Parada Pułaskiego to największa manifestacja polskiej kultury i dumy narodowej w Stanach Zjednoczonych. Od 1937 roku przechodzi Piątą Aleją w Nowym Jorku, gromadząc ponad sześćdziesiąt kontyngentów – parafie, szkoły sobotnie, harcerzy, weteranów, zespoły folklorystyczne, kluby motocyklowe i delegacje z Polski. Ten poradnik zbiera wszystko, co trzeba wiedzieć: kiedy się odbywa, którędy idzie, jak dojechać, gdzie stanąć, kto w niej maszeruje, skąd wzięła się ta tradycja i jak przejść w niej z własną grupą.
Kiedy odbywa się Parada Pułaskiego
Parada Pułaskiego w Nowym Jorku odbywa się tradycyjnie w pierwszą niedzielę października. Termin nie jest przypadkowy – zbiega się z przypadającym 11 października General Pulaski Memorial Day, amerykańskim dniem pamięci ustanowionym przez Kongres w 1929 roku w rocznicę śmierci generała.
W 2026 roku 89. Doroczna Parada Pułaskiego przejdzie Piątą Aleją w niedzielę 4 października. Przemarsz rozpocznie się o godz. 12:30.
Parada na Piątej Alei w Nowym Jorku jest największa i najstarsza, ale nie jedyna. W Illinois obchodzi się stanowe święto Casimir Pulaski Day w pierwszy poniedziałek marca. Własne parady organizuje Polonia w Filadelfii i w kilku miastach New Jersey, w innych terminach. Sprawdzając datę, upewnij się, że dotyczy Nowego Jorku.
89. Parada Pułaskiego w 2026 roku
Hasło tegorocznej Parady brzmi:
„Za naszą i waszą wolność! Generał Kościuszko i Generał Pułaski – Żołnierze Wolności Polski i Ameryki. W hołdzie 250-leciu Niepodległości Stanów Zjednoczonych."
Rok 2026 jest szczególny, ponieważ Stany Zjednoczone obchodzą 250. rocznicę niepodległości. Parada oddaje hołd dwóm polskim bohaterom tamtej wojny – Kazimierzowi Pułaskiemu i Tadeuszowi Kościuszce.
Marszałek Główny: dr Iwona Korga
Paradę poprowadzi dr Iwona Korga – historyk, badaczka i edukatorka, prezes i dyrektor wykonawcza Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce. Pochodzi z Krakowa, w Nowym Jorku mieszka od 1991 roku.
- Magister historii i doktor nauk humanistycznych Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie; magister informacji naukowej i bibliotekoznawstwa z Queens College (CUNY).
- Z Instytutem Piłsudskiego związana od 1994 roku – dyrektorem wykonawczym została w 2005, prezesem w 2016 roku.
- Uczy w Polskiej Szkole Sobotniej przy parafii św. Cyryla i Metodego na Greenpoincie.
- Od 2018 roku zasiada w Radzie Dyrektorów Polsko-Słowiańskiej Federalnej Unii Kredytowej, gdzie pełni funkcję skarbnika.
- Autorka książki „Polska walczy! Polityka propagandowa rządu polskiego na uchodźstwie wobec społeczeństwa amerykańskiego 1939–1945" (2011).
- Odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi, Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis", Medalem Komisji Edukacji Narodowej oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi RP (2018). W 2025 roku wyróżniona przez burmistrza Nowego Jorku Erica Adamsa.
- Mieszka w Maspeth w Queens. Jest parafianką kościoła Świętego Krzyża, gdzie w 2012 roku pełniła funkcję Marszałka kontyngentu Maspeth podczas Parady.
Szarfę Marszałka Głównego odebrała 15 stycznia 2026 roku podczas uroczystości w Konsulacie Generalnym RP w Nowym Jorku.
Marszałek Honorowy: dr hab. Karol Polejowski
Marszałkiem Honorowym Parady 2026 jest dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Komitet honoruje go za zasługi i zaangażowanie w zachowanie oraz promowanie polskiej historii, dziedzictwa i tożsamości narodowej.
Msza Święta i chóry z Rzeszowa
Głównym celebransem Mszy Świętej w Katedrze św. Patryka będzie biskup Witold Mroziewski, biskup pomocniczy diecezji brooklyńskiej. Podczas Mszy Chór Jutrzenka wystąpi wspólnie z chórami z Rzeszowa. W tegorocznych obchodach weźmie udział delegacja licząca około 53 muzyków i chórzystów z Rzeszowa.
Sponsor Diamentowy: PSFCU w roku 50-lecia
Sponsorem Diamentowym 89. Parady jest Polsko-Słowiańska Federalna Unia Kredytowa, która w 2026 roku obchodzi pięćdziesiąt lat działalności. Wśród pozostałych sponsorów są między innymi Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej Okręg 2, Spencer Savings Bank, Con Edison, piekarnia Syrena, Fundacja Kościuszkowska, Arco Construction, LOT Polish Airlines oraz Pulaski Association of Business and Professional Men.
Program dnia Parady
Dzień Parady ma stały, powtarzalny od dekad układ. Obchody otwiera bankiet organizowany kilka tygodni wcześniej.
-
Bankiet – piątek 18 września, godz. 18:30
The Venetian, 546 River Drive, Garfield, New Jersey. Uroczysty wieczór otwierający sezon parady, z częścią artystyczną – w 2026 roku wystąpi Andrzej Piaseczny z zespołem Simone Band. Wieczór biletowany; bilety u organizatora.
-
Msza Święta – niedziela 4 października, godz. 9:00
Katedra św. Patryka przy Piątej Alei. Msza z udziałem pocztów sztandarowych i chórów polonijnych. Wstęp wolny, ale katedra zapełnia się szybko – warto przyjść wcześniej.
-
Śniadanie Parady – godz. 10:30
3 West Club, 3 West 51st Street. Spotkanie dla zaproszonych gości i uczestników oficjalnych. Podczas śniadania Marszałkowie Honorowi zostają udekorowani szarfami.
-
Przemarsz – godz. 12:30
Start na Piątej Alei przy 39. Ulicy. Kolumna idzie na północ, do 51. Ulicy, mijając Katedrę św. Patryka. Wstęp dla widzów wolny, bez rejestracji i biletów.
Trasa Parady i miejsca dla widzów
Parada przechodzi Piątą Aleją na Manhattanie, kierując się na północ i mijając Katedrę św. Patryka. Komunikat prasowy Komitetu oraz list prezesa Parady na 2026 rok podają odcinek od 39. do 51. Ulicy.
To nie jest niedopatrzenie tego poradnika – dokumenty Komitetu na 2026 rok naprawdę różnią się między sobą:
- list prezesa Parady: od 39. do 51. Ulicy,
- tabela „Save the Dates" i lista przewodniczących komitetów: od 35. do 54.,
- harmonogram zebrań: od 35. do 53.,
- baner na stronie głównej: start przy 41. Ulicy.
Trasa jest co roku uzgadniana z władzami miasta i policją, a materiały Komitetu bywają aktualizowane w różnym tempie. Na kilka dni przed Paradą sprawdź aktualny komunikat – najpewniejszy jest list prezesa i komunikat prasowy z danego roku. Praktycznie rzecz biorąc: zbiórka odbywa się na 36.–39. Ulicy, kolumna rusza w okolicach 39.–41. Ulicy, a kończy między 51. a 54.
Widzowie ustawiają się po obu stronach Piątej Alei wzdłuż całej trasy. Kilka wskazówek z praktyki:
| Odcinek | Co tam jest | Dla kogo |
|---|---|---|
| 39.–41. Ulica | początek trasy, kolumna dopiero rusza | rodziny z małymi dziećmi, spokojne zdjęcia, najmniejszy tłok |
| 42. Ulica | Nowojorska Biblioteka Publiczna, Bryant Park, rejon trybun honorowych | tu kontyngenty prezentują się oficjalnie i są zapowiadane przez konferansjerów |
| 47.–50. Ulica | Rockefeller Center | dobra widoczność, łatwy dojazd metrem |
| 50.–51. Ulica | Katedra św. Patryka | najbardziej symboliczny i najczęściej fotografowany odcinek – i najbardziej zatłoczony |
Im bliżej godziny 12:30, tym trudniej o miejsce w pierwszym rzędzie. Na dobre miejsce przy barierkach warto być na Piątej Alei około 11:45–12:00, a w rejonie Katedry jeszcze wcześniej.
Jak dojechać na Paradę
Najwygodniej metrem. W dniu Parady Piąta Aleja i sąsiednie przecznice są zamknięte dla ruchu, a parkowanie w tym rejonie Midtown jest w praktyce niemożliwe.
| Stacja metra | Linie | Który odcinek trasy |
|---|---|---|
| 34 St – Herald Sq | B, D, F, M, N, Q, R, W | spacer do początku trasy |
| Grand Central – 42 St | 4, 5, 6, 7, S | środek trasy, blisko trybun honorowych |
| 42 St – Bryant Park | B, D, F, M | środek trasy, blisko trybun honorowych |
| 47–50 Sts – Rockefeller Center | B, D, F, M | północna część trasy |
| 5 Av / 53 St | E, M | koniec trasy |
Po zakończeniu przemarszu stacje metra w Midtown są mocno obciążone, a część wejść bywa czasowo zamykana przez policję. Jeśli masz tego dnia inne plany albo daleki dojazd, doliczy dodatkową godzinę na powrót. Wiele osób jedzie po paradzie na Greenpoint – linią G albo L z przesiadką – gdzie polskie lokale i piekarnie działają do wieczora.
