Speakeasy w Nowym Jorku – od prohibicji do ukrytych barów

Skąd wzięło się słowo „speakeasy"?

Większość źródeł podaje, że termin pochodzi z 1889 roku, ale historia sięga znacznie głębiej. Najwcześniejsze udokumentowane użycie frazy „speak softly shop" pochodzi z 1823 roku z Londynu – słownik slangu opisywał tak dom przemytnika, gdzie po cichu sprzedawano nielegalne towary, w tym alkohol. W 1829 roku w Sydney australijski Sydney Gazette użył określenia „speak easy shops" na nielegalne prywatne sklepy z alkoholem. W 1837 roku ten sam Sydney Herald użył już jednowyrazowej formy „speakeasy's" – to najwcześniejsza znana wersja jednowyrazowa.

Do Ameryki termin trafił pod koniec XIX wieku. Najwcześniejsze amerykańskie użycie pochodzi z marca 1889 – gazeta Harrisburg Independent pisała o „speak easies" w McKeesport w Pensylwanii. W czerwcu tego roku Pittsburg Dispatch użył tego terminu, a w listopadzie New York Voice pisał o „speak-easies" (z łącznikiem) – i to właśnie ta wzmianka trafiła do Oxford English Dictionary jako „najwcześniejsze" źródło.

Legenda Kate Hester

Popularna opowieść łączy słowo z Kate Hester, która prowadziła nielicencjonowany saloon w McKeesport w Pensylwanii w latach 80. XIX wieku. Rzekomo mówiła hałaśliwym klientom „speak easy" (mów cicho), żeby władze nie usłyszały. New York Times z lipca 1891 roku przypisał jej wynalezienie terminu. Problem? Hester była prawdziwą osobą – odmówiła zapłacenia podwyżki opłaty licencyjnej z 50 do 500 dolarów i produkowała list od pastora na swoją obronę – ale słowo istniało na trzech kontynentach na długo przed nią.

Inne nazwy nielegalnych lokali

Speakeasy to nie jedyne określenie. „Blind pig" pochodzi z 1887 roku – sprytny właściciel baru w Maine po wprowadzeniu stanowej prohibicji sprzedawał bilety „na obejrzenie ślepej świni" w zapleczu, a każdy klient dostawał „darmową" szklankę rumu. Zwierzę było legalnym pretekstem, alkohol prawdziwym produktem. „Blind tiger" (1849) działał na tej samej zasadzie – zapłać, żeby zobaczyć „ślepego tygrysa", a drinki są „gratis". Termin „blind pig" dominował na północy USA, „blind tiger" na południu – prawo stanowe Luizjany do dziś formalnie definiuje „blind tiger" w swoich przepisach.

Przed prohibicją speakeasy istniały na długo przed 1920 rokiem. Były to nielegalne szynki, które omijały lokalne przepisy licencyjne, prowadzone głównie przez robotników-przybyszów z Irlandii, Niemiec, a później z Polski i Włoch, w dzielnicach przemysłowych. Prohibicja nie wymyśliła speakeasy – po prostu stworzyła dla nich złotą erę. A samo słowo ewoluowało: przed 1920 rokiem oznaczało konkretny typ nielicencjonowanego baru dla robotników, do 1925 roku stało się powszechnym określeniem każdego nielegalnego lokalu – od harlemskiego klubu jazzowego po salon na Piątej Alei.

Prohibicja: 13 lat, które zmieniły Amerykę

Kongres zaproponował 18. poprawkę w grudniu 1917 roku. Mississippi ratyfikowało ją jako pierwsze, 8 stycznia 1918. Zaledwie 13 miesięcy później – rekordowo szybko jak na poprawkę konstytucyjną – Nebraska jako 36. stan przekroczyła próg trzech czwartych. Ostatecznie ratyfikowało 46 z 48 stanów – odmówiły tylko Connecticut i Rhode Island. Senat przegłosował rezolucję stosunkiem 65 do 20.

Za tym stał jeden człowiek: Wayne Wheeler z Anti-Saloon League, którego Smithsonian nazwał „człowiekiem, który zakręcił krany". Wheeler osobiście napisał tekst ustawy Volsteada, kontrolował rekomendacje polityczne i niszczył kariery każdego polityka, który się mu sprzeciwił. Wynalazł politykę nacisku jednej sprawy – model, który działa do dziś.

18. poprawka do Konstytucji weszła w życie 17 stycznia 1920. Ustawa Volsteada sprecyzowała szczegóły: nielegalne było produkowanie, sprzedawanie i transportowanie wszelkich napojów o zawartości alkoholu powyżej 0,5%. Posiadanie i picie alkoholu, technicznie rzecz biorąc, nie były zakazane – ale nie miałeś skąd go legalnie wziąć.

Co się stało z istniejącym alkoholem? Alkohol kupiony przed 17 stycznia 1920 można było legalnie przechowywać i pić w domu. Zamożne rodziny wykupiły całe zapasy sklepów alkoholowych i zbudowały ogromne piwnice winne. Robotnicy, którzy nie mogli sobie pozwolić na stockowanie, mogli mieć kłopoty za jedną butelkę domowego alkoholu – podwójny standard klasowy wpisany w prawo. W magazynach gorzelni pozostało ok. 10 milionów galonów whiskey pod kontrolą rządu. Brytyjska prasa donosiła, że branża alkoholowa straciła 1,5 miliona dolarów, bo nie zdążyła wyeksportować swoich zapasów.

Ile speakeasy działało w Nowym Jorku?

Komisarz policji Grover Whalen oszacował liczbę speakeasy w Nowym Jorku na 32 000. Inne źródła podają od 20 000 do nawet 100 000, choć najwyższe szacunki są niemożliwe do zweryfikowania. Dla porównania: przed prohibicją w mieście działało ok. 15 000 legalnych salonów. Prohibicja nie zmniejszyła picia – podwoiła liczbę miejsc, gdzie można było pić.

Luki w prawie, czyli jak pić legalnie podczas prohibicji

Ustawa Volsteada była pełna dziur, z których Amerykanie chętnie korzystali:

