Pracowałeś w dwóch, trzech albo czterech krajach? Lata pracy za granicą nie muszą przepaść. W Unii Europejskiej okresy ubezpieczenia sumuje koordynacja unijna, a poza UE Polska ma sieć 13 obowiązujących umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym (licząc osobne porozumienie z Quebekiem). Ten poradnik to mapa całego systemu: z którymi krajami Polska ma umowę i od kiedy, co taka umowa daje, co się dzieje, gdy umowy nie ma, oraz który oddział ZUS zajmie się Twoją sprawą.
Trzy różne systemy zasad. (1) UE, EOG i Szwajcaria: koordynacja unijna na podstawie rozporządzeń 883/2004 i 987/2009 (stosowanych od 1 maja 2010 r.), a nie umowy dwustronne. Szczegóły w osobnym poradniku: Świadczenia i emerytury w UE. (2) Wielka Brytania: osoby objęte umową o wystąpieniu zachowują dotychczasowe zasady, a sytuacje od 1 stycznia 2021 r. reguluje protokół o koordynacji zabezpieczenia społecznego w umowie o handlu i współpracy UE i Wielkiej Brytanii (w mocy od 1 maja 2021 r.). (3) Reszta świata: umowy dwustronne opisane niżej albo brak umowy.
Który system dotyczy Twojego kraju
Schemat pomoże ustalić, według jakich zasad liczą się Twoje lata pracy za granicą.
Jak liczą się Twoje lata pracy za granicą?
Gdzie pracowałeś poza Polską?
Jeśli pracowałeś w kilku krajach, przejdź schemat osobno dla każdego z nich.
Obowiązuje koordynacja unijna
Okresy ubezpieczenia sumuje się na podstawie rozporządzeń 883/2004 i 987/2009. Mieszkając w UE lub EFTA, możesz na wniosek dostawać polską emeryturę na konto w kraju zamieszkania. Zobacz osobny poradnik o koordynacji unijnej.
Koordynacja na podstawie umów UE z Wielką Brytanią
Okresy pracy przed 2021 r. chroni umowa o wystąpieniu, a późniejsze protokół do umowy o handlu i współpracy, który obejmuje m.in. emerytury i renty rodzinne. Sprawy prowadzi ZUS w Gdańsku albo w Częstochowie.
Umowa dwustronna: okresy się sumują
Lata z obu krajów dopełniają staż potrzebny do świadczenia, a każdy kraj płaci za swoje okresy. Jeśli umowa przewiduje transfer, emeryturę z ZUS dostaniesz na wniosek na konto w drugim kraju. Zakres umów jest różny, więc sprawdź sekcję „Co dają umowy dwustronne” i stronę ZUS dla swojego kraju.
Umowa podpisana, ale jeszcze nie działa
Polska ratyfikowała umowy z Albanią i Japonią, ale do 23 października 2026 r. żadna nie weszła w życie. Do tego czasu obowiązują zasady jak dla kraju bez umowy. Datę wejścia w życie ogłosi Dziennik Ustaw, a szczegóły są w sekcji „Nowe umowy: Albania i Japonia”.
Kraj bez umowy: bez sumowania i bez przelewu
Lata za granicą nie liczą się do polskiego stażu (i odwrotnie), a podwójne składki są możliwe. Prawo do polskiej emerytury zachowujesz, ale ZUS wypłaci ją tylko na konto w Polsce albo osobie upoważnionej w Polsce. Zobacz sekcję „Kraj bez umowy: co Ci grozi, a co nie”.
