi nazwami kryją się bardzo różne historie. Niektóre miasta nazwano z sympatii do Polski po powstaniu listopadowym, inne od popularnej angielskiej powieści, a niektóre same przyznają, że nie wiedzą, skąd się wzięła ich nazwa. Ten poradnik zbiera sprawdzone historie i obala kilka mitów. Liczby miejscowości policzyliśmy w oficjalnej bazie nazw geograficznych USA.

Polskie nazwy w liczbach

Oto miejscowości o dokładnie takich nazwach w bazie USGS GNIS:

Po jednej miejscowości mają m.in. nazwy Panna Maria (Teksas), Polonia, Lublin i Torun (Wisconsin), Radom (Illinois), Wilno i Opole (Minnesota) oraz Poznan (Ohio). W USA jest też 7 hrabstw Pulaski i jedno hrabstwo Kosciusko, w Indianie. Co ciekawe, nazwisko Kościuszki we wszystkich nazwach geograficznych w bazie pisze się bez litery „z”, czyli „Kosciusko”. W bazie nie ma żadnej miejscowości Gdansk ani Warszawa w polskiej pisowni. USGS GNIS.

Z danych wynikają zabawne zestawienia. Warsaw w Arkansas leży w hrabstwie Pulaski. Warsaw w Indianie jest siedzibą hrabstwa Kosciusko. W hrabstwie Hancock w Illinois leżą zarówno Warsaw, jak i Pulaski.

Powstanie, powieść i nieznana historia: skąd amerykańskie Warsaw

Często słychać, że amerykańskie Warsaw nazwano na znak solidarności z Polską po powstaniu listopadowym. W źródłach udokumentowaliśmy to tylko w jednym przypadku. Inne miasta mają zupełnie różne historie.

Warsaw w Wirginii: solidarność z powstańcami

Według lokalnej gazety „Rappahannock Record” wieś Richmond Courthouse w Wirginii przemianowano na Warsaw w 1831 roku, na znak solidarności z Polską po stłumieniu powstania przez Rosję. W 2022 roku miasto podświetliło fontanny na niebiesko i żółto w geście poparcia dla Ukrainy. „Rappahannock Record”, 2022. Inne źródła podają późniejszy rok zmiany nazwy, ale motyw solidarności z Polską jest dobrze udokumentowany.

Warsaw w Kentucky i Karolinie Północnej: angielska powieść

W 1803 roku brytyjska pisarka Jane Porter wydała powieść „Thaddeus of Warsaw”, czyli „Tadeusz z Warszawy”. Według Kentucky Atlas & Gazetteer nazwa Warsaw w Kentucky pochodzi właśnie od tej powieści. Ta sama książka dała nazwę także miejscowości Pembroke w tym stanie. Kentucky Atlas & Gazetteer. Oficjalna strona miasta podaje prostszy powód: osada nazywała się Fredericksburg, od rodzinnego miasta pułkownika Johnsona w Wirginii, ale w 1831 roku zmieniono nazwę, bo w Kentucky było już miasto o podobnej nazwie. O powieści strona nie wspomina. Strona miasta Warsaw w Kentucky.

Warsaw w Karolinie Północnej, dawniej Mooresville, według stanowej encyklopedii NCpedia dostało nazwę od konduktora pierwszego pociągu, który przejeżdżał przez osadę. Konduktor czytał wtedy właśnie „Thaddeus of Warsaw”. NCpedia, NC Gazetteer. Lokalnie krążą też inne wersje tej legendy.

Warsaw w Missouri: historia zaginęła

Warsaw w Missouri, założone pod koniec lat 30. XIX wieku jako siedziba hrabstwa Benton, mówi uczciwie na swojej stronie, że historia jego nazwy „zaginęła w dziejach”. Miasto przypuszcza tylko, że nazwano je na cześć Warszawy i Kościuszki. Strona miasta Warsaw w Missouri.

Warsaw w Nowym Jorku i Illinois

Gmina Warsaw w stanie Nowy Jork powstała 19 marca 1818 roku z części gminy Batavia, a pierwszy osadnik przybył w 1803 roku. Strona gminy nie wyjaśnia pochodzenia nazwy. Strona gminy Warsaw w stanie Nowy Jork. Warsaw w Illinois leży nad Missisipi przy dawnym Fort Edwards. Pocztę otwarto tam w 1834 roku, a prawa miejskie miasto dostało w 1839 roku. Miejscowość pojawia się w historii Abrahama Lincolna, ale pochodzenie jej nazwy również jest nieznane. The Papers of Abraham Lincoln.