• Recepta na whiskey – lekarze mogli przepisywać alkohol „na receptę" przy schorzeniach od bólu zęba po grypę. W pierwszym roku prohibicji lekarze przepisali szacunkowo 8 milionów galonów alkoholu leczniczego. Jeden lekarz w Nowym Jorku wypisał 475 recept na whiskey w jednym dniu. Referendum wśród lekarzy z 1922 roku wykazało, że 51% uważało whiskey za „niezbędny środek terapeutyczny". Sieć Walgreens urosła z ok. 20 sklepów do ponad 525 w czasie prohibicji – historyk Daniel Okrent w Last Call przypisuje ten wzrost częściowo sprzedaży whiskey na receptę. Rodzina Walgreensów później twierdziła, że chodziło o milkshake'i – Okrent traktuje to twierdzenie sceptycznie. Tylko sześć gorzelni otrzymało pozwolenie na produkcję whiskey leczniczej, co dawało im ogromną siłę rynkową.
• Wino sakramentalne – wyznania religijne mogły używać wina do celów liturgicznych. Nadużycia były ogromne: jeden duchowny przyznał, że nie więcej niż jedna czwarta zamówień na wino „sakramentalne" była faktycznie sakramentalna. Zdarzali się ludzie, którzy zostawali „rabinami", żeby uzyskać bezpośredni dostęp do wina.
• Near beer i ekstrakt słodowy – legalne „piwo" o zawartości alkoholu poniżej 0,5%. Browary produkowały też ekstrakt słodowy, oficjalnie dla „piekarzy i cukierników" – wszyscy wiedzieli, że kupujący warzą z niego piwo w domu. Instrukcja na opakowaniu z reguły zawierała ostrzeżenie „pod żadnym pozorem nie dodawaj drożdży" – odwrotna psychologia w najlepszym wydaniu.
• Domowe wino i „wine bricks" – gospodarstwa domowe mogły wyprodukować do 200 galonów wina rocznie (ok. 757 litrów). Vine-Glo, produkowane przez Fruit Industries Ltd (front kalifornijskiego stowarzyszenia winiarzy), to były kostki sprasowanych winogron z etykietą: „Nie rozpuszczaj koncentratu w galonie wody, nie dodawaj drożdży i nie zostawiaj w ciemnym miejscu na 21 dni, bo inaczej sfermentuje w wino". Reklamy radziły schłodzić lub dodać benzoesan sodu „żeby zapobiec fermentacji" – wink-wink. W 1931 roku sąd orzekł, że te „ostrzeżenia" to w rzeczywistości instrukcje.

Rządowy program zatruwania alkoholu

Jeden z najmroczniejszych rozdziałów prohibicji. Departament Skarbu nakazał wzmocnienie formuł denaturacji alkoholu przemysłowego, gdy bootlegerzy zaczęli go redestylować i sprzedawać jako „pitny". Od 1926 roku dodawano coraz silniejsze trucizny: metanol (do 10%), benzen, chloroform, naftę, brucynę, sole rtęci, kamforę, kwas karbolowy, aceton i chininę.

Charles Norris, pierwszy główny lekarz sądowy Nowego Jorku, i toksykolog Alexander Gettler prowadzili laboratorium w kostnicy szpitala Bellevue. W Wigilię Bożego Narodzenia 1926 roku ofiary zatrutego alkoholu zalały Bellevue – ponad 65 osób trafiło na oddział alkoholowy w ciągu dwóch dni. W samym 1926 roku w Nowym Jorku zachorowało ok. 1200 osób, 400 zmarło.

Norris zwołał konferencję prasową: „Rząd wie, że nie powstrzymuje picia dodając truciznę do alkoholu". Stwierdził, że rząd ponosi moralną odpowiedzialność za zgony. Mimo protestów lekarzy i polityków program kontynuowano przez wszystkie 13 lat. Według Snopes (ocena: „w dużej mierze prawdziwe"), program przyczynił się do śmierci szacunkowo 10 000 osób. Łącznie z ofiarami bootlegerskiego produktu szacuje się ok. 50 000 zgonów z powodu skażonego alkoholu w ciągu prohibicji. Historię Norrisa i Gettlera opisuje Deborah Blum w książce The Poisoners' Handbook.

Jak działały speakeasy od środka

Nie wszystkie speakeasy były takie same. Istniała ogromna rozpiętość:

• Norki i piwniczni bary – prowizoryczne lokale z paroma krzesłami i surowym bimbrem lub redestylowanym alkoholem przemysłowym. Piwnice, zaplecza sklepów, mieszkania w kamienicach.
• Dzielnicowe speakeasy – większość z owych 32 000 w NYC. Podawały bootlegowski whiskey i koktajle ginowe. Często mały bar za legalnym biznesem – fryzjerem, pralnią, delikatesami.
• Elitarne kluby nocne – Stork Club, 21 Club, El Morocco, Cotton Club. Luksusowy wystrój, obsługa przy stolikach, muzyka na żywo. Dla zamożnych klientów i celebrytów.
• Kluby etniczne – włoskie kluby towarzyskie, irlandzkie puby, polskie organizacje braterskie – picie w społeczności, które istniało przed prohibicją i po prostu przeniosło się do podziemia.

Ekonomia speakeasy

Prohibicja była maszyną do robienia pieniędzy. Ceny koktajli, które przed prohibicją kosztowały 0,15 dolara, wzrosły do 0,75 dolara na początku lat 20. Ceny piwa wzrosły o ponad 700%, brandy o 433%, spirytusu o 270% (Cato Institute). Rodzina Gennów w Chicago produkowała bootlegowski alkohol za 0,50–0,75 dolara za galon i sprzedawała go speakeasy za 6 dolarów za galon – marża blisko 900%.

Największym kosztem prowadzenia speakeasy nie był alkohol – były to łapówki. Biuro Prohibicji przyznało, że zwolniło 100 agentów w samym Nowym Jorku do końca 1921 roku za branie łapówek. W latach 1920–1926 skazano 148 funkcjonariuszy. Sędzia federalny w 1927 roku powiedział: „trzy czwarte z 2500 agentów to nominaci polityczni i lizusy".

Skąd brał się alkohol?

Pięć głównych szlaków zaopatrzenia:

1. Rum Row (wybrzeże Atlantyku) – statki z Bahamów, Kuby i Saint-Pierre i Miquelon (francuskie wyspy u wybrzeży Nowej Fundlandii, udokumentowane przez Smithsonian) zakotwiczone tuż za 3-milową granicą wód terytorialnych. Mniejsze „łodzie kontaktowe" przewoziły towar na brzeg.
2. Granica kanadyjska – trasa Windsor–Detroit była najruchliwsza. 75% całego alkoholu przemyconego do USA w czasie prohibicji przekroczyło korytarz Windsor–Detroit. Nocą łodzie ustawiały się w kolejce na rzece Detroit.
3. Alkohol przemysłowy – dozwolony do celów przemysłowych, ale redestylowany i sprzedawany jako pitny. To właśnie ta trasa sprowokowała rządowy program zatruwania.
4. Recepty i wino sakramentalne – legalne kanały, masowo nadużywane.
5. Produkcja domowa – domowe gorzelnie (moonshine), bathtub gin, domowe wino. Rodzina Gennów w Chicago prowadziła sieć setek domowych gorzelni w kamienicach.