Co zabrać ze sobą
- Biało-czerwone akcenty – flagi, szaliki, koszulki. Na Paradzie to norma, nie wyjątek.
- Ciepłe warstwy – początek października w Nowym Jorku bywa chłodny, a stanie w miejscu przez dwie godziny wychładza bardziej, niż się wydaje.
- Wodę i przekąski – lokale w tej okolicy są w dniu Parady oblegane.
- Gotówkę – część stoisk i zbiórek nie przyjmuje kart.
- Powerbank – zdjęcia i wideo szybko rozładowują telefon.
- Składany stołek, jeśli idziesz z osobą starszą – przemarsz trwa kilka godzin.
Kto maszeruje w Paradzie Pułaskiego
Parada Pułaskiego nie jest pokazem zawodowych grup artystycznych. Maszeruje w niej Polonia taka, jaka jest: parafie, szkoły sobotnie, harcerze, weterani, kluby motocyklowe, kibice, związki zawodowe, stowarzyszenia zawodowe i lokalne komitety parady z kilku stanów. Najlepszym dowodem jest oficjalny porządek przemarszu, który Komitet publikuje przed każdą edycją.
W 88. Paradzie w 2025 roku kolumna wyglądała tak (kolejność ma znaczenie – to hierarchia, a nie przypadek):
-
Czoło kolumny
Sztandar Parady, konna eskorta policji nowojorskiej i policji stanowej New Jersey, Big Band Polonia, poczet sztandarowy Pulaski Cadets of New Jersey, a za nimi główny transparent Komitetu niesiony przez dzieci w strojach krakowskich.
-
Marszałkowie i władze
Platforma Parady z figurą konia, Marszałek Główny z rodziną i asystą, Marszałkowie Honorowi, a następnie przedstawiciele władz stanowych i miejskich. Zaraz za nimi orkiestra policji nowojorskiej i polonijne stowarzyszenia służb mundurowych: NYPD Pulaski Association, Port Authority Police Polish Association, FDNY Pulaski Association oraz U.S. Customs and Border Protection.
-
Weterani, harcerze, konsulat
Drugie miejsce w całej paradzie – jeszcze przed harcerzami i konsulatem – należy do Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce (SWAP). Dalej idzie Związek Harcerstwa Polskiego, a po nim Konsul Generalny RP w Nowym Jorku z pracownikami konsulatu i szkołą działającą przy placówce.
-
Instytucje polonijne i sponsorzy
Polsko-Słowiańska Federalna Unia Kredytowa (z własną platformą i mobilnym oddziałem), Polsko-Słowiańskie Centrum, LOT, SPATA – stowarzyszenie polonijnych biur podróży, kadeci z akademii wojskowej West Point wraz z Kosciuszko Squadron Cadet Polish Cultural Club, młodzieżowa orkiestra dęta z Mykanowa z mażoretkami oraz Związek Śpiewaków Polskich w Ameryce, Okręg 7.
-
Motocykle i samochody
Cała osobna fala: Saints and Sinners MC, Iron Slavs MC, Husaria RC (największa grupa – 70 motocykli), Polska Sfora RC, Eagle Knights, Polish Bikers, Soul Riders. Za nimi Auto Moto Klub PRL z samochodami i motocyklami z czasów PRL, samochody egzotyczne, White Eagle Auto Club i Nowa Generacja.
-
Stany, miasta, parafie i szkoły
Najdłuższa część parady. Kontyngenty z New Jersey, Connecticut, Pensylwanii, Massachusetts i całego stanu Nowy Jork, zgrupowane wokół parafii i lokalnych komitetów parady.
W oficjalnym porządku przemarszu przy każdym kontyngencie podana jest liczba autokarów. Najwięcej przywożą parafie z New Jersey: Holy Rosary w Passaic – 10 autokarów, St. Stanislaus Kostka w Garfield – 10 autokarów plus wóz strażacki, cztery radiowozy i 20 zabytkowych samochodów. Z Queensu najliczniej stawia się parafia św. Macieja w Ridgewood – 4 autokary. Greenpoint przyjeżdża czterema.
Greenpoint – największy pojedynczy kontyngent
Komitet Parady z Greenpointu to nie jedna grupa, lecz kilkanaście organizacji idących razem pod wspólnym transparentem. W 2025 roku w jego skład wchodziły między innymi:
- platforma z Miss Polonią Greenpointu i jej asystą, wraz z Junior Miss Polonią,
- parafia św. Stanisława Kostki, erygowana w 1896 roku, z proboszczem i parafianami,
- dzieci ze szkoły św. Stanisława Kostki (St. Stanislaus Kostka Catholic Academy),
- zespół Krakowianki i Górale – najstarsza grupa przy parafii, działająca od ponad 85 lat,
- Polska Szkoła Dokształcająca im. Marii Konopnickiej,
- parafia świętych Cyryla i Metodego, erygowana w 1917 roku, ze szkołą polską,
- Polski Dom Narodowy na Greenpoincie „DOM", obchodzący 100-lecie,
- chór Angelus i Polish American Folk Dance Company z wozem nagłośnieniowym,
- szkoły publiczne z polskimi uczniami: PS 31, PS 34, PS 110 i Middle School 126.
Organizacje, których nie spodziewasz się na paradzie
Oprócz parafii i szkół w kolumnie idą też grupy, które pokazują, jak szeroka jest dzisiejsza Polonia:
- Polonia Technica – stowarzyszenie polonijnych inżynierów,
- Medicus – środowisko polonijnych lekarzy,
- Bricklayers & Allied Craftworkers Local Union No. 1 – związek zawodowy murarzy,
- Legia Warszawa New York Fan Club i Stal Mielec – kluby kibica,
- Polsko-Amerykańskie Towarzystwo Sportowe i osobna platforma polskiej piłki nożnej,
- Kosciuszko Lodge of Free and Accepted Masons – loża masońska imienia Kościuszki,
- Klub Myśliwski św. Huberta przy parafii w Maspeth,
- Komitet Ochrony Pomnika Katyńskiego,
- Polskie Drużyny Strzeleckie i Polskie Towarzystwo Młodzieży,
- Wysyłkowa Biblioteka Polskich Książek dla Dzieci w USA.
Jak naprawdę wygląda dzień parady od kuchni
To, co widz ogląda jako godzinny przemarsz, dla organizatorów jest operacją rozłożoną na cały dzień. Kolumna nie ustawia się w jednym miejscu i nie rusza naraz.
Kontyngenty formują się na przecznicach na zachód i wschód od Piątej Alei, między 36. a 39. Ulicą, falami rozpisanymi co pół godziny. Platformy stoją osobno, na Zachodniej 38. Ulicy, i są podpinane do kolumny w odpowiednim momencie.
| Godzina zbiórki | Miejsce | Kto się formuje |
|---|---|---|
| 11:30 | Piąta Aleja przy Wschodniej 38. i 37. Ulicy | czoło kolumny, marszałkowie, władze, służby mundurowe, weterani, harcerze, konsulat, PSFCU |
| 12:00 | Zachodnia 39. Ulica oraz 36. Ulica | kluby motocyklowe i samochodowe, pierwsze kontyngenty z New Jersey |
| 12:30 | Zachodnia 36. Ulica | kolejne komitety z New Jersey |
| 13:00 | 37. Ulica | szkoły i parafie z New Jersey |
| 13:30 | Zachodnia 37. Ulica | Connecticut, Pensylwania, Massachusetts, pierwsze parafie z Brooklynu |
| 14:00 | Wschodnia 38. Ulica | Greenpoint i południowy Brooklyn |
| 14:30 | 39. Ulica | Manhattan, Queens, Long Island |
| 15:00 | Zachodnia 39. Ulica | hrabstwa Rockland i Westchester, ostatnie kontyngenty |
Parada rusza o 12:30, ale ostatnie grupy zbierają się dopiero około 15:00. Jeśli przyjdziesz na samo rozpoczęcie, zobaczysz marszałków, weteranów, harcerzy i sponsorów. Jeśli chcesz zobaczyć konkretną szkołę czy parafię z Queensu albo Long Island, przyjdź później – nawet dwie, trzy godziny po starcie. Jeśli szukasz motocykli i zabytkowych samochodów, celuj w pierwszą godzinę po starcie.
Historia Parady Pułaskiego
Komitet Główny Parady Pułaskiego działa od 1936 roku – tę datę Komitet do dziś umieszcza na swoich papierach firmowych i podaje w dokumentach podatkowych. Pierwsza parada przeszła Piątą Aleją rok później, 10 października 1937 roku.
Za jej inicjatora uchodzi Francis J. Wazeter – urodzony w Nowym Jorku prawnik, dawny futbolista Fordham University, syn Leona Wazetera, bankiera i wydawcy polskiego dziennika „Wolna Polska". Wazeter uczestniczył we wszystkich kolejnych paradach aż do śmierci w 1970 roku.
Obok Wazetera funkcjonuje druga atrybucja: oficjalny program Parady z 2016 roku podaje, że doroczną Paradę na Piątej Alei stworzył w 1937 roku ks. prałat Felix F. Burant, ówczesny proboszcz parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika na Manhattanie – ten sam, który w 1962 roku był Marszałkiem Głównym. Obie wersje żyją obok siebie w materiałach Komitetu.