Mapa umów dwustronnych Polski (stan: październik 2026)
Oficjalny wykaz prowadzi Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a ZUS publikuje tabelę z datami i numerami Dziennika Ustaw. Obecnie obowiązują umowy z tymi państwami:
| Kraj | Podpisana | Obowiązuje od | Dziennik Ustaw |
|---|---|---|---|
| Serbia, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra (umowa z byłą Jugosławią) | 16.01.1958 | 1.01.1959 | Dz.U. 1959 nr 19 poz. 114 |
| Macedonia Północna | 6.04.2006 | 1.07.2007 | Dz.U. 2007 nr 229 poz. 1686 |
| USA | 2.04.2008 | 1.03.2009 | Dz.U. 2009 nr 46 poz. 374 |
| Kanada | 2.04.2008 | 1.10.2009 | Dz.U. 2009 nr 133 poz. 1095 |
| Korea Południowa | 25.02.2009 | 1.03.2010 | Dz.U. 2010 nr 35 poz. 192 |
| Australia | 7.10.2009 | 1.10.2010 | Dz.U. 2010 nr 172 poz. 1160 |
| Ukraina | 18.05.2012 | 1.01.2014 | Dz.U. 2013 poz. 1373 |
| Mołdawia | 9.09.2013 | 1.12.2014 | Dz.U. 2014 poz. 1460 |
| Quebec (porozumienie) | 3.06.2015 | 1.09.2018 | Dz.U. 2018 poz. 1511 |
| Mongolia | 24.01.2018 | 1.07.2019 | Dz.U. 2019 poz. 1189 |
| Izrael | 22.11.2016 | 1.05.2021 | Dz.U. 2021 poz. 505 |
| Turcja | 17.10.2017 | 1.06.2021 | Dz.U. 2021 poz. 770 |
| Białoruś | 13.02.2019 | 1.04.2022 | Dz.U. 2022 poz. 575 |
Kanada i Quebec to dwa osobne akty: dla quebeckiego systemu emerytalnego obowiązuje porozumienie z rządem Quebecu.
Uwaga na daty z internetu. Między podpisaniem a wejściem w życie mija często kilka lat. Umowa z Izraelem podpisana w 2016 r. działa od 2021 r., z Turcją (podpis 2017) od 2021 r., a z Białorusią (podpis 2019) od 2022 r. Liczy się data wejścia w życie, bo dopiero od niej umowa działa.
Z krajami UE umowy dwustronne zastąpiło od 1 maja 2004 r. prawo unijne. Wybrane, korzystne przepisy zachowano jednak w relacjach z Austrią (art. 33 ust. 3 umowy z 1998 r.) i Niemcami (umowa z 1975 r. o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym na warunkach z umowy z 1990 r. oraz kilka przepisów umowy z 1990 r.). Osobno od 1 czerwca 2015 r. działa umowa z Niemcami o eksporcie szczególnych świadczeń (Dz.U. 2015 poz. 714): niemieckie renty i emerytury z tytułu pracy w getcie są przekazywane osobom mieszkającym w Polsce. O przyznaniu tych świadczeń decyduje wyłącznie strona niemiecka (Deutsche Rentenversicherung).
Nowe umowy: Albania i Japonia
Sieć umów się rozrasta, ale dwie najnowsze jeszcze nie działają.
- Albania. Umowę podpisano w Warszawie 23 lutego 2026 r. Rządowy projekt ustawy ratyfikacyjnej trafił do Sejmu 9 czerwca 2026 r. (druk nr 2667), a ustawa z 17 lipca 2026 r. została ogłoszona 18 sierpnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1100). Po stronie polskiej umowa obejmie m.in. emerytury, renty, renty rodzinne, świadczenia wypadkowe, zasiłki chorobowe i macierzyńskie, ale nie świadczenia zdrowotne. Przewiduje sumowanie okresów i przekazywanie świadczeń do Albanii.
- Japonia. Umowę podpisano w Tokio 15 kwietnia 2026 r. Ustawa ratyfikacyjna z 18 września 2026 r. ukazała się 13 października 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1326). Umowa ma umożliwić sumowanie polskich i japońskich okresów oraz transfer polskich świadczeń do Japonii.
Ratyfikacja przez Polskę to nie to samo co wejście w życie. Do 23 października 2026 r. w Dzienniku Ustaw nie ukazało się oświadczenie rządowe o wejściu w życie żadnej z tych umów, a obie nie figurują na listach obowiązujących umów MRPiPS i ZUS. Do tego czasu Albania i Japonia są dla ZUS krajami bez umowy. Doniesień o negocjacjach z innymi państwami nie udało się nam potwierdzić w źródłach rządowych.
Co dają umowy dwustronne
Polskie umowy opierają się na czterech zasadach: równym traktowaniu, stosowaniu jednego ustawodawstwa, sumowaniu okresów ubezpieczenia i zachowaniu praw nabytych, czyli wypłacie świadczeń za granicę.
Sumowanie okresów ubezpieczenia
Jeśli w jednym kraju masz za mało lat, żeby nabyć prawo do świadczenia, okresy z drugiego kraju mogą dopełnić staż. Każdy kraj płaci potem proporcjonalnie za swoje okresy, nikt nie płaci za cudze lata.