Bezpieczeństwo i tajne wejścia

Typowe nowojorskie speakeasy lat 20. miało kilka warstw zabezpieczeń:

• Tajne wejście – przez lombard, kwiaciarnię, piekarnię lub piwnicę kamienicy. Niektóre miały wejścia przez tunele między budynkami (choć historycy przestrzegają, że wiele opowieści o tunelach to współczesne mity barowe).
• Hasło – zmieniane codziennie lub co tydzień. Popularny mit mówi, że „Joe sent me" było uniwersalnym hasłem – w rzeczywistości każdy lokal miał własne.
• System śluz – zewnętrzne drzwi zamykały się za tobą, zanim otworzyły się wewnętrzne. Wizjery w drzwiach, kodowane pukania, obserwatorzy na ulicy z sygnałami ręcznymi lub elektrycznymi dzwonkami.
• Łapówki – policjanci, strażacy i urzędnicy miejscy byli na liście płac. Większość speakeasy nigdy nie była przedmiotem nalotu – te, na które naloty padały, często otrzymywały ostrzeżenie z wyprzedzeniem od opłaconej policji.
• Mechanizm niszczenia dowodów – w 21 Club (dziś 21 West 52nd Street) półki barowe były zamontowane na zawiasach – na sygnał alarmowy przechylały się, zrzucając butelki do systemu rynien, które odprowadzały alkohol do kanalizacji.

Egzekwowanie prawa

Na początku w całych Stanach Zjednoczonych było zaledwie ok. 1500 agentów prohibicji – rosnąc do najwyżej 2500–3000 pod koniec lat 20. Byli nisko opłacani i zwolnieni z zasad służby cywilnej – co oznaczało, że byli nominatami politycznymi, nie profesjonalistami. W latach 1920–1930 aresztowano ok. 577 000 podejrzanych, ze wskaźnikiem skazań ok. dwóch trzecich.

Kto pracował w speakeasy?

• Odźwierny – kontrolował wstęp na podstawie osobistego rozpoznania i rekomendacji. Najważniejsza rola – jedna pomyłka mogła oznaczać nalot.
• Obserwator („kanarek") – czuwał na zewnątrz, wypatrując policji. Sygnalizował dzwonkiem, gwizdkiem lub telefonem.
• Barman – najlepiej wyszkoleni amerykańscy barmani wyemigrowali do Europy (Londyn, Paryż, Hawana) zamiast serwować bimber. Ci, którzy zostali, mieszali kiepski alkohol z goryczkami, sokami i owocami, żeby zamaskować okropny smak – napędzając boom koktajlowy.
• Gospodyni – w eleganckich speakeasy kobiety witały i sadzały gości.
• Muzycy – zespoły jazzowe były w ogromnym zapotrzebowaniu. Małe lokale nie mogły sobie pozwolić na pełne zespoły, co spopularyzowało solistów fortepianowych i małe combo.

Legendarne speakeasy z epoki prohibicji

21 Club – forteca alkoholu

Przy 21 West 52nd Street właściciele Jack Kriendler i Charlie Berns zbudowali jedno z najlepiej zabezpieczonych speakeasy w historii. Architekt Frank Buchanan zaprojektował ukrytą piwnicę w budynku nr 19 obok – wejście zamykały drzwi ważące 2,5 tony, otwierane 46-centymetrowym rożnem do mięsa włożonym w niepozorną szczelinę w ścianie. Policja nigdy nie znalazła piwnicy mimo wielu nalotów. Lokal działał jako restauracja do 2020 roku – a dawna piwnica była częścią wycieczek.

Chumley's – „zostałeś 86'd"

Przy 86 Bedford Street w Greenwich Village, Chumley's działało od ok. 1922 roku. Bar nie miał szyldu (tradycja, która przetrwała niemal 100 lat) i słynął z literackiej klienteli – tu bywali F. Scott Fitzgerald, John Steinbeck i Simone de Beauvoir. Popularna legenda mówi, że wyrażenie „86'd" (wyrzucony z lokalu) pochodzi od adresu Chumley's – rzekomo barman krzyczał „86!" jako ostrzeżenie, żeby klienci wychodzili tylnym wyjściem przy nalocie. Merriam-Webster podaje jednak, że wyrażenie to prawdopodobnie pochodzi ze slangu barów sodowych z lat 30. Chumley's zamknęło się na stałe w 2020 roku.

Cotton Club – jazz i segregacja

Otwarty w 1923 roku w Harlemie, prowadzony przez gangstera Owneya Maddena. Cotton Club był paradoksem prohibicji: czarni artyści – w tym Duke Ellington jako stały zespół – grali dla wyłącznie białej publiczności. Lokal zamknięto w Harlemie w 1936 roku, trzy lata po końcu prohibicji.

Bootlegerzy, gangsterzy i „prawdziwy McCoy"

Przestępczość zorganizowana i Al Capone

Prohibicja stworzyła przestępczość zorganizowaną na skalę przemysłową. Al Capone w Chicago kontrolował całą dystrybucję alkoholu – od przemytu przez magazyny po transport ciężarówkami. Gazety z epoki szacowały roczne przychody jego organizacji na 60–100 milionów dolarów (równowartość 1–1,5 miliarda dzisiejszych dolarów). Właściciele speakeasy w Chicago musieli kupować alkohol od ludzi Capone – alternatywą był podpalony lokal.

Izzy Einstein i Moe Smith – najskuteczniejsi agenci prohibicji

Isidor „Izzy" Einstein i Moe Smith byli najpłodniejszymi agentami prohibicji w historii. Dokonali ok. 4 932 aresztowań, stosując ponad 100 przebrań: Izzy wcielał się w gracza w polo, skrzypka, turystę, sprzedawcę ryb, a nawet kobietę. Obaj byli nieuzbrojeni i słynęli z poczucia humoru. W 1925 roku zostali zwolnieni – oficjalnie z powodu „reorganizacji", nieoficjalnie dlatego, że ich szefowie nie znosili uwagi prasy, jaką przyciągali.

Skąd „the real McCoy"?

Popularna opowieść łączy to wyrażenie z Billem McCoyem, przemytnikiem rumu z Florydy, który słynął z tego, że nie rozcieńczał alkoholu – jego towar był „prawdziwy" (the real McCoy). Historia jest atrakcyjna, ale prawdopodobnie nieprawdziwa. Wyrażenie pojawia się w druku już w 1882 roku, na długo przed prohibicją. Najbardziej wiarygodna etymologia, według Snopes i lingwistów, wywodzi je od szkockiego hasła reklamowego whisky – „the real Mackay" – które po przedostaniu się do Ameryki zmieniło pisownię.

Kobiety w speakeasy

Przed prohibicją kobiety w Ameryce praktycznie nie piły publicznie. Salony były przestrzenią męską – kobiety wpuszczano co najwyżej do wydzielonych „ladies' entrances", bocznych drzwi prowadzących do osobnej, zasłoniętej salki, gdzie mogły pić niewidziane. Publiczne picie przez kobiety było kojarzone z prostytucją lub skrajnym ubóstwem.

Speakeasy to zmieniły radykalnie. Ponieważ lokale i tak były nielegalne, nie było powodu utrzymywać konwencji. Kobiety i mężczyźni pili obok siebie. Speakeasy wprowadziły obsługę przy stolikach (zastępując model „stań przy barze") częściowo ze względu na klientki. Toalety damskie w speakeasy były nowością – poprzednie salony nie miały żadnych udogodnień dla kobiet.

Texas Guinan – „Hello, suckers!"