Warto też uważać na formułę powtarzaną w wielu publikacjach, że Wazeter zakładał Paradę „jako prezes oddziału Kongresu Polonii Amerykańskiej". To anachronizm: Kongres Polonii Amerykańskiej powstał dopiero w 1944 roku, siedem lat po pierwszej paradzie. Wazeter mógł pełnić tę funkcję później, ale nie w 1937 roku.
Trzy razy Parady nie było
Od 1937 roku Parada odbywa się co roku, z trzema wyjątkami:
- 1942 – przerwa spowodowana przystąpieniem Stanów Zjednoczonych do II wojny światowej.
- 2001 – odwołanie z powodu żałoby po zamachach z 11 września. Parada miała się odbyć niecały miesiąc po ataku na World Trade Center.
- 2020 – odwołanie z powodu pandemii. Odbyła się jedynie dwujęzyczna Msza Święta w Katedrze św. Patryka, 4 października o godz. 8:00, z ograniczeniem do dwóch osób w ławce.
Komitet numeruje edycje według rocznic liczonych od 1937 roku, a nie według parad, które faktycznie się odbyły. Odwołane lata zachowują swój numer – rok 2020 nazwano „83. Paradą", mimo że jej nie było.
W praktyce oznacza to, że 88. Parada w 2025 roku była 86. faktycznie odbytą. Ta sama zasada obowiązuje w 2026 roku: 89. Parada z numeru, 87. z rzeczywistego przemarszu.
Trasa wędrowała na północ
Parada zawsze szła Piątą Aleją w kierunku północnym, ale odcinek zmieniał się przez dekady – i przesuwał coraz wyżej.
| Rok | Trasa lub miejsce zbiórki |
|---|---|
| 1962 | od 23. do 52. Ulicy, start o godz. 13:00 |
| 2004 | zbiórka czoła kolumny przy 31. Ulicy |
| 2005 | od 29. do 53. Ulicy |
| 2009 | zbiórka na 26.–30. Ulicy |
| 2010 | zbiórka przeniesiona na 36.–38. Ulicę |
| 2019 | od 36. do 53. Ulicy |
| 2025 | od 39. do 54. Ulicy |
| 2026 | od 39. do 51. Ulicy |
Decydujące przesunięcie nastąpiło między paradą 2009 a 2010 roku – wtedy formowanie kolumny przeniesiono z okolic 26.–31. Ulicy na 36.–39. Ulicę, gdzie odbywa się do dziś.
Trybuny honorowe – dwa różne miejsca
Komitet od lat rozdziela dwa osobne zespoły: Grand Stand i Reviewing Stand. W praktyce oznacza to dwa punkty, w których warto stanąć albo których lepiej unikać, jeśli szuka się spokoju.
- Przy 41. Ulicy, przed Nowojorską Biblioteką Publiczną – trybuna oficjeli. Tu odgrywane są hymny Polski i Stanów Zjednoczonych, tu konferansjerzy odczytują opisy kontyngentów po polsku i po angielsku, i tu odbywa się ceremonia otwarcia z polonezem tańczonym na ulicy.
- Przy 50. Ulicy, na schodach Katedry św. Patryka – miejsce hierarchii kościelnej i duchowieństwa polonijnego.
Parada w liczbach
Skala Parady bywa opisywana bardzo różnie, w zależności od tego, kto liczy. Warto znać rzędy wielkości i wiedzieć, gdzie źródła się rozjeżdżają.
| Rok | Dane | Kto podaje |
|---|---|---|
| 1937 | ok. 50 tys. maszerujących, ponad dwa razy tyle widzów | media polonijne, powołujące się na ówczesny „New York Times" |
| 1962 | ok. 100 tys. maszerujących, hasła antykomunistyczne | „New York Times", cytowany wtórnie |
| 2023 | ok. 15 tys. maszerujących, ponad 50 tys. widzów | Polskie Radio |
| 2023 | ponad 250 tys. łącznie, ponad 20 platform | PAP |
| 2025 | ponad 25 tys. maszerujących; 25 tys. widzów | Komitet Parady; policja nowojorska |
| 2025 | ok. 200 tys. widzów | „Super Express" |
Dla tej samej Parady w 2025 roku policja nowojorska podała 25 tysięcy widzów, a jeden z polskich tabloidów – około 200 tysięcy. To różnica ośmiokrotna. Liczby frekwencji na paradach nowojorskich są notorycznie zawyżane i nie istnieje żadna oficjalna metoda ich pomiaru. Bezpiecznie jest mówić o „dziesiątkach tysięcy uczestników".
Twarde dane pochodzą natomiast z własnych dokumentów Komitetu. Oficjalny porządek przemarszu 88. Parady w 2025 roku wymieniał:
Na 2026 rok Komitet zapowiada ponad 60 kontyngentów. Warto też wiedzieć, że przemarsz trwa znacznie dłużej, niż podaje większość źródeł: w 2025 roku Parada skończyła się prawie o 18:00, a zamknięcie Piątej Alei bookowane jest zwykle od 12:00 do 18:00. Realnie to pięć do pięciu i pół godziny.
Parada tej skali utrzymuje się ze zdumiewająco skromnych środków. Według zeznań podatkowych organizacji przychody Komitetu wyniosły w 2024 roku około 94 tysięcy dolarów, a wydatki 36 tysięcy. Komitet jest organizacją pożytku publicznego 501(c)(3), nie zatrudnia ani jednego pracownika, a członkowie władz nie pobierają wynagrodzenia. Bankiet i księga pamiątkowa generują obroty rzędu 150–285 tysięcy dolarów, ale zwykle zamykają się stratą – całość opiera się na darowiznach i pracy wolontariuszy.
Momenty, które przeszły do historii Parady
1962 – zimna wojna na Piątej Alei
Około stu tysięcy Polaków przeszło Piątą Aleją z transparentami „Wake up America!" i „Stop Communism Now!". Marszałkiem Głównym był ks. prałat Felix F. Burant.
W polskich publikacjach krąży informacja, że w 1962 roku Marszałkiem Głównym Parady Pułaskiego był John F. Kennedy i że oglądało ją 400 tysięcy ludzi. To dotyczy innej parady. Kennedy wziął udział w Pulaski Day Parade w Buffalo 14 października 1962 roku. Parada nowojorska odbyła się tydzień wcześniej, 7 października, i Kennedy'ego na niej nie było.
1983 – Ronald Reagan ze znaczkiem Solidarności
Najlepiej udokumentowany moment z epoki Solidarności. 25 września 1983 roku w sali balowej hotelu Waldorf-Astoria prezydent Ronald Reagan przemawiał na dorocznym bankiecie Parady Pułaskiego. Przypiął sobie wtedy znaczek Solidarności, mówiąc: „Dostałem kolejny znaczek Solidarności, więc równie dobrze mogę go założyć".
W tym samym wystąpieniu, mówiąc o zestrzeleniu przez ZSRR koreańskiego samolotu pasażerskiego, odwołał się do Katynia: „Wiecie, że zestrzelenie samolotu pasażerskiego jest całkowicie spójne z postępowaniem rządu, który wymordował 15 tysięcy polskich oficerów w lesie katyńskim". Powiedział też: „Polska tak wiele wycierpiała w swojej historii, ale dała światu o wiele więcej".
2005 – Lech Wałęsa
Marszałkiem Głównym był Antoni Chrościelewski, ale Honorowym Marszałkiem Parady został Lech Wałęsa.
2023 – pierwszy urzędujący prezydent RP
1 października 2023 roku w 86. Paradzie wziął udział Andrzej Duda – pierwszy w historii urzędujący prezydent Rzeczypospolitej na Paradzie Pułaskiego. Uczestniczył jako gość honorowy, nie jako Marszałek Główny; wygłosił przemówienie, zatańczył tradycyjnego walca przy 41. Ulicy i wziął udział w ceremonii łamania chleba. Parada była transmitowana do Polski.
Wizyta przypadła w trakcie kampanii przed wyborami parlamentarnymi w Polsce i podczas przemówienia prezydenta z tłumu rozległy się gwizdy – co szeroko opisały media po obu stronach Atlantyku.
2025 – bez prezydenta, bez burmistrza
Prezydent Karol Nawrocki nie przyjechał; przesłał list odczytany na miejscu, a Polskę reprezentował marszałek Sejmu Szymon Hołownia. Zwracała uwagę nieobecność burmistrza Nowego Jorku i kandydatów na gubernatora – jedynym obecnym politykiem nowojorskim był Curtis Sliwa, sam Marszałek Główny Parady z 2009 roku.
Marszałkowie Główni Parady
Marszałek Główny nie jest mianowany – jest wybierany, i to z rocznym wyprzedzeniem. Nominacje zgłaszane są na październikowym zebraniu Komitetu, wybór odbywa się w listopadzie, a szarfa wręczana jest w styczniu podczas uroczystości w Konsulacie Generalnym RP przy 233 Madison Avenue. Między wyborem a paradą mija więc prawie rok.