Wypłata świadczeń za granicę
Emerytura wypracowana w jednym kraju umowy jest wypłacana także wtedy, gdy mieszkasz w drugim, na tamtejsze konto. To główna różnica wobec krajów bez umowy.
Jedno ustawodawstwo, bez podwójnych składek
Składki płacisz co do zasady w jednym kraju. Pracownik delegowany dostaje zaświadczenie o podleganiu ubezpieczeniu w kraju wysyłającym i zostaje w swoim systemie.
Jeden wniosek dla dwóch instytucji
W umowie z USA wniosek złożony w kraju zamieszkania wszczyna postępowanie w obu państwach, a data złożenia w ZUS liczy się też dla instytucji amerykańskiej. Dla innych krajów sprawdź zasady na stronie ZUS przy opisie danej umowy.
Zakres umów jest różny. Według MRPiPS zwykle obejmują emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty rodzinne, świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz zasiłki chorobowe. Świadczenia zdrowotne, zasiłki rodzinne i zasiłki dla bezrobotnych są w umowie tylko wtedy, gdy oba państwa tak uzgodnią. Koordynacja unijna obejmuje więcej, w tym opiekę zdrowotną i świadczenia rodzinne.
Kraj bez umowy: co Ci grozi, a co nie
Z większością państw świata Polska umowy nie ma, w tym z popularnymi kierunkami takimi jak Zjednoczone Emiraty Arabskie, Argentyna, Brazylia czy RPA. Do czasu wejścia w życie nowych umów dotyczy to także Albanii i Japonii.
| Kwestia | Kraj z umową | Kraj bez umowy |
|---|---|---|
| Sumowanie okresów | Tak | Nie, lata za granicą nie liczą się do polskiego stażu i odwrotnie |
| Podwójne składki | Co do zasady wykluczone | Możliwe, zależnie od lokalnego prawa |
| Prawo do polskiej emerytury | Tak | Też tak. Mieszkanie za granicą nie odbiera prawa do emerytury z ZUS |
| Przelew polskiej emerytury na konto za granicą | Tak, jeśli umowa przewiduje transfer | Nie, tylko na konto w Polsce |
Art. 132 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Emerytowi mieszkającemu za granicą ZUS wypłaca świadczenie bezgotówkowo na jego rachunek płatniczy prowadzony w Polsce (albo wydany w Polsce instrument płatniczy), a na wniosek na rachunek osoby upoważnionej mieszkającej w Polsce, „chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej”. Wypłata w kraju zamieszkania, na tamtejsze konto, przysługuje na wniosek mieszkańcom UE, państw EFTA oraz państw, z którymi Polska ma umowę przewidującą transfer emerytur lub rent. Emeryt w Dubaju czy Buenos Aires ma więc prawo do polskiej emerytury, ale ZUS nie przeleje jej na lokalne konto. W praktyce zostaje polskie konto z kartą albo osoba upoważniona w Polsce.
Który oddział ZUS prowadzi Twoją sprawę
Sprawy emerytalno-rentowe z elementem zagranicznym prowadzą Wydziały Realizacji Umów Międzynarodowych w wyznaczonych oddziałach ZUS. Poniżej wykaz według strony ZUS z 22 lipca 2026 r. Wniosek możesz złożyć w dowolnej placówce ZUS, która przekaże go dalej. W razie wątpliwości zadzwoń pod numer 22 560 16 00.
| Placówka ZUS | Umowy dwustronne | UE, EFTA, Wielka Brytania |
|---|---|---|
| I Oddział w Warszawie | USA, Macedonia Północna, Serbia, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra | Bułgaria, Chorwacja, Francja, Luksemburg, Rumunia |
| I Oddział w Łodzi | Kanada, Quebec, Korea Południowa, Izrael, Turcja, Białoruś | Cypr, Grecja, Hiszpania, Malta, Portugalia |
| Nowy Sącz | Australia | Czechy, Słowacja |
| Rzeszów | Ukraina, Mołdawia, Mongolia | brak |
| Gdańsk i Częstochowa | brak | Wielka Brytania |
| Chrzanów | brak | Belgia, Francja |
| Szczecin | brak | Estonia, Finlandia, Islandia, Litwa, Łotwa, Norwegia, Szwecja |
| Toruń (Inspektorat w Grudziądzu) | brak | Dania, Szwajcaria, Węgry, Niemcy |
| Tarnów | brak | Austria, Liechtenstein, Słowenia |
| Bydgoszcz | brak | Włochy |
| Kraków | brak | Holandia |
| Lublin | brak | Irlandia, Niemcy |
| Opole, Elbląg, Płock (Inspektorat w Ciechanowie), Wałbrzych (Inspektorat w Lubaniu) | brak | Niemcy |
Sprawy niemieckie prowadzi kilka oddziałów. Który jest właściwy dla Ciebie, potwierdź w ZUS przed wysłaniem dokumentów.