Mary Louise Cecilia Guinan (1884–1933), z Waco w Teksasie, była byłą aktorką filmów niemych, która stała się królową nocnego Nowego Jorku. Prowadziła lub hostowała w wielu klubach, w tym w 300 Club przy 151 W. 54th Street. Jej powitanie gości – „Hello, suckers!" – stało się legendarne. Wielokrotnie aresztowana przy nalotach, ale nigdy nie skazana – na procesach upierała się, że „jest tylko gospodyni", a ławy przysięgłych ją uniewinniały. Zmarła na czerwonkę amebową w listopadzie 1933 roku, miesiąc przed końcem prohibicji. Na jej pogrzeb przyszły tysiące ludzi.

Belle Livingstone – „Texas miała masy, ja miałam klasy"

Belle Livingstone (1875–ok. 1957), urodzona jako Isabel Graham w Emporia w Kansas, po latach w Paryżu wróciła do NYC spłukana w 1927 roku. Otworzyła Silver Room przy 384 Park Avenue (nalot, aresztowanie), potem 58th Street Country Club – ekskluzywne speakeasy z rocznym członkostwem za 200 dolarów. Jej słynny komentarz: „Texas miała masy; ja miałam klasy".

Kobiety jako bootlegerki

Gertrude „Cleo" Lythgoe (1888–ok. 1961), nazwana przez New York Times „Królową Bootlegerów" i „Królową Bahamów", była jedyną kobietą posiadającą hurtową licencję alkoholową na Bahamach. Operowała z Nassau, zaopatrując rum-runnerów dostarczających alkohol na wschodnie wybrzeże USA. Twierdziła, że jej działalność była technicznie legalna – sprzedawała alkohol tam, gdzie był legalny, a co działo się potem, to nie jej sprawa. Wydała wspomnienia The Bahama Queen w 1964 roku.

Kobiety miały przewagę jako kurierki: w wielu stanach prawo zabraniało policjantom przeszukiwania kobiet. Kobiety chowały butelki pod spódnicami, w wózkach dziecięcych i specjalnie szytych ubraniach. Podwiązki z flaskami – małe buteleczki trzymane przez podwiązkę na udzie – stały się masowym gadżetem. Były też buty z wydrążonymi obcasami, książki-butelki i portmonetki z ukrytymi schowkami.

Ironia WCTU

Women's Christian Temperance Union (WCTU, założone 1874) i Carry Nation walczyły o prohibicję, żeby chronić kobiety przed pijanymi mężami – przemoc domowa była główną motywacją ruchu abstynencji. Frances Willard, przewodnicząca WCTU, szkoliła kobiety w przywództwie, wystąpieniach publicznych i organizacji politycznej – umiejętności, które pomogły następnemu pokoleniu celebrować picie w speakeasy. Prohibicja, uchwalona żeby kobiety trzymać bezpiecznie w domu, zamiast tego wyrzuciła je w najbardziej ekscytującą kulturę nocnego życia, jaką Ameryka kiedykolwiek widziała.

Rewolucja w randkowaniu

Przed prohibicją zaloty odbywały się pod nadzorem starszych, skupione na domu – wizyty w salonie, rozmowy na ganku. Młode pary nie chodziły razem do lokali z alkoholem. W czasie prohibicji speakeasy stały się miejscami na randkę. Nielegalny dreszcz był częścią atrakcji – pary dzieliły sekret ukrytego wejścia, hasła, przygody. Randka w speakeasy zastąpiła wizytę w salonie jako standardowy rytuał zalotów w miastach Ameryki – zmiana, która nigdy się nie odwróciła.

Polski wątek: bimber, Hamtramck i gangsterzy z Chicago

Polacy w Ameryce mieli swój głęboki udział w prohibicyjnej historii – znacznie większy, niż się powszechnie sądzi.

Hamtramck, Michigan – stolica bimbru

Hamtramck, miasteczko w obrębie Detroit liczące ok. 48 000 mieszkańców, w przytłaczającej większości polskiego pochodzenia (przybyłych do pracy w fabryce Dodge Main), było znane w całym kraju z ignorowania prohibicji. Miało status niezależnego miasta otoczonego przez Detroit – osobna policja, osobni urzędnicy – łatwiej było ich przekupić, trudniej federalnym agentom było organizować naloty.

Dzieci były „rutynowo werbowane przez właścicieli gorzelni łazienkowych do noszenia bimbru w wiadrach przez dzielnice do czekających kupujących". Gorzelnie działały w piwnicach i garażach dziesiątek domów – do tego stopnia, że alembiki znajdowano tam jeszcze w latach 60. Prawdziwy alembik odzyskany z budynku w Hamtramck jest wystawiony w Hamtramck Historical Museum.

Korupcja sięgała samej góry. Co najmniej dwóch burmistrzów trafiło do więzienia za udział w bootlegowaniu:

• Peter Jezewski (pierwszy burmistrz, wybrany 1922) – skazany i osadzony w federalnym więzieniu Leavenworth. Poparł kampanię następnego burmistrza… z celi więziennej.
• Rudolph Tenerowicz – oskarżony w 1931 roku wraz z 12 innymi o łapówkarstwo, skazany za zmowę. Mieszkańcy zebrali tysiące podpisów żądając jego zwolnienia – gubernator go ułaskawił. Tenerowicz został następnie wybrany do Kongresu USA, a potem wrócił jako burmistrz (1936–1938).

Obaj nie byli napiętnowani przez społeczność – byli traktowani jak męczennicy. W 1923 roku policja stanowa Michigan przejęła egzekwowanie prawa w Hamtramck. Dziesiątki nalotów – „bezskutecznie". Politycy i policja osłaniali bootlegerów, a zamknięte operacje wznawiano szybko. Tę historię opisuje Greg Kowalski w książce Prohibition in Hamtramck: Gangsters, Gunfights & Getaways (2015).

Polskie dzielnice Chicago

Polish Triangle (skrzyżowanie Division, Milwaukee i Ashland): Division Street zwano „polskim Broadway" – roiło się od noclegowni, jadłodajni, klubów z polką i robotniczych barów. Back of the Yards – ciężko polska i litewska dzielnica koło rzeźni – to było terytorium gangu Saltisa-McErlane'a.

Joseph „Polack Joe" Saltis

Urodzony w 1894 roku. Źródła różnią się co do pochodzenia – Wikipedia mówi „rusyno-amerykański", archiwum fotograficzne „urodzony na Węgrzech" – ale jego przezwisko „Polack Joe" mówi, jak Chicago go postrzegało. Przybył do Chicago z ogłoszeniem ustawy Volsteada w 1920 roku. Z pomocą Johna „Dingbata" Oberty zaczął dostarczać nielegalny alkohol do speakeasy w Back of the Yards. Współpracował z Frankiem McErlane'em (pierwszym chicagowskim gangsterem, który użył karabinu maszynowego Thompson). Policja podejrzewała go o 20 zabójstw gangsterskich w latach 1925–1929. Trafił na listę „Public Enemies" Chicagowskiej Komisji ds. Przestępczości z 1930 roku – tę samą, na której Al Capone był numer jeden. Zmarł w sierpniu 1947 roku na komplikacje wrzodowe.