Godność ta trafia do bardzo różnych ludzi: lekarzy, prawników, przedsiębiorców, policjantów, duchownych i działaczy społecznych. Wielu z nich mieszka w New Jersey albo Connecticut – to naturalne, bo kontyngenty z tych stanów stanowią znaczną część kolumny.
| Rok | Marszałek Główny | Kim jest |
|---|---|---|
| 2026 (89.) | dr Iwona Korga | prezes Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce |
| 2025 (88.) | Arkadiusz „Eric" Bagiński | przedsiębiorca z New Jersey, przez 18 lat szef kontyngentu z Passaic |
| 2024 (87.) | Piotr Praszkowicz | przedsiębiorca budowlany, parafia św. Stanisława B.M. na Manhattanie |
| 2023 (86.) | Franciszek R. Piwowarczyk | zastępca komendanta policji w Irvington, NJ |
| 2022 (85.) | Marcin Luc | przedsiębiorca ubezpieczeniowy z Greenpointu |
| 2021 (84.) | Jadwiga „Heidi" Kopala | wieloletnia wiceprezes Komitetu; kadencja przeniesiona z odwołanego 2020 roku |
| 2020 (83.) | Parada odwołana | pandemia COVID-19 |
| 2019 (82.) | Darek Barcikowski | wydawca „White Eagle News", Hartford; pierwszy Marszałek z Connecticut |
| 2018 (81.) | Thomas J. Duch | city manager Garfield, NJ |
| 2017 (80.) | Sławomir Platta | nowojorski adwokat |
| 2016 (79.) | dr Donna Koch-Kapturski | lekarka z Garfield, NJ |
| 2015 (78.) | Artur Dybanowski | działacz samorządowy z Brooklynu |
| 2014 (77.) | Richard H. Berdnik | szeryf hrabstwa Passaic, NJ |
| 2013 (76.) | Michał Kulawik | przedsiębiorca z Ozone Park w Queens |
| 2012 (75.) | dr Krystyna Szewczyk-Szczech i dr Kazimierz M. Szczech | małżeństwo lekarzy – jedyny przypadek dwojga Marszałków Głównych naraz, w edycji „diamentowej" |
| 2011 (74.) | Dariusz Knapik | przedsiębiorca z Greenpointu |
| 2010 (73.) | Stanley Moskal | wiceburmistrz Garfield, NJ |
| 2009 (72.) | Curtis Sliwa | założyciel Guardian Angels, później kandydat na burmistrza Nowego Jorku |
| 2008 (71.) | Peter Eagler | członek legislatury stanowej New Jersey |
| 2007 (70.) | Mark Zawisny | prawnik z Greenpointu, założyciel Pulaski Educational Foundation |
| 2006 (69.) | John S. Wiśniewski | członek legislatury stanowej New Jersey |
| 2005 (68.) | Antoni Chrościelewski | Honorowym Marszałkiem tej edycji był Lech Wałęsa |
| 2004 (67.) | Raymond J. Lesniak | senator stanowy New Jersey |
| 2003 (66.) | prof. Krystyna E. Wiśniewska | neurolog dziecięcy, SUNY |
| 2001 | Parada odwołana | żałoba po zamachach z 11 września; odbyła się Msza w Katedrze św. Patryka |
| 2000 | Emilia Li Greci | — |
| 1999 | Chester Lobrow | właściciel jednej z największych firm futrzarskich Wschodniego Wybrzeża |
| 1998 | Richard D. Zawisny | właściciel Eagle Provisions Co. na południowym Brooklynie; późniejszy wieloletni prezes Komitetu |
W 1999 roku Honorowymi Marszałkami Parady zostali dwaj astronauci NASA – dr Jim Pawelczyk i Scott Parazynski. Trzecią Honorową Marszałkową tej edycji była Alicja Grześkowiak, marszałek Senatu RP.
Z wcześniejszych dekad zachowały się pojedyncze nazwiska, głównie w historiach kontyngentów drukowanych w programach Parady: 1951 – gen. Tadeusz „Bór" Komorowski, dowódca Armii Krajowej (część źródeł podaje go jako gościa honorowego, nie Marszałka); 1961 – ks. Franciszek Kowalczyk; 1962 – ks. prałat Felix F. Burant; 1983 – Michael J. Zagurek Sr.; 1985 – Jacob Krowicki Jr.; 1989 – Michael Slivinski; 1996 – Janina Igielska. Komitet nie prowadzi zbiorczej listy Marszałków od 1937 roku i większość lat pozostaje nieudokumentowana.
Obok Marszałka Głównego Komitet powołuje Marszałków Honorowych. To najczęściej postać z Polski albo z Kościoła. W ostatnich latach byli to między innymi: gubernator New Jersey James McGreevey i marszałek Senatu RP Longin Pastusiak (2004), gubernator Jon Corzine (2006), arcybiskup Józef Kupny (2014), kardynał Stanisław Dziwisz (2015), senator Anna Maria Anders i marszałek Senatu Stanisław Karczewski (2016 i 2017), biskup Witold Mroziewski (2018), mistrzyni olimpijska Anita Włodarczyk (2021), ambasador Krzysztof Szczerski (2022) oraz minister kultury Piotr Gliński (2023). W 2026 roku Marszałkiem Honorowym jest dr hab. Karol Polejowski.
Parada a inne obchody ku czci Pułaskiego
Nowojorska parada na Piątej Alei jest największa, ale nie jedyna. Warto rozróżnić kilka rzeczy:
- General Pulaski Memorial Day – ogólnokrajowy dzień pamięci, obchodzony 11 października. Ustanowiony rezolucją Kongresu w 1929 roku, z pierwszą proklamacją prezydenta Herberta Hoovera. Od tamtej pory proklamację wydaje corocznie każdy prezydent Stanów Zjednoczonych – z wyjątkiem roku 1930.
- Casimir Pulaski Day w Illinois – stanowe święto w pierwszy poniedziałek marca, upamiętniające urodziny generała. Dzień pamięci ustanowiono w 1973 roku, a status święta stanowego nadał mu gubernator James Thompson w 1986 roku.
- Parada w Buffalo – organizowana przez odrębną General Pulaski Association; dziś odbywa się w lipcu, nie w październiku. To właśnie w niej wziął udział John F. Kennedy w 1962 roku.
- Parady lokalne – własne obchody organizuje między innymi Polonia w Filadelfii, Hartford, Grand Rapids i Milwaukee.
Komitet i większość mediów polonijnych określa Paradę Pułaskiego jako drugą najstarszą nieprzerwanie organizowaną paradę w Nowym Jorku, a prezes Komitetu pisze o najstarszej paradzie etnicznej powstałej w XX wieku. Część mediów idzie dalej i nazywa ją po prostu najstarszą – to już nieścisłość. Najstarsza jest bezspornie Parada Świętego Patryka, której pierwsza edycja odbyła się 17 marca 1762 roku. Najbezpieczniejsza formuła brzmi: jedna z najstarszych parad etnicznych Nowego Jorku, po Paradzie Świętego Patryka.
Kazimierz Pułaski – od Baru do Savannah
Patron Parady przeżył trzydzieści cztery lata i zdążył w tym czasie zostać bohaterem dwóch narodów, banitą skazanym na śmierć we własnym kraju i ojcem amerykańskiej kawalerii.
Konfederacja barska
Urodził się 4 lub 6 marca 1745 roku w Warszawie – dokładna data jest sporna, część źródeł podaje rok 1746 lub 1747, a jako miejsce urodzenia wskazuje również rodzinny dwór w Winiarach. Był synem Józefa Pułaskiego, adwokata przy Trybunale Koronnym i starosty wareckiego – jednego z twórców konfederacji barskiej.
Akt konfederacji podpisał 29 lutego 1768 roku, a już 6 marca otrzymał stopień pułkownika. Miał wtedy dwadzieścia trzy lata. Pierwszą bitwę stoczył 20 kwietnia 1768 roku pod Pohorełem i wygrał ją. W ciągu następnych czterech lat brał udział w kilkudziesięciu starciach – i szybko stał się najbardziej rozpoznawalnym dowódcą konfederacji.
Najsłynniejszym epizodem była obrona Jasnej Góry. Pułaski wraz z Kazimierzem Walewskim i Józefem Zarembą dowodził klasztorem od 10 września 1770 do 14 stycznia 1771 roku. Największy szturm rosyjski odparto 11 listopada. Wcześniej, 14 września 1770 roku, pod Orzechowem poniósł jedną z najboleśniejszych klęsk – w starciu z oddziałami Aleksandra Suworowa zginął jego brat Franciszek.
Porwanie króla i wyrok śmierci
Jesienią 1771 roku konfederaci uknuli plan porwania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Pułaski początkowo był mu przeciwny, później poparł go warunkowo. Zamach się nie powiódł, ale odium spadło na całą konfederację, a na Pułaskiego szczególnie.
Jasną Górę opuścił 31 maja 1772 roku. W lipcu 1773 roku sąd skazał go zaocznie na śmierć i pozbawił „wszelkich godności i honorów". Tak zaczęła się emigracja: próba odtworzenia sił konfederackich w Imperium Osmańskim podczas wojny rosyjsko-tureckiej, ucieczka do Marsylii po tureckiej klęsce, a w 1775 roku – więzienie za długi we Francji. Bohater narodowy siedział w areszcie, bo nie miał czym zapłacić wierzycielom.
Ameryka
Wiosną 1777 roku w Paryżu poznał Benjamina Franklina. Franklin napisał do Jerzego Waszyngtona, że Pułaski jest „oficerem znanym w całej Europie z odwagi i męstwa, które okazał w obronie wolności swojego kraju". Sam Pułaski ujął to prościej: „Przybyłem tutaj, gdzie broni się wolności, aby jej służyć i aby dla niej żyć albo umrzeć".
Do Ameryki dopłynął 23 lipca 1777 roku, lądując w Marblehead w stanie Massachusetts. Z Waszyngtonem spotkał się 20 sierpnia w jego kwaterze w Neshaminy Falls pod Filadelfią.