Panna Maria, najstarsza stała polska osada w Ameryce

We wrześniu 1854 roku do Teksasu przypłynęła grupa osadników z Górnego Śląska, który był wtedy pod panowaniem pruskim. Prowadził ich franciszkanin o. Leopold Moczygemba. Na miejsce dotarli w Boże Narodzenie i pierwszą pasterkę odprawili pod dębem. Szacunki liczby osadników wahają się od 150 do 800 osób. Encyklopedia Teksasu nazywa Pannę Marię najstarszą stałą polską osadą w Ameryce, z najstarszym polskim kościołem i najstarszą polską szkołą w USA. Szkoła św. Józefa zaczęła działać w stodole, a kościół konsekrowano 29 września 1856 roku. Handbook of Texas (TSHA), Panna Maria.

W 1974 roku o. Moczygembę pochowano ponownie pod tym samym dębem, a pomnik nazywa go „patriarchą amerykańskiej Polonii”. Na obchody Milenium Chrztu Polski w 1966 roku przyjechało do wioski około 10 tysięcy osób, a prezydent Lyndon B. Johnson podarował parafii mozaikę Matki Boskiej Częstochowskiej z 12 tysięcy elementów. Tamże.

W tej historii jest też mniej znany rozdział. W 1977 roku tuż obok wioski koncern Chevron otworzył zakład wydobycia uranu, a w latach 80. mieszkańcy alarmowali o zagrożeniach dla zdrowia. Liczba mieszkańców pokazuje, jak zmieniała się wioska: w 1858 roku było tu około 120 rodzin, pod koniec XX wieku około 96 osób, a w 2014 roku zaledwie 45. Tamże. Tablica historyczna z 1936 roku nazywa Pannę Marię najstarszą polską osadą w Teksasie i podaje, że większość pierwszych rodzin w ciągu kilku miesięcy rozjechała się po stanie. Texas Historical Commission, tablica historyczna.

Polonia w Wisconsin i pierwsze polskie zakonnice w USA

Polskich osadników przy bezimiennym skrzyżowaniu w hrabstwie Portage sąsiedzi nazywali „Poland Corners”. W 1867 roku miejscowość oficjalnie nazywała się Ellis, od nazwiska burmistrza pobliskiego Stevens Point. Nazwę Polonia nadał wzgórzu, na które przeniesiono kościół, ks. Józef Dąbrowski, który przybył pod koniec 1871 roku. W listopadzie 1874 roku przyjechało tu z Krakowa pięć felicjanek. Były to pierwsze polskie zakonnice w Stanach Zjednoczonych. Portage County Historical Society, Polonia.

Siedem hrabstw i osiemnaście miejscowości Pulaski

Kazimierz Pułaski, bohater amerykańskiej wojny o niepodległość, jest na mapie USA wyjątkowo obecny. W bazie GNIS nazwa Pulaski pojawia się w 65 obiektach, a nazwisko Kościuszki w 7. Tablica Kentucky Historical Society w Somerset podaje, że hrabstwo Pulaski w Kentucky utworzono w 1799 roku jako 27. hrabstwo stanu, a hrabstwa jego imienia są w siedmiu stanach. Kentucky Historical Society, tablica „Town Spring”. Te siedem stanów to Arkansas, Georgia, Illinois, Indiana, Kentucky, Missouri i Wirginia. Do tego dochodzi 18 miejscowości Pulaski oraz Mount Pulaski w Illinois i Pulaskiville w Ohio. USGS GNIS.

W New Jersey imię Pułaskiego nosi Pulaski Skyway, estakada o długości około 3,5 mili między Newark a Jersey City. Przejeżdża nią około 74 tysięcy pojazdów dziennie, a obiekt jest wpisany do amerykańskiego rejestru zabytków. Zaprojektował go Sigvald Johannesson. Dwa główne przęsła nad rzekami mają po 550 stóp, a pod estakadą zostawiono 135 stóp prześwitu dla statków. Ruch pieszy jest na niej zakazany. Według stanowego departamentu transportu nazwę nadano w rocznicę śmierci Pułaskiego. New Jersey Department of Transportation, Pulaski Skyway. Więcej o samym Pułaskim przeczytasz w naszym poradniku o Kazimierzu Pułaskim.

Kosciusko bez „z” i najmniejszy obiekt parków narodowych

Miasto Kosciusko w Missisipi, dawniej Red Bud Springs, dostało prawa miejskie w 1836 roku i ma przydomek „Beehive on the Hills”. Lokalna gazeta pisze, że mieszkańcy wymawiają nazwę mniej więcej jako „Ka-zi-ES-ko”, a przyjezdni, nawet w ogólnokrajowej telewizji, często ją przekręcają. „Star-Herald”, Kosciusko. Jedyne hrabstwo imienia Kościuszki leży w Indianie, a jego siedzibą jest Warsaw.