Jake „Greasy Thumb" Guzik

Urodzony 20 marca 1886 roku pod Krakowem w Galicji (wówczas Austro-Węgry), w żydowskiej rodzinie z Katowic. Wyemigrował do Chicago. Wolał „Jack", bo „Jake" podkreślało jego polsko-żydowskie korzenie. Nie był zwykłym „księgowym" Capone – był dyrektorem finansowym całej organizacji, człowiekiem zarządzającym wszystkimi łapówkami dla policji i polityków. Przezwisko „Greasy Thumb" (tłusty kciuk) wzięło się od ciągłego liczenia gotówki na przekupstwo. Guzik był „niezdolny do użycia broni ani zabicia kogokolwiek" – Capone osobiście zabił człowieka, który pobił Guzika. Trafił do więzienia za uchylanie się od podatków obok Capone. Pozostał lojalny wobec rodziny Capone do końca. Zmarł 21 lutego 1956 roku w Chicago.

Polscy bootlegerzy w innych miastach

W Cleveland Joseph Filkowski kierował „głównie polskim kręgiem bootlegerskim" z gangsterem Josephem Stazkiem. W Pittsburgh Paul Jarwarski – prominentny polski-amerykański przestępca – przeprowadził pierwszy napad na samochód opancerzony.

Tradycja bimbru

Polacy mieli wiedzę i motywację. Od 1496 roku szlachta polska miała monopol na produkcję alkoholu – system propinacji, w którym chłopi musieli kupować alkohol od gorzelni swojego pana lub płacić opłatę za własną destylację. System stworzył zarówno tradycję domowego pędzenia, jak i niechęć do państwowych monopoli alkoholowych. Propinację zniesiono w zaborze pruskim w 1845, w Galicji w 1889, w zaborze rosyjskim w 1898 – ale tradycja przetrwała. Bimber produkowano „od XIX wieku, głównie w zalesionym Podlasiu". Produkcja rosła w czasie niedoborów wojennych i rozkwitała za komunizmu, traktowana jako „sposób walki z systemem". Do dziś nielegalna w Polsce – w 2023 roku nowo wybrany szef kółek rolniczych zaapelował o legalizację na użytek własny.

Koktajle: nie wymyślono ich w speakeasy, ale tam rozkwitły

Popularny mit mówi, że koktajle powstały w czasach prohibicji, żeby maskować smak złego alkoholu. To nieprawda – koktajle istniały od co najmniej początku XIX wieku. Ale prohibicja rzeczywiście napędziła kulturę miksowania: bootlegowski alkohol bywał tak okropny (destylowany z alkoholu przemysłowego, drzewianu metylowego, a nawet kreozotu), że trzeba było go zagłuszyć sokiem, cukrem i ziołami.

Konkretne koktajle z epoki

• Bee's Knees – prawdopodobnie stworzony w hotelu Ritz w Paryżu w 1921 roku przez barmana Franka Meiera. Miód i cytryna maskowały ostrość bathtub ginu. Nazwa ze slangu lat 20. – „the bee's knees" = coś doskonałego.
• Mary Pickford – stworzony przez Eddiego Woelke w Hawanie na Kubie, nazwany na cześć aktorki kina niemego. Woelke był jednym z wielu amerykańskich barmanów, którzy uciekli na Kubę w czasie prohibicji.
• South Side – związany z South Side w Chicago (terytorium Capone). Mięta i cytrus maskowały surowy gin.
• French 75 – wynaleziony ok. 1915 roku w Harry's New York Bar w Paryżu, spopularyzowany po włączeniu do The Savoy Cocktail Book. Nazwa od francuskiego działa polowego 75 mm.

Emigracja barmanów

Harry Craddock opuścił USA w czasie prohibicji i został głównym barmanem w American Bar hotelu Savoy w Londynie. Twierdził, że zmiksował ostatni legalny koktajl przed prohibicją. Zebrał The Savoy Cocktail Book (1930) z ponad 700 przepisami, z których ok. jedna trzecia to jego własne kreacje. Gary Regan nazwał ją „prawdopodobnie najważniejszą książką koktajlową XX wieku". Inni barmani pojechali do Hawany (gdzie Woelke tworzył Mary Pickford) i Paryża (Harry's New York Bar stał się legendarnym celem).

Koniec prohibicji i narodziny nostalgii

Ruch na rzecz zniesienia

Kluczową postacią była Pauline Morton Sabin – zamożna republikańska działaczka społeczna z Nowego Jorku, pierwsza kobieta w Narodowym Komitecie Republikańskim. Początkowo popierała prohibicję, ale w 1928 roku zmieniła zdanie. 28 maja 1929 założyła w Chicago Women's Organization for National Prohibition Reform (WONPR) z ok. dwudziestoma znajomymi z towarzystwa. Zorganizowała ją na wzór Czerwonego Krzyża – zidentyfikowała czołowe aktywistki w każdym stanie i werbowała je do tworzenia lokalnych oddziałów. Do 1931 roku WONPR miała szacunkowo 1,5 miliona członkiń – więcej niż WCTU, które walczyło o wprowadzenie prohibicji.

Wielka ironia: organizacje kobiece walczyły zarówno za, jak i przeciw prohibicji. Obok WONPR działało Association Against the Prohibition Amendment (AAPA) prowadzone przez zamożnych przemysłowców jak rodzina Du Pontów.

Dzień zniesienia – 5 grudnia 1933

Franklin D. Roosevelt wygrał wybory w 1932 roku częściowo na obietnicach zniesienia prohibicji. 22 marca 1933 podpisał ustawę Cullena-Harrisona, legalizującą piwo o zawartości alkoholu do 3,2%. Przypisuje mu się słowa: „Myślę, że to dobry moment na piwo".

Utah stało się 36. stanem ratyfikującym 21. poprawkę 5 grudnia 1933. Nowy Jork był zaskakująco spokojny – legalnego alkoholu brakowało, bo tylko ok. tuzina detalicznych licencji alkoholowych zostało wydanych do tego wieczoru. W Brooklyn tylko dwa hotele miały pełne licencje. Ciekawscy zapełnili Times Square, ale legalne drinki w większości popłynęły dopiero następnego dnia. New York Times z 6 grudnia odnotował, że aresztowania były typowe dla zwykłej nocy.

Co się stało ze speakeasy?

Większość z owych 32 000 nowojorskich speakeasy zniknęła. Bez dreszczu nielegalności i pod nowymi przepisami licencyjnymi i podatkowymi ekonomia się zmieniła. Niektóre przetrwały i stały się legalnymi lokalami: 21 Club (restauracja do 2020), Stork Club (do 1965), El Morocco, Chumley's (bez szyldu – tradycja z prohibicji – do 2020). Wielu właścicieli nie potrafiło się dostosować – brakowało im umiejętności biznesowych lub kapitału na prowadzenie legalnego, regulowanego, opodatkowanego lokalu.