Trzy tygodnie później, 11 września 1777 roku, doszło do bitwy pod Brandywine. Szarża Pułaskiego powstrzymała rozbicie kawalerii Armii Kontynentalnej i – jak podaje tradycja przekazywana do dziś – uratowała życie samemu Waszyngtonowi. 15 września 1777 roku, na mocy uchwały Kongresu, Waszyngton mianował go generałem brygady kawalerii, ze specjalnym tytułem Commander of the Horse. Miał wtedy trzydzieści dwa lata i nie mówił po angielsku.
Amerykanie mieli konie, ale nie mieli kawalerii w europejskim rozumieniu – jazda służyła głównie do zwiadu i przenoszenia meldunków. Pułaski wprowadził regularne szkolenie, taktykę szarży i standardy organizacyjne wzorowane na jeździe polskiej. Sam finansował uzbrojenie swoich ludzi, kiedy pieniądze od Kongresu okazywały się niewystarczające. Stąd przydomek, który przylgnął do niego na stałe.
Legion Pułaskiego
Po konfliktach z innymi oficerami zrezygnował z dowodzenia całą kawalerią i uzyskał zgodę na sformowanie własnej, samodzielnej jednostki. Legion Pułaskiego miał liczyć 68 lansjerów i 200 lekkiej piechoty; do sierpnia 1778 roku osiągnął stan około 330 ludzi. Był to oddział mieszany – kawaleria i piechota razem – nowość w armii amerykańskiej.
15 października 1778 roku Legion poniósł ciężkie straty pod Little Egg Harbor w New Jersey. 2 lutego 1779 roku Waszyngton skierował Pułaskiego na południe, do Karoliny Południowej. Do Charleston dotarł 8 maja 1779 roku i wziął udział w obronie miasta.
Savannah
9 października 1779 roku, podczas oblężenia Savannah, Pułaski poprowadził szarżę, próbując powstrzymać odwrót francuskich sprzymierzeńców. Został śmiertelnie raniony kartaczem. Zmarł dwa dni później, nie odzyskawszy przytomności – 11 października 1779 roku. Miał trzydzieści cztery lata.
Miejsce jego pochówku jest przedmiotem sporu od ponad dwóch stuleci. Część relacji mówi o pogrzebie w Charleston 21 października, inne – o śmierci i pochówku na plantacji Greenwich w Thunderbolt w Georgii, pod opieką właścicielki Jane Bowen.
W marcu 1825 roku kamień węgielny pod pomnik Pułaskiego w Savannah położył osobiście markiz de La Fayette. W 1853 roku odnaleziono szczątki, które złożono pod pomnikiem. Ekshumowano je w 1996 roku; ośmioletnie badania nie dały jednoznacznego wyniku. Dopiero w 2019 roku zespół finansowany przez Smithsonian, porównując mitochondrialne DNA z materiałem krewnej generała, uznał, że szczątki najprawdopodobniej rzeczywiście należą do Pułaskiego. Przy okazji badacze opisali cechy anatomiczne szkieletu, które wywołały dyskusję wśród historyków i pozostają przedmiotem sporu.
Pamięć
- 1929 – Kongres Stanów Zjednoczonych ustanawia General Pulaski Memorial Day, obchodzony 11 października, w rocznicę śmierci.
- 6 listopada 2009 – Kongres przyznaje Pułaskiemu honorowe obywatelstwo Stanów Zjednoczonych. Jest siódmą osobą w historii, która je otrzymała.
- Jego imię noszą w Ameryce parki, ulice, mosty, szkoły, hrabstwa i miejscowości – oraz nowojorska Parada.
Tadeusz Kościuszko – inżynier wolności
Drugi patron hasła Parady 2026. Jeśli Pułaski był szablą, Kościuszko był ołówkiem i cyrklem – i to jego fortyfikacje przesądziły o losach wojny.
Nauka i pierwsza porażka życiowa
Urodził się 4 lutego 1746 roku w Mereczowszczyźnie w Wielkim Księstwie Litewskim. Po śmierci ojca w 1758 roku rodzina podupadła finansowo. 18 grudnia 1765 roku wstąpił do warszawskiej Szkoły Rycerskiej, którą ukończył rok później.
5 października 1769 roku wyjechał na królewskim stypendium do Paryża. Spędził tam pięć lat: zapisał się do Królewskiej Akademii Malarstwa i Rzeźby, brał prywatne lekcje architektury u Jeana-Rodolphe'a Perroneta i jako wolny słuchacz uczestniczył w wykładach akademii wojskowej. Był więc – w odróżnieniu od Pułaskiego – człowiekiem wykształconym technicznie.
Po powrocie w 1774 roku został guwernerem w domu magnata Józefa Sylwestra Sosnowskiego i zakochał się w jego córce Ludwice. Próba ucieczki z ukochaną skończyła się pobiciem przez służbę Sosnowskiego. Jesienią 1775 roku Kościuszko wyemigrował. Do Ameryki popłynął nie z powodu ideałów, lecz dlatego, że nie miał w Polsce nic do roboty.
Ticonderoga i Saratoga
Do Filadelfii dotarł w sierpniu 1776 roku, po drodze przeżywszy katastrofę statku na Karaibach. 30 sierpnia złożył podanie do Kongresu, następnego dnia został przyjęty do Armii Kontynentalnej, a 18 października 1776 roku mianowano go pułkownikiem inżynierii.
Pierwszym zadaniem było ufortyfikowanie Fort Billingsport nad rzeką Delaware, osłaniającego Filadelfię. Wiosną 1777 roku trafił do Armii Północnej generała Horatio Gatesa i do Fortu Ticonderoga. Tam zwrócił uwagę, że nad fortem góruje wzniesienie Sugar Loaf (Mount Defiance) i że należy postawić na nim baterię. Komendant garnizonu, generał Arthur St. Clair, odrzucił tę radę.
W lipcu 1777 roku brytyjski generał John Burgoyne zrobił dokładnie to, przed czym ostrzegał Kościuszko: ustawił artylerię na wzgórzu. Amerykanie musieli porzucić twierdzę bez walki.
Kościuszko zaprojektował wtedy sposób opóźnienia brytyjskiego pościgu: jego ludzie wycinali drzewa w poprzek dróg, spiętrzali strumienie i niszczyli mosty oraz groble. Kolumna Burgoyne'a ugrzęzła.
Potem przyszła Saratoga. Gates polecił Kościuszce wybrać i ufortyfikować pozycję obronną. Kościuszko wskazał Bemis Heights nad Hudsonem i zbudował tam system umocnień opisany później jako niemal nie do zdobycia. Brytyjskie ataki załamały się, a 16 października 1777 roku Burgoyne skapitulował. To był przełom całej wojny – po Saratodze do wojny po stronie Amerykanów przystąpiła Francja.
Generał Horatio Gates powiedział o tym doktorowi Benjaminowi Rushowi: „Wielkimi taktykami tej kampanii były wzgórza i lasy, które młody polski inżynier okazał się dość biegły, by wybrać na moje obozowisko".
West Point
Od marca 1778 do sierpnia 1780 roku – ponad dwa lata – Kościuszko był głównym inżynierem West Point. Zaprojektowane przez niego umocnienia uchodziły za nowatorskie jak na swoje czasy. To właśnie te fortyfikacje próbował później wydać Brytyjczykom Benedict Arnold, najsłynniejszy zdrajca w historii Stanów Zjednoczonych. Dziś w West Point mieści się amerykańska akademia wojskowa, a jej kadeci maszerują w Paradzie Pułaskiego.
Kampania południowa
W październiku 1780 roku Kościuszko został skierowany na południe. Generał Nathanael Greene, który 3 grudnia objął dowództwo Departamentu Południowego, zatrzymał go jako głównego inżyniera. Kościuszko budował łodzie, wybierał miejsca obozów, rozpoznawał brody i fortyfikował pozycje.
Podczas słynnego „wyścigu do rzeki Dan" na przełomie stycznia i lutego 1781 roku – gdy lord Cornwallis ścigał armię Greene'a przez trzysta kilometrów – to łodzie Kościuszki i jego rozpoznanie pozwoliły Amerykanom przeprawić się przez kolejne rzeki. Cornwallis, który łodzi nie miał, musiał przerwać pościg.
Podczas oblężenia fortu Ninety-Six, między 22 maja a 18 czerwca 1781 roku, Kościuszko odniósł jedyną ranę w ciągu siedmiu lat służby: został ugodzony bagnetem podczas wypadu obrońców na budowany przez niego przekop. 13 października 1783 roku Kongres awansował go na generała brygady. W 1784 roku przyjęto go do Towarzystwa Cyncynatów, a odznakę wręczył mu osobiście Waszyngton.
Powrót i insurekcja
Do Polski wrócił w sierpniu 1784 roku. Na własnych ziemiach w Siechnowiczach ograniczył pańszczyznę mężczyzn do dwóch dni w tygodniu, a kobiety zwolnił z niej całkowicie. To nie była wtedy oczywistość.
W wojnie polsko-rosyjskiej 1792 roku dowodził dywizją. 18 lipca 1792 roku pod Dubienką z 5 300 żołnierzami powstrzymał 25 tysięcy Rosjan, wykorzystując ukształtowanie terenu i fortyfikacje polowe. Bitwę ostatecznie przegrał – Rosjanie obeszli pozycje przez terytorium austriackie – ale to starcie ugruntowało jego sławę. 26 sierpnia 1792 roku rewolucyjna Francja przyznała mu honorowe obywatelstwo. Order Orła Białego, zaproponowany przez króla, odrzucił jako przekonany republikanin.