W Filadelfii, w domu, w którym Kościuszko mieszkał w latach 1797–1798, działa Thaddeus Kosciuszko National Memorial. To jedyny narodowy pomnik USA poświęcony Kościuszce, ustanowiony przez Kongres w 1972 roku. National Park Service nazywa go najmniejszą jednostką systemu parków narodowych, o powierzchni zaledwie 0,02 akra. National Park Service. Organizacja NPCA zwraca uwagę, że to około 80 m² i że niektóre fragmenty innych parków są fizycznie mniejsze, ale liczą się razem z większymi obszarami. Odwiedzał tu Kościuszkę wiceprezydent Thomas Jefferson. Kościuszko w testamencie przeznaczył swój amerykański majątek na wyzwolenie i edukację niewolników, ale jego wola nie została wykonana. NPCA, 2025.

W amerykańskich sklepach można też kupić musztardę marki Kosciusko, którą od drugiej połowy lat 80. sprzedaje firma Plochman’s z Illinois. Firma nie wyjaśnia, skąd wzięła się nazwa. Plochman’s, historia firmy.

Poland w Ohio i spór o pochodzenie nazwy

Według lokalnej gazety „The Vindicator” nazwa Poland w Ohio upamiętnia dwóch polskich bohaterów amerykańskiej wojny o niepodległość, Pułaskiego i Kościuszkę, których posągi stoją w miejscowym parku. Gmina powstała w 1796 roku jako pierwsza w tak zwanym Connecticut Western Reserve, a wieś ma prawa od 1866 roku. „The Vindicator”, 2016. Istnieje jednak konkurencyjna wersja: słownik nazw geograficznych Henry’ego Gannetta z 1905 roku wywodzi nazwę od pierwotnego właściciela ziemi, George’a Polanda. Nie da się dziś przesądzić, która wersja jest prawdziwa.

Bonus dla Polonii w Australii: Góra Kościuszki

Najwyższy szczyt Australii nosi nazwę Mount Kosciuszko. W marcu 1840 roku nadał ją polski podróżnik Paweł Edmund Strzelecki, na cześć Kościuszki jako bohatera walki z Rosją. The Conversation. W internecie można przeczytać, że Strzelecki porównał krajobraz z Kościelcem, „najwyższą górą Polski”. To błąd: Kościelec nie jest najwyższym szczytem Polski.

Jak samemu sprawdzić historię nazwy swojej miejscowości

Jeśli mieszkasz w miejscowości o polsko brzmiącej nazwie albo w jej pobliżu, możesz sam poszukać jej historii. Kilka sprawdzonych sposobów:

• Baza USGS GNIS: oficjalna amerykańska baza nazw geograficznych pokazuje, w jakim hrabstwie leży miejscowość i jak brzmi jej urzędowa nazwa. USGS GNIS.
• Strona miasta lub gminy: wiele miejscowości ma zakładkę „History”. Warto czytać ją krytycznie, bo czasem powtarza lokalne legendy, a czasem, jak w Missouri, uczciwie przyznaje, że historia nazwy jest nieznana.
• Lokalne towarzystwo historyczne: hrabstwa mają zwykle swoje „historical society”, które przechowuje stare gazety i dokumenty. Tak udokumentowano historię Polonii w Wisconsin.
• Tablice historyczne: stanowe tablice przy drogach często podają datę i powód nadania nazwy, choć zdarza się, że różne tablice mówią co innego.
• Parafia: w osadach założonych przez polskich imigrantów najwięcej wiedzy mają często parafie i ich archiwa.

Mity i pułapki

Czego nie udało się potwierdzić

Poniższe historie są ciekawe i często powtarzane, ale znaleźliśmy je tylko w Wikipedii albo w wynikach wyszukiwania, bez dostępu do źródeł pierwotnych. Dlatego nie podajemy ich jako faktów.

• Poland w stanie Maine: nazwa ma pochodzić nie od kraju, ale od starej melodii o tym tytule. To samo miejsce dało nazwę wodzie Poland Spring.
• Hamtramck w Michigan: miasto kojarzone z Polonią nosi nazwisko franko-kanadyjskiego żołnierza, a dziś Polacy stanowią tylko niewielką część mieszkańców.
• Pulaski w stanie Nowy Jork: mieszkańcy tradycyjnie wymawiają nazwę „Pu-LAS-kaj”.
• Kosciuszko Bridge w Nowym Jorku: most otwarto w 1939 roku pod inną nazwą i przemianowano w 1940 roku, po napaści Niemiec na Polskę.
• Radom w Illinois: miejscowość miał założyć były pułkownik armii carskiej, który walczył po stronie Unii w wojnie secesyjnej.
• Krakow w Missouri: w latach 1870–1872 miała tu wychodzić polska gazeta „Orzeł Polski”.
• Pochodzenie nazw Torun, Opole, Poznan, Posen, Sobieski i Danzig. Nie sprawdzaliśmy ich historii.