Ekonomiczne skutki prohibicji

Historyk Michael Lerner szacuje, że rząd federalny stracił ok. 11 miliardów dolarów w utraconych przychodach podatkowych i wydał ponad 300 milionów na egzekwowanie prohibicji. Stan Nowy Jork czerpał wcześniej 75% swoich przychodów z podatków od alkoholu – wszystko wyzerowane. W 1934 roku podatki od alkoholu przyniosły 1,35 miliarda dolarów – prawie połowę całkowitych przychodów rządu federalnego. Dla porównania, podatki dochodowe przyniosły tylko 420 milionów. Zniesienie prohibicji nie było tylko polityką społeczną – było fiskalną koniecznością dla Nowego Ładu Roosevelta.

Przestępczość zorganizowana po prohibicji

Mafia nie zniknęła – zdywersyfikowała się. Gdy monopol na alkohol wyparował, rodziny przestępcze przeniosły się do hazardu, wymuszania w związkach zawodowych, handlu narkotykami, lichwy i legalnych biznesów-fasad. Dopiero ustawa RICO z 1970 roku dała prokuratorom narzędzia do rozbijania rodzin mafijnych.

Odrodzenie: Milk & Honey i rewolucja koktajlowa

Nowoczesna moda na speakeasy zaczęła się jednej konkretnej nocy. 31 grudnia 1999 roku Sasha Petraske otworzył Milk & Honey przy 134 Eldridge Street na Lower East Side. Bar nie miał szyldu, rezerwacje przyjmowano przez niezarejestrowany numer telefonu, a Petraske ustalił surowe zasady: nie podnoś głosu, nie zapraszaj nikogo, kogo nie znasz, nie stawaj z drinkiem przy barze.

Paradoksalnie, Petraske nie chciał tworzyć „speakeasy" – ukryte wejście wynikało z szacunku dla sąsiadów w kamienicy. Mimo to Milk & Honey zapoczątkowało globalną rewolucję: bary bez szyldów, rzemieślnicze koktajle, ręcznie cięty lód i kultura barmana-artysty. Petraske przeniósł później bar do Flatiron, a w dawnym lokalu Sam Ross i Michael McIlroy otworzyli Attaboy – jedno z miejsc wymienionych w naszym przewodniku poniżej. Petraske zmarł w 2015 roku w wieku 42 lat, ale jego uczniowie prowadzą dziesiątki barów na całym świecie.

Speakeasy na świecie – i w Polsce

Trend objął każdy kontynent w latach 2010. Londyn (Nightjar w Shoreditch, na liście World's 50 Best Bars), Tokio (tajne bary członkowskie), Singapur (28 HongKong Street), Melbourne, Buenos Aires, Miasto Meksyk.

W Warszawie: BackRoom Bar (Koszykowa 49A) – bez szyldu, ostatnie drzwi za rogiem podwórka, prohibicyjny klimat; Weles Bar (Nowogrodzka) – piwniczna jaskinia przez podwórko; Karowa 31 – wejście przez chowaną ścianę zamaskowaną jako kolekcja kaset VHS; Donkey Shoe (Fabryka Norblina) – drzwi z podkową osła.

W Krakowie: Mercy Brown – ukryty nad restauracją Smakołyki, bez szyldu; Z Ust do Ust – drinki w naczyniach w kształcie wanny, mopsa i pięści.

Czego (prawdopodobnie) nie wiesz o speakeasy

Zielone drzwi = speakeasy

W czasie prohibicji zielone drzwi sygnalizowały speakeasy. Najbardziej trwała teoria: zieleń oznaczała, że policji zapłacono „the green" (pieniądze – slangowe określenie dolarów). Green Door Tavern w Chicago (otwarta 1921, budynek z 1872) to najsłynniejszy przykład – działa do dziś, a w piwnicy mieści speakeasy The Drifter. Tradycja dała początek przebojowi z 1956 roku „The Green Door" o tajnym klubie.

Prezydent Harding pił w Białym Domu

Warren Harding głosował za prohibicją jako senator, a potem serwował szkocką i whiskey na cotygodniowych pokerach w rezydencji na górze Białego Domu. Alkohol był klasyfikowany jako „zaopatrzenie medyczne". Alice Roosevelt Longworth opisywała te sesje jako zawierające „każdą wyobrażalną markę whiskey".

Recepta Churchilla na alkohol

Po wypadku samochodowym w Nowym Jorku w 1932 roku Winston Churchill uzyskał receptę od dr. Otto C. Pickhardta stwierdzającą, że jego stan „wymaga stosowania spirytualiów alkoholowych, szczególnie przy posiłkach". Minimalna ilość: ok. 250 ml (~6 kieliszków). Recepta była w praktyce nieograniczoną przepustką alkoholową.

Browary robiły sery i lody

Browary musiały się przeorganizować: Yuengling produkował lody (ich ciężarówki-chłodnie ułatwiały przejście – dział mleczarski przetrwał do 1985). Anheuser-Busch robił lody ORAZ nadwozia samochodowe. Pabst produkował serek Pabst-ett. Coors przeszedł na ceramikę – ta działalność została później wydzielona jako CoorsTek, który istnieje do dziś jako duży producent ceramiki.

Włoska kuchnia w Ameryce narodziła się w speakeasy

Włosko-amerykańscy właściciele speakeasy serwowali włoskie jedzenie obok wina, rozbudzając powszechne amerykańskie zainteresowanie kuchnią włoską. Przed prohibicją włoska kuchnia była w dużej mierze ograniczona do dzielnic przybyszów z Włoch. Speakeasy przeniosły ją do mainstreamu – jedna z najtrwalszych kulturowych konsekwencji prohibicji.

Piwo umarło, mocne trunki ożyły

Prohibicja fundamentalnie zmieniła, co Amerykanie piją. Przed: głównie piwo i wino. W czasie: głównie spirytus. Spirytus był bardziej kompaktowy i zyskowny do przemytu – więcej alkoholu na jednostkę wagi. Wydatki na destylaty wzrosły z ok. 40% sprzedaży alkoholu przed prohibicją do ok. 90% w 1922 roku. Tylko ok. 5% przemyconego alkoholu było przechwytywane przez organy ścigania.

Kongres miał swojego bootlegera

Znany jako „Man in the Green Hat" (Człowiek w Zielonym Kapeluszu) – George Cassiday regularnie dostarczał alkohol senatorom i kongresmanom. Aresztowano go w 1930 roku z sześcioma butelkami ginu. Później napisał serię artykułów dla gazet, ujawniając, że zaopatrywał obie izby Kongresu.

Nassau – stolica przemytu

Do 1922 roku przez Nassau na Bahamach przeszło prawie 10 milionów kwart rumu przeznaczonego dla USA. „Sięgające nieba magazyny" budowano w pośpiechu na przechowywanie alkoholu w tranzycie. Nassau stało się bajeczne bogate jako centrum przeładunkowe.