24 marca 1794 roku na krakowskim Rynku ogłosił akt powstania i objął funkcję Naczelnika. Zebrał około 6 tysięcy ludzi – 4 tysiące regularnego wojska i 2 tysiące rekrutów.
- 4 kwietnia 1794 – Racławice. Kościuszko osobiście poprowadził atak chłopskich ochotników uzbrojonych w kosy postawione na sztorc – kosynierów. Zwycięstwo miało ogromne znaczenie propagandowe, choć militarnie było pyrrusowe.
- 7 maja 1794 – Uniwersał połaniecki. Kościuszko ogłosił, że chłopi są ludźmi wolnymi, mają prawa obywatelskie i zmniejszone powinności pańszczyźniane. Rosjanie wyznaczyli za jego głowę nagrodę – żywego lub martwego.
- 6 czerwca 1794 – Szczekociny. Bitwa obronna przeciw połączonym siłom prusko-rosyjskim.
- 10 października 1794 – Maciejowice. Ranny i wzięty do niewoli.
Trafił do Twierdzy Pietropawłowskiej w Petersburgu. Zwolnił go 28 listopada 1796 roku car Paweł I, po złożeniu przysięgi lojalności – którą Kościuszko w 1798 roku publicznie odwołał, próbując też zwrócić otrzymane 12 tysięcy rubli.
Testament, o którym Ameryka wolałaby zapomnieć
18 sierpnia 1797 roku Kościuszko po raz drugi przypłynął do Filadelfii. Przed wyjazdem do Europy w 1798 roku odebrał zaległy żołd i spisał testament, którego wykonawcą uczynił Thomasa Jeffersona.
Zapisał w nim, że jego amerykański majątek ma zostać sprzedany, a pieniądze przeznaczone na wykup z niewolnictwa czarnoskórych Amerykanów – w tym niewolników samego Jeffersona – oraz na ich wykształcenie, tak by mogli żyć samodzielnie.
Jefferson, mając 77 lat, wycofał się z funkcji wykonawcy, powołując się na wiek i zawiłości prawne. Zaproponowany przez niego następca również odmówił. Sprawa trafiała do Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych trzykrotnie i ciągnęła się w sądach do 1856 roku. Kościuszko pozostawił w sumie cztery testamenty, z których trzy były późniejsze od amerykańskiego. Ani jeden dolar nie został ostatecznie przeznaczony na cel, który zapisał. Jedynym echem tej woli była szkoła dla Afroamerykanów założona w 1826 roku w Newark w New Jersey i nazwana jego imieniem.
Jefferson pisał o nim: „Jest tak czystym synem wolności, jakiego kiedykolwiek poznałem".
Ostatnie lata
Kościuszko odmówił dowodzenia Legionami Polskimi u boku Francji i nie zaufał Napoleonowi, którego nazwał „grabarzem republiki". Osiadł pod Paryżem, potem w Szwajcarii. 2 kwietnia 1817 roku uwolnił chłopów w pozostałych mu dobrach – car Aleksander I tej decyzji nie uznał.
Zmarł 15 października 1817 roku w Solurze w Szwajcarii, w wieku 71 lat. W 1818 roku jego ciało sprowadzono do Krakowa i złożono w krypcie katedry na Wawelu, wśród królów. Serce trafiło do urny w muzeum w Rapperswilu, a w 1927 roku wróciło do Warszawy – dziś spoczywa w kaplicy Zamku Królewskiego. W latach 1820–1823 krakowianie usypali Kopiec Kościuszki, znosząc ziemię z pól bitewnych, na których walczył.
W Nowym Jorku jego nazwisko nosi most Kosciuszko Bridge łączący Brooklyn z Queens – zbudowany w 1939 roku i zastąpiony nową przeprawą w latach 2017–2019. Od 1925 roku działa w Nowym Jorku Kosciuszko Foundation, jeden ze sponsorów Parady.
„Za naszą i waszą wolność" – skąd to hasło
Hasło Parady 2026 nie zostało wymyślone na tę okazję. „Za naszą i waszą wolność" to jedno z najstarszych i najczęściej powtarzanych zawołań w polskiej historii. Pojawiło się na sztandarach w czasie powstania listopadowego, w 1831 roku, jako wyraz przekonania, że walka o wolność Polski jest częścią walki o wolność w ogóle – i że Polacy powinni wspierać cudze dążenia niepodległościowe tak samo, jak oczekują wsparcia dla własnych.
W kontekście Pułaskiego i Kościuszki hasło ma sens dosłowny. Obaj walczyli najpierw o wolność Polski, potem o wolność Ameryki, a Kościuszko – po powrocie – jeszcze raz o Polskę. Dla Komitetu Parady zestawienie tego zawołania z 250-leciem niepodległości Stanów Zjednoczonych jest sposobem powiedzenia, że polski wkład w powstanie Ameryki nie był epizodem, tylko konsekwencją tej samej idei.
Instytucje, które stoją za Paradą
Parada nie bierze się z powietrza. Za kolumną idącą Piątą Aleją stoi kilka instytucji, które budowały polonijne życie w Nowym Jorku przez ostatnie sto lat. Warto wiedzieć, kto to jest, bo ich nazwy zobaczysz na transparentach i platformach.
Polsko-Słowiańska Federalna Unia Kredytowa
Sponsor diamentowy Parady 2026 i największa etniczna unia kredytowa w Stanach Zjednoczonych. Powstała 27 grudnia 1976 roku, początkowo pod nazwą Industrial and Commercial Federal Credit Union; obecną nazwę nosi od 1979 roku. Założyli ją ludzie związani z Polsko-Słowiańskim Centrum, na czele z ks. Longinem Tołczykiem.
Powód założenia był bardzo konkretny: polscy imigranci, którzy chcieli kupić dom na Greenpoincie, dostawali odmowy w amerykańskich bankach. Unia powstała, żeby udzielać im kredytów, których nikt inny nie chciał udzielić.
Dziś to instytucja licząca ponad 127 tysięcy członków, ponad 2,7 miliarda dolarów aktywów i 25 oddziałów w sześciu stanach – Nowy Jork, New Jersey, Illinois, Pensylwania, Connecticut i Floryda. Prezesem jest Bogdan Chmielewski. W 2026 roku PSFCU obchodzi 50-lecie, co jest jednym z powodów, dla których tegoroczna Parada ma dla niej szczególne znaczenie.
Unia prowadzi też największy polonijny program stypendialny. W 2026 roku rozdała rekordowe 700 tysięcy dolarów pomiędzy 602 studentów z 14 stanów. Od początku programu skorzystało z niego ponad 7,6 tysiąca osób, na łączną kwotę około 9 milionów dolarów.
Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce
Instytucja, której prezes prowadzi Paradę 2026 jako Marszałek Główny. Powstał 4 lipca 1943 roku w Nowym Jorku i jest kontynuacją Instytutu Badania Najnowszej Historii Polski, założonego w Warszawie w 1923 roku i przemianowanego po śmierci Piłsudskiego.
Fundamentem zbiorów jest Archiwum Belwederskie – dokumenty wywiezione z płonącej Warszawy w 1939 roku, które przez Rumunię, Francję i Portugalię dotarły do Waszyngtonu pod koniec 1941 roku. Znalazło się w nim osobiste archiwum Marszałka.
Instytut mieści się dziś przy 138 Greenpoint Avenue na Brooklynie. W zbiorach ma ponad milion dokumentów, około 20 tysięcy woluminów biblioteki, 20 tysięcy fotografii, ponad 2,4 tysiąca map i ponad 240 dzieł sztuki, w tym prace Matejki i Wyspiańskiego. Najcenniejszym obiektem jest „Rozkaz nr 10 000" – dyspozycja do Bitwy Warszawskiej z sierpnia 1920 roku.
Polsko-Słowiańskie Centrum
Założone w 1972 roku przez ks. Longina Tołczyka, żeby obsłużyć falę polskich imigrantów przybywających wtedy do Nowego Jorku. Działa na Greenpoincie pod dwoma adresami – 176 Java Street i 177 Kent Street – i liczy około 30 tysięcy członków.
Prowadzi pomoc socjalną i imigracyjną (obywatelstwo, azyl, legalizacja pobytu), Centrum Seniora „Krakus", Centrum Przyjaźni im. Jana Pawła II na Manhattanie, kursy angielskiego, dowóz posiłków dla seniorów, stypendia i działalność kulturalną. To z tego środowiska wyrosła później Unia Kredytowa.
Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce
SWAP idzie w Paradzie na drugiej pozycji – zaraz za marszałkami i władzami, przed harcerzami i konsulatem. To nie przypadek: to najstarsza nieprzerwanie działająca organizacja polskich weteranów na świecie.
Powstała w maju 1921 roku na zjeździe w Cleveland. Jej pierwszym prezesem był dr Teofil Starzyński, szef służby medycznej Armii Hallera. Korzenie SWAP sięgają Błękitnej Armii generała Józefa Hallera, formowanej od 1917 roku we Francji – zgłosiło się do niej ponad 20 tysięcy ochotników ze Stanów Zjednoczonych i Kanady. Po wojnie około 14,5 tysiąca z nich wróciło do Ameryki i to oni tworzyli pierwsze placówki.
W 1921 roku SWAP liczył 66 placówek i 1 746 członków; w 1939 roku – 141 placówek i 4 450 członków. W 2017 roku Instytut Pamięci Narodowej przyznał stowarzyszeniu nagrodę „Kustosz Pamięci Narodowej".