Praktyka: o czym pamiętać, mieszkając za granicą
Potwierdzenie prawa do świadczenia. ZUS okresowo wysyła emerytom i rencistom mieszkającym za granicą formularz EMRG lub EMRG-1 („Oświadczenie osoby, która mieszka za granicą, o prawie do pobierania polskiej emerytury lub renty”). Własnoręczny podpis musi poświadczyć właściwy urząd lub upoważniona osoba w kraju zamieszkania albo polska placówka dyplomatyczna lub konsularna. Bez tego potwierdzenia ZUS może wstrzymać wypłatę. Co jeszcze może dla Ciebie zrobić konsul, opisuje poradnik Pomoc konsularna na świecie.
- Zmiany zgłaszaj od razu. ZUS wymaga informacji o zmianie adresu, kraju zamieszkania, rachunku czy dokumentu tożsamości. Jeśli pobierasz świadczenie przed powszechnym wiekiem emerytalnym, zgłaszaj też przychody z pracy, także zagranicznej.
- Trzynasta emerytura. Ustawa przyznaje ją osobom, które 31 marca danego roku mają prawo do emerytury lub renty, i nie stawia warunku mieszkania w Polsce. Nie dostaniesz jej, jeśli na ten dzień prawo do świadczenia było zawieszone.
- Osobne formularze. Dla umów dwustronnych ZUS udostępnia własne wzory wniosków, na przykład dla USA formularze PL/USA_4 i PL/USA_5 dla osób mieszkających w USA oraz formularz pomocniczy WZ0-PL-01 dla mieszkańców Polski. Znajdziesz je na stronie ZUS przy opisie umowy.
- Podatki to osobny temat. Umowa o zabezpieczeniu społecznym reguluje składki i świadczenia, ale nie podatki. Gdzie zapłacisz podatek od emerytury, rozstrzyga umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania z danym krajem i prawo krajowe.
- Norwegia, Islandia, Liechtenstein i Szwajcaria nie potrzebują umów dwustronnych: pierwsze trzy należą do EOG, a Szwajcaria stosuje koordynację na podstawie umowy z UE.
Masz okresy pracy w kraju z umową? Omówienia poszczególnych umów znajdziesz w naszych poradnikach krajowych, m.in. dla USA, Kanady i Australii, a dla krajów UE w poradniku o koordynacji unijnej.
Najczęściej zadawane pytania
Czy umowa z Albanią już obowiązuje?
Nie. Polska ustawa ratyfikacyjna ukazała się 18 sierpnia 2026 r., ale do 23 października 2026 r. nie ogłoszono wejścia umowy w życie. Do tego czasu Albania jest traktowana jak kraj bez umowy.
Czy stracę polską emeryturę, jeśli zamieszkam w kraju bez umowy?
Nie. Prawo do emerytury zostaje, zmienia się tylko sposób wypłaty: ZUS przeleje ją na konto w Polsce albo osobie upoważnionej mieszkającej w Polsce.
Czy lata pracy w Wielkiej Brytanii po brexicie liczą się do emerytury?
Tak. Okresy sprzed 2021 r. chroni umowa o wystąpieniu, a późniejsze protokół do umowy o handlu i współpracy UE z Wielką Brytanią. Sprawy prowadzi ZUS w Gdańsku albo w Częstochowie.
Gdzie złożyć wniosek, jeśli pracowałem w Polsce i w kraju z umową?
Zwykle w instytucji kraju, w którym mieszkasz. Mieszkając w Polsce, możesz złożyć go w każdej placówce ZUS, a ZUS przekaże go do oddziału właściwego dla danej umowy.
Źródła
Stan na 23 października 2026 r. Poradnik ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przed złożeniem wniosku potwierdź aktualne zasady i właściwą placówkę w ZUS.
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!