Jak się przygotować do wizyty w speakeasy

Zanim wyruszysz na poszukiwanie tajnych barów w NYC, przygotuj się porządnie – to nie jest zwykłe wyjście do baru.

Rezerwacje

Resy to dominujący system rezerwacji dla nowojorskich speakeasy. PDT rezerwuje wyłącznie przez Resy i zapełnia się szybko. Attaboy przyjmuje ograniczone rezerwacje przez OpenTable, reszta to walk-in. Angel's Share i Little Branch to wyłącznie walk-in. W popularnych barach (PDT, Employees Only w weekendy) rezerwuj 1–2 tygodnie wcześniej. PDT otwiera rezerwacje codziennie o 15:00 telefonicznie na dany dzień. Resy pozwala ustawić alerty „powiadom" dla pełnych barów – łap odwołane rezerwacje.

Etykieta speakeasy

Oryginalne zasady Sashy Petraske z Milk & Honey stały się kulturowym standardem wielu barów: nie przyprowadzaj nikogo, kogo nie zostawiłbyś sam na sam ze swoją randką; nie bądź głośnym, szukającym uwagi pijakiem; panowie nie przedstawiają się paniom bez zaproszenia. Nie stój przy barze w niektórych lokalach (Attaboy) – czekaj na miejsce. W godzinach szczytu ok. godziny na grupę to uprzejma norma. Unikaj fotografii z fleszem – w wielu barach to zabronione.

Ceny (2025–2026)

Koktajle rzemieślnicze: 18–28 USD w standardowych speakeasy, 25–35 USD w premium (Death & Co, Attaboy, PDT). Piwo (gdzie dostępne): 8–14 USD. Budżet na wieczór z 2–3 speakeasy: ok. 80–150 USD na osobę (3–4 koktajle + napiwki + ewentualny taksówka). Podatek i napiwek nie są wliczone w cenę menu – dodaj ok. 9% NYC sales tax + 20% napiwek.

Co pić – podstawy koktajli

Polska kultura baru to wódka na kieliszek i piwo. Nowojorskie speakeasy to wolno sączone koktajle rzemieślnicze. Zamówienie wódki z Red Bullem w craft cocktail barze oznaczy Cię jako turystę.

Klasyki, które warto znać: Old Fashioned (bourbon/rye, cukier, bittery – król koktajli), Manhattan (rye, słodki wermut, bittery), Negroni (gin, Campari, słodki wermut – gorzki), Daiquiri (rum, limonka, cukier – NIE wersja mrożona), Whiskey Sour (bourbon, cytryna, opcjonalnie białko jajka).

„Dealer's choice" – magiczne słowa: powiedz barmanowi, jakie duchy lubisz, jaki profil smakowy (słodki/kwaśny/gorzki/dymny) i jaką moc. Przykład: „Zwykle piję whiskey, lubię coś niezbyt słodkiego, średniej mocy. Zaskocz mnie". Jeśli Ci nie smakuje, większość barmanów dostosuje lub wymieni.

Nie zamawiaj: Long Island Iced Tea, wódki z cranberry, Jägermbomba, czegokolwiek „frozen". To sygnał, że nie doceniasz rzemiosła.

Logistyka dla polskich turystów

• Język: Podstawowy angielski wystarczy. Przydatne frazy: „Do you take walk-ins?", „Can I see a menu?", „Dealer's choice, please", „What do you recommend?", „Can I open a tab?"
• Metro do barów na LES: F/M/J/Z do Delancey-Essex St – w odległości spaceru od Attaboy, The Back Room, Beauty & Essex. Do PDT: linia 6 do Astor Place lub L do 1st Ave.
• Najlepsze godziny: Większość speakeasy otwiera się 17:00–18:00, zamyka 2:00–4:00. Sweet spot: przyjdź 18:00–19:00 w dzień powszedni (zero kolejki) lub 21:00–22:00 (atmosfera bez tłoku).
• Najlepsze dni: Wtorek–środa spokojnie. Czwartek się zapełnia. Piątek–sobota pełne, z kolejkami.
• Transport nocny: Metro w NYC jeździ 24/7, ale po północy rzadziej. Uber/Lyft: surge pricing w pt-sb po północy (2–3x). Budżetuj 15–30 USD na powrót do Midtown.
• Napiwki: 2–3 USD za koktajl przy barze lub 20% od rachunku. Niedostateczny napiwek = kiepska obsługa.

Proponowane trasy

Typowe błędy turystów

• Bycie zbyt głośnym – speakeasy nagradzają ciszę; dostaniesz spojrzenia lub prośbę o ściszenie
• Grupy 6+ osób – większość barów ogranicza do 4–6 na grupę; podzielcie się
• Zły dress code – bez klapek, podkoszulków, strojów sportowych. Minimum: smart casual
• Zamawianie wódki z Red Bullem w craft cocktail barze
• Fotografowanie z fleszem bez pytania
• Stanie nad siedzącymi gośćmi i czekanie, aż wyjdą
• Niedzenie przed wyjściem – wiele speakeasy nie serwuje jedzenia

Dziś Nowy Jork ma kilkadziesiąt speakeasy – poniżej dziesięć najlepszych.

1. PDT (Please Don't Tell) – East Village

Adres: 113 St Marks Place (wewnątrz Crif Dogs)

Jak się dostać: Wejdź do hot-dogowni Crif Dogs. Po lewej stronie znajdziesz budkę telefoniczną – podnieś słuchawkę, podaj nazwisko i liczbę osób. Jeśli masz rezerwację, tylna ścianka budki się otworzy.

Co warto wiedzieć: PDT to jeden z najsłynniejszych speakeasy na świecie, laureat James Beard Award (2012). Założony w 2007 roku przez Jima Meehana. Ma zaledwie 45 miejsc, więc rezerwacja (telefonicznie od 15:00 każdego dnia) jest konieczna. Koktajle to klasyki na najwyższym poziomie – spróbuj legendarnego Benton's Old Fashioned z bourbonem i boczkiem.

→ Pełny opis, zdjęcia i mapa PDT

2. Beauty & Essex – Lower East Side

Adres: 146 Essex Street

Jak się dostać: Z ulicy wygląda jak zwykły lombard (pawn shop) z wystawą pełną biżuterii, gitar i zegarków. Przejdź przez sklep – w głębi kryje się ogromna, luksusowa restauracja z barem.

Co warto wiedzieć: Największy i najgłośniejszy lokal na tej liście – nie typowy ukryty bar. Kuchnia „New American" z tapas-style daniami do dzielenia – spróbuj Grilled Cheese Dumplings. Otwarty od 2010 roku przez TAO Group i szefa kuchni Chrisa Santosa. Zamknięte w poniedziałki. Rezerwacja zdecydowanie wskazana.