Centrala Polskich Szkół Dokształcających
Organizacja zrzeszająca polskie szkoły sobotnie, których dziesiątki maszerują w Paradzie. Powstała w 1925 roku, założona przez Wacława Bojana-Błażewicza, w reakcji na amerykańskie przepisy z lat 20. ograniczające dwujęzyczną edukację parafialną.
Zrzesza około 75 szkół, w których uczy się ponad 10 tysięcy dzieci pod opieką ponad 900 nauczycieli, w kilkunastu stanach. Prezesem jest dr Dorota Andraka, która w 2017 roku sama była Marszałkiem Głównym Parady.
Centrala od 2004 roku przeprowadza egzamin Polish Regents / LOTE, dzięki któremu uczeń w stanie Nowy Jork może zaliczyć polski jako język obcy w amerykańskim systemie szkolnym. Od 2016 roku jest też autoryzowanym ośrodkiem certyfikacji języka polskiego.
Harcerstwo, konsulat i reszta
Związek Harcerstwa Polskiego działający poza granicami Kraju ma w USA osobny okręg utworzony w 1951 roku. Nowy Jork i New Jersey obsługują hufce „Podhale" (harcerki) i „Warmia" (harcerze), obejmujące także Connecticut, Maryland, Massachusetts i Pensylwanię.
Konsulat Generalny RP w Nowym Jorku działa od 1919 roku. Od 1973 roku mieści się przy 233 Madison Avenue, w zabytkowej rezydencji De Lamar House z 1905 roku, kupionej wtedy za 900 tysięcy dolarów. Okręg konsularny obejmuje osiem stanów północnego wschodu. Konsulat prowadzi też własną szkołę polską, która maszeruje w Paradzie.
W kolumnie idą również zespoły folklorystyczne z prawdziwą historią. Krakowianki i Górale przy parafii św. Stanisława Kostki działają od ponad 85 lat – występowały na Wystawie Światowej w Nowym Jorku w latach 1964–1965 i w Białym Domu przed prezydentem Lyndonem B. Johnsonem w 1968 roku. Polish American Folk Dance Company powstała w 1938 roku i dysponuje garderobą liczącą ponad 600 strojów ludowych.
Polonia w Nowym Jorku – kontekst, którego parada jest miarą
Parada Pułaskiego jest jedynym dniem w roku, kiedy nowojorska Polonia widzi samą siebie w całości. Dlatego warto znać liczby.
Według spisu powszechnego z 2020 roku do polskiego pochodzenia przyznaje się w Stanach Zjednoczonych 8,6 miliona osób. Stan Nowy Jork jest pod tym względem drugi w kraju, z 788,6 tysiąca osób, tuż za Illinois.
W polonijnych publikacjach często pojawia się liczba 10 milionów Amerykanów polskiego pochodzenia. Dane spisowe tego nie potwierdzają. Najwyższy wynik w historii amerykańskich spisów to 9,57 miliona w 2010 roku, a w 2020 roku było to 8,6 miliona. Liczba maleje, bo kolejne pokolenia przestają deklarować polskie pochodzenie.
Greenpoint – co zostało z „Małej Polski"
Greenpoint na Brooklynie przez dekady był stolicą polskiego Nowego Jorku i wciąż jest opisywany jako drugie największe skupisko Polonii w USA po Chicago. Ale skala się zmieniła.
W 1984 roku szacowano, że mieszka tam około 50 tysięcy osób polskiego pochodzenia. Spis z 2000 roku wykazał 13 660 osób urodzonych w Polsce w samym Greenpoincie i 35 382 na całym Brooklynie. Sześć lat później, w badaniu z 2006 roku, liczba urodzonych w Polsce mieszkańców Brooklynu spadła do 21 605 – o 39 procent.
Powody są dobrze udokumentowane. Wejście Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku przekierowało emigrację do Wielkiej Brytanii i Irlandii, gdzie nie trzeba było wizy i skąd było blisko do domu. Liczba wiz imigracyjnych dla Polaków spadła z 7 613 w 2004 roku do 3 278 w 2007 – o 57 procent. Równocześnie Greenpoint zaczął się gentryfikować: mediana ceny mieszkania wzrosła tam między 2006 a 2007 rokiem o 65 procent, najwięcej w całym mieście. Polacy przenieśli się do Maspeth, Middle Village, na Long Island i do New Jersey – i to widać w paradzie, gdzie najwięcej autokarów przyjeżdża dziś z Bergen County i Passaic, a nie z Brooklynu.
Polski Greenpoint jednak nie zniknął. Działa parafia św. Stanisława Kostki z kilkoma mszami po polsku w każdą niedzielę, Polsko-Słowiańskie Centrum, Instytut Piłsudskiego, polskie piekarnie i restauracje, a w publicznej szkole PS 34 od 2015 roku prowadzony jest dwujęzyczny program polsko-angielski, do którego uczęszcza mniej więcej co czwarty uczeń.
Jak wziąć udział w Paradzie z własną grupą
Parada jest otwarta dla organizacji polonijnych, ale nie zapisuje się do niej tak, jak na bieg uliczny. Komitet Główny działa jak federacja organizacji członkowskich i lokalnych komitetów, które przez cały rok spotykają się na comiesięcznych zebraniach. Kontyngent to grupa przychodząca z takiej organizacji.
Są dwie drogi – i różnią się zasadniczo.
-
Dołącz do istniejącego kontyngentu
Najprostsza droga dla osoby prywatnej albo małej grupy. Idziesz w kolumnie lokalnego komitetu albo parafii, pod ich transparentem. Wymaga tylko zgody tego kontyngentu – nie musisz sam być członkiem Komitetu Głównego. Komitety działają przy parafiach i miastach w trzech stanach.
-
Zgłoś własną organizację jako kontyngent
Dla szkoły, parafii, klubu czy stowarzyszenia, które chcą iść pod własnym szyldem. To wymaga wcześniejszego członkostwa w Komitecie Głównym – formularz zgłoszenia kontyngentu jest wprost zastrzeżony dla „zarejestrowanych kontyngentów w dobrej kondycji".
Członkostwo w Komitecie Głównym
Zasady są spisane w dwujęzycznym formularzu członkowskim publikowanym co roku przez Komitet.
- Kto może zostać członkiem: każda osoba lub organizacja popierająca konstytucję i statut Komitetu.
- Potrzebny sponsor. Nowy członek indywidualny musi zostać zarekomendowany przez obecnego członka w dobrej kondycji, z własnoręcznym podpisem i numerem członkowskim. Organizacja nie może być sponsorem – rekomendację daje osoba fizyczna.
- Weryfikacja. Wnioski rozpatruje Komitet Członkowski. Jak ujmuje to sam formularz: „You are not accepted upon application" – złożenie wniosku nie oznacza przyjęcia.
- Składki: minimum 20 USD rocznie od osoby, minimum 50 USD rocznie od organizacji lub kontyngentu (z jednym prawem głosu dla wskazanego przedstawiciela).
- Termin: składki trzeba opłacić do 15 lutego, żeby móc głosować na marcowym zebraniu walnym.
- Podpis musi być oryginalny – bez kopii, faksów, skanów i pieczątek.
Formularz zgłoszeniowy wspomina o „aktualnej opłacie za przemarsz ustalonej przez Komitet" – jest to opłata odrębna od składki członkowskiej. Jej wysokość nie jest nigdzie publikowana. Trzeba o nią zapytać bezpośrednio Komitet.
Gdzie się zgłosić
- Formularz online – Komitet prowadzi elektroniczny Pulaski Parade Participation Form, wyraźnie oznaczony jako przeznaczony wyłącznie dla zarejestrowanych kontyngentów, nie dla pojedynczych osób. Pyta o nazwę kontyngentu, stan i miasto, dane kontaktowe, obecność orkiestry, platformy, szacowaną liczbę maszerujących, liczbę autokarów i pojazdów oraz o generatory i gaśnice.
- Formularz papierowy – wysyłany na adres prezesa (Richard D. Zawisny, P.O. Box 20545, Staten Island, NY 10302-0545, pulaski_parade@verizon.net) albo do dyrektora Parady (Zygmunt Bielski, 66 77th Street, Brooklyn, NY 11209-2919, events@pulaskiparade.org).
To zaskakujące, ale Komitet nigdy nie publikuje terminu zgłoszenia kontyngentu. Ani w formularzu na 2026 rok, ani w żadnym z formularzy z poprzednich lat nie ma daty granicznej.
Z dat powstania dokumentów wynika jednak realne okno: formularze na dany rok pojawiają się od połowy marca do końca kwietnia, a porządek przemarszu jest kompilowany między końcem sierpnia a 1 października. W praktyce oznacza to, że zgłoszenie warto złożyć do końca sierpnia. Im później, tym większe ryzyko, że kontyngent nie trafi do drukowanego porządku.