→ Pełny opis, menu i mapa Beauty & Essex

3. UES (Storage) – Upper East Side

Adres: 1568 2nd Avenue

Jak się dostać: Z ulicy wygląda jak lodziarnia o nazwie UES. Zamów lody (są pyszne), a potem poproś obsługę o pokazanie „storage room". Ściana z kubkami lodów otwiera się jak drzwi i wpuszcza do ukrytego baru.

Co warto wiedzieć: Kameralny bar w stylu lat 20. z lodowym motywem przewodnim. Koktajle nawiązują do lodów i deserów. Idealne miejsce na randkę – zaproś kogoś „na lody" i zaskocz tajnym barem. Niedzielne wieczory filmowe z popcornem. Ceny koktajli: 17–22 USD.

→ Pełny opis, zdjęcia i mapa UES Storage

4. The Back Room – Lower East Side

Adres: 102 Norfolk Street (między Delancey a Rivington)

Jak się dostać: Szukaj metalowej bramy z napisem „Lower East Side Toy Company". Przejdź przez bramę, dalej alejką i wejdź po schodach na piętro.

Co warto wiedzieć: Jedyne speakeasy na tej liście, które faktycznie działało jako speakeasy w czasach prohibicji – od ok. 1920 roku. Koktajle podawane w filiżankach do herbaty, piwo w papierowych torbach – dokładnie jak w latach 20. Tutaj rzekomo pili Meyer Lansky, Lucky Luciano i Bugsy Siegel. W piątki i soboty limit wieku 25+.

→ Pełny opis, historia i mapa The Back Room

5. Bathtub Gin – Chelsea

Adres: 132 9th Avenue (między 18th a 19th Street)

Jak się dostać: Szukaj pozornej kawiarni Stone Street Coffee Company. Drzwi z tyłu kawiarni prowadzą do speakeasy. Brak szyldu.

Co warto wiedzieć: Otwarty od 2011 roku. W środku stoi prawdziwa miedziana wanna z XIX wieku – nawiązanie do „bathtub gin" z epoki prohibicji (taniego ginu destylowanego w domowych wannach). Bogaty program rozrywkowy: burleska, jazz na żywo, DJ-e. Koktajle na bazie ginu to specjalność domu. Ceny: 16–22 USD.

→ Pełny opis, program i mapa Bathtub Gin

6. Employees Only – West Village

Adres: 510 Hudson Street (między Christopher a West 10th)

Jak się dostać: Szukaj neonu „Psychic" i wejścia obok wróżbitki – w przedsionku siedzi prawdziwa wróżbitka, przez którą trzeba przejść do baru.

Co warto wiedzieć: Otwarty od 2004 roku, wielokrotnie nagradzany (m.in. #4 na liście World's 50 Best Bars, Legend of the List). Filie w Sydney, Singapurze, Miami i Hong Kongu. Specjalność: klasyczne koktajle z nowoczesnym twistem i doskonała kuchnia (do 3:00 w nocy!). Ceny: 18–22 USD.

→ Pełny opis, nagrody i mapa Employees Only

7. Attaboy – Lower East Side

Adres: 134 Eldridge Street (koło Delancey)

Jak się dostać: Szukaj nieoznaczonych drzwi. Brak szyldu, brak menu. Hasło ze strony baru: „just knock" – po prostu zapukaj.

Co warto wiedzieć: Attaboy zajmuje dawny lokal Milk & Honey – baru, który zapoczątkował współczesną rewolucję koktajlową w NYC (opisaną wyżej). Prowadzony przez Sama Rossa i Michaela McIlroya, uczniów Sashy Petraske. Nie ma stałego menu – powiedz barmanowi, co lubisz, a stworzy koktajl specjalnie dla Ciebie. Ograniczone rezerwacje przez OpenTable, reszta walk-in. Grupy do 6 osób. Codziennie 17:00–3:00.

→ Pełny opis, filozofia i mapa Attaboy

8. Angel's Share – West Village (nowa lokalizacja)

Adres: 45 Grove Street

Jak się dostać: Szukaj nieoznaczonych drzwi. Oryginalny lokal przy Stuyvesant Street zamknął się po prawie 30 latach. Erina Yoshida, córka założyciela, otworzyła nowy Angel's Share przy Grove Street w czerwcu 2023, przenosząc oryginalny mural z aniołem.

Co warto wiedzieć: Pionierski japoński speakeasy, założony w 1993 roku – wyprzedził modę na speakeasy o ponad dekadę. Barmani stosują precyzyjne japońskie techniki miksologii. Max 4 osoby przy stoliku, zamknięte w poniedziałki.

→ Pełny opis, historia i mapa Angel's Share

9. Little Branch – West Village

Adres: 22 7th Avenue South (róg Leroy Street)

Jak się dostać: Brak szyldu – szukaj nieoznaczonych drzwi na rogu. Schody prowadzą w dół do piwnicznego baru.

Co warto wiedzieć: Kolejny bar Sashy Petraske, otwarty w 2007 roku. Podziemna jazzowa jaskinia ze świecami, cegłą i żywym jazzem na większość wieczorów. Poproś barmana o „dealer's choice" – stworzy koktajl na podstawie Twoich preferencji. Pon.–sob. 19:00–3:00, niedz. 19:00–2:00. Brak rezerwacji.

→ Pełny opis, atmosfera i mapa Little Branch

10. La Esquina – SoHo/Nolita

Adres: 114 Kenmare Street

Jak się dostać: Z ulicy wygląda jak zwykła taqueria z okienkiem. Wejdź do środka, podaj rezerwację – zostaniesz poprowadzony przez działającą kuchnię, obok garnków i kucharzy, schodami w dół do podziemnej brasserie.

Co warto wiedzieć: Trzypoziomowy koncept: taqueria (casual), kawiarnia i podziemna meksykańska brasserie ze speakeasy barem. Kuchnia meksykańska z koktajlami na bazie tequili i mezcalu. Rezerwacja obowiązkowa do brasserie.

→ Pełny opis, kuchnia i mapa La Esquina

Wskazówki dla Polaków

• Wiek – w USA musisz mieć 21 lat. Zabierz dokument ze zdjęciem (paszport lub driver's license).
• Napiwki – w barach zostawiamy 18–20% napiwku. Przy jednym drinku: minimum 2–3 USD.
• Metro – większość speakeasy jest blisko stacji metra. Unikaj taksówek w piątki wieczorem – korki w Manhattanie są legendarne.
• Bezpieczeństwo – Lower East Side i East Village są bezpieczne wieczorem, ale trzymaj się głównych ulic (Orchard, Ludlow, Essex, 1st/2nd Ave). Unikaj ciemnych bocznych uliczek samotnie po 1:00.
• Grupy – większość speakeasy preferuje małe grupy (2–4 osoby). Duże towarzystwo może mieć problem z wejściem.
• Telefon – naładuj telefon przed wyjściem. Będziesz potrzebować go do Resy (rezerwacje), Uber/Lyft i Google Maps. Wiele speakeasy jest słabo oznaczonych, a ciemne wnętrza nie pomagają w szukaniu ładowarki.