Cztery terminy, o których trzeba pamiętać
Zgłoszenie kontyngentu to nie wszystko. Wokół Parady krąży kilka osobnych formularzy, każdy z własną datą i własną osobą odpowiedzialną. Terminy na 2026 rok:
| Termin | Czego dotyczy | Do kogo |
|---|---|---|
| 15 lutego | składki członkowskie – warunek głosowania na zebraniu walnym w marcu | Thomas J. Kazalski, sekretarz finansowy |
| 22 sierpnia | zgłoszenie Miss Polonii i marszałka kontyngentu do prezentacji na bankiecie | Monika Niebrzydowski, (917) 207-4872 |
| 31 sierpnia | reklamy do księgi pamiątkowej bankietu | pulaski_parade@verizon.net |
| 25 września | Parade Announcement Form – tekst do odczytania przy trybunie honorowej | Jennifer M. Costa, (732) 925-4382 |
Formularz zapowiedzi kontyngentu
Rzecz, o której najłatwiej zapomnieć, a która decyduje o tym, czy ktokolwiek dowie się, kim jesteście. W Parade Announcement Form organizacja wpisuje dokładnie to, co konferansjerzy mają odczytać przy trybunie honorowej: nazwiska marszałka kontyngentu, prezesa, Miss Polonii i Junior Miss Polonii, historię organizacji i kolejność grup w kontyngencie. Limit to 1500 słów.
Jeśli formularza nie wyślesz, grupa i tak przejdzie – ale przy trybunie zapadnie cisza. Dla szkoły albo parafii, która przywozi trzy autokary ludzi, to zmarnowana okazja.
Regulamin przemarszu
Komitet jest posiadaczem miejskiego zezwolenia na paradę i to on odpowiada za jej przebieg. Formularz zgłoszeniowy zawiera 23 punkty regulaminu plus osobne przepisy dotyczące pojazdów. Najważniejsze zasady:
Obowiązuje reguła „rain or shine" – przemarsz odbywa się niezależnie od pogody.
Każda jednostka musi mieć polski motyw, dekoracje albo barwy narodowe. Obowiązuje strój odświętny, mundur lub strój ludowy.
Zakaz materiałów reklamowych i agitacji politycznej – uzasadniony wprost przepisami podatkowymi dla organizacji 501(c)(3).
Poza tym: zakaz rzucania cukierków w tłum, zakaz zbierania datków na trasie, zakaz alkoholu. Komitet zastrzega sobie prawa reklamowe w paradzie oraz prawo odmowy ponownego udziału jednostce, która złamie zasady. Od 2026 roku zezwolenia na autokary i pojazdy trzeba uzyskać od Komitetu na pisemny wniosek, a generatory i gaśnice muszą mieć zezwolenie straży pożarnej.
Zebrania Komitetu – tu zapadają decyzje
Komitet Główny spotyka się zwykle w trzeci czwartek miesiąca o godz. 19:30, z wyjątkiem lutego i grudnia. Zebrania krążą po polonijnych ośrodkach w trzech stanach i są miejscem, gdzie nowa organizacja się przedstawia.
| Termin 2026 | Miejsce | Czego dotyczy |
|---|---|---|
| 15 stycznia | Konsulat RP, Nowy Jork | ceremonia nałożenia szarfy Marszałkowi Głównemu |
| 19 marca | PSFCU, 100 McGuiness Blvd, Brooklyn | zebranie walne, wybory zarządu 2026–2028 |
| 16 kwietnia | parafia Świętego Krzyża, Maspeth | zebranie zwykłe |
| 21 maja | Komitet Parady, Stamford, CT | zebranie zwykłe |
| 18 czerwca | parafia Holy Rosary, Passaic, NJ | zebranie zwykłe |
| 19 lipca (niedziela) | Msza w kościele św. Józefa, Florida, NY; zebranie w remizie w Pine Island | zebranie wyjazdowe |
| 20 sierpnia | kościół św. Józefa, Passaic, NJ | zebranie zwykłe |
| 10 września | parafia św. Teresy, Linden, NJ | przygotowania do parady |
| 24 września | parafia Holy Rosary, Passaic, NJ | przygotowania do parady |
| 30 września | parafia Świętego Krzyża, Maspeth | ostatnie zebranie przed paradą |
| 15 października | — | nominacje na Marszałka Głównego 2027 |
| 19 listopada | — | wybór Marszałka Głównego 2027 |
Platformy, szarfy i sprzęt
Platformy ustawiane są osobno, na Zachodniej 38. Ulicy, i podpinane do kolumny w odpowiednim momencie. Komitet wskazuje sprawdzonych wykonawców: platformy paradne – Bond Parade Floats, Krystyna Bladek, tel. (973) 727-4660; szarfy na zamówienie – Design by Krystyna, tel. 561-228-4052.
Miss Polonia – jak to działa
Nie ma dziś jednego, centralnego konkursu Miss Polonii całej Parady. Każdy kontyngent wybiera własną Miss Polonię, a wiele także Junior Miss Polonię, czasem Little Miss Polonię. Zasady i terminy ustala lokalny komitet.
Przykładowo Komitet Parady ze Staten Island prowadzi własny Miss Polonia Scholarship Pageant. Wymagania z opublikowanego regulaminu: wiek 16–21 lat, polskie pochodzenie, zamieszkanie na Staten Island, stan wolny i brak dzieci, reprezentowanie Staten Island podczas Parady i bankietu oraz udział w wydarzeniach lokalnego komitetu. Zgłoszenia przyjmowane są wiosną – w 2026 roku termin upływał 29 marca.
W przeszłości działała przy Paradzie Pulaski Educational Foundation, założona w 2000 roku przez Marka Zawisnego, przyznająca od 1 000 do 5 000 dolarów rocznie. Program ten wygasł – strona stypendialna Komitetu od lat zawiera jedynie pusty szablon, a w zeznaniach podatkowych organizacji za lata 2010–2023 nie figurują żadne granty.
Stypendia dostępne dziś w otoczeniu Parady należą do innych organizacji – przede wszystkim do Polsko-Słowiańskiej Federalnej Unii Kredytowej, która w 2026 roku rozdała 700 tysięcy dolarów między 602 studentów. Jeśli szukasz stypendium, pisz do PSFCU, nie do Komitetu Parady.
Ile kosztuje wsparcie Parady
Komitet Główny to organizacja pożytku publicznego i Parada finansuje się z reklam, sponsoringu i składek. Jeśli firma albo organizacja chce ją wesprzeć, są dwie ścieżki i obie mają jawne cenniki. Wpłaty są odliczane od podatku.
Reklama w księdze pamiątkowej bankietu
Souvenir Journal to księga wydawana na doroczny bankiet. Cennik na 89. Paradę w 2026 roku:
| Miejsce | Cena |
|---|---|
| Zewnętrzna czwarta strona okładki | 5 000 USD |
| Wewnętrzna strona okładki (przód) | 3 500 USD |
| Wewnętrzna strona okładki (tył) | 2 500 USD |
| Strona złota | 750 USD |
| Strona srebrna | 500 USD |
| Pełna strona w kolorze | 250 USD |
| Pełna strona czarno-biała | 175 USD |
| Pół strony czarno-białej | 125 USD |
| Ćwierć strony czarno-białej | 100 USD |
| Wpis – samo nazwisko lub nazwa | 50 USD |
Zamknięcie przyjmowania reklam do księgi pamiątkowej 89. Parady przypada na 31 sierpnia 2026. Pełna płatność musi towarzyszyć umowie – bez wpłaty reklama nie zostanie przyjęta. Materiały graficzne najlepiej wysłać mailem na pulaski_parade@verizon.net, a umowę i płatność na adres: Pulaski Parade Journal, P.O. Box 20545, Staten Island, NY 10302-0545.
W poprzednich latach termin bywał wcześniejszy – w 2025 roku był to 5 sierpnia, a w latach 2022–2024 dwudziesty sierpnia. Warto sprawdzać go co roku.
Sponsoring korporacyjny
Osobny, znacznie większy poziom zaangażowania. Według ostatniego opublikowanego przez Komitet cennika pakietów korporacyjnych progi wyglądały następująco:
| Pakiet | Kwota | Co obejmuje |
|---|---|---|
| Diamentowy | 30 000 USD | udekorowana i ubezpieczona platforma z ciągnikiem i kierowcą, 20 zaproszeń na bankiet, po 10 na śniadanie i trybunę honorową, logo we wszystkich materiałach parady, reklama na czwartej stronie okładki księgi |
| Platynowy | 15 000 USD | platforma, po 10 zaproszeń na trzy wydarzenia, logo w materiałach, wewnętrzna tylna okładka księgi |
| Złoty | 10 000 USD | platforma, po 4 zaproszenia, logo w materiałach, złota strona w księdze |
| Srebrny | 5 000 USD | platforma, po 2 zaproszenia, logo w materiałach, srebrna strona |
| Balony przy trybunie honorowej | 3 000 USD | 2 zaproszenia na bankiet, nazwa przy trybunach, kolorowa strona w księdze |
| Kwiaty na bankiecie | 3 000 USD | 2 zaproszenia, nazwa na każdym stole, kolorowa strona w księdze |
| Brązowy | 2 000 USD | 2 zaproszenia na bankiet, miejsca na trybunie, pełna strona czarno-biała |
| Bursztynowy | 1 000 USD | nazwa na stronie Komitetu jako darczyńca, pełna strona czarno-biała |
Aktualne progi na dany rok warto potwierdzić bezpośrednio u Komitetu – cennik bywa aktualizowany.
Kto za co odpowiada w Komitecie
Komitet Główny działa od 1936 roku, ma status organizacji pożytku publicznego 501(c)(3) i nie zatrudnia ani jednego pracownika – wszystko robią wolontariusze. Prezesem jest Richard D. Zawisny, pełniący tę funkcję nieprzerwanie od co najmniej 2006 roku; sam był Marszałkiem Głównym Parady w 1998 roku. Porządek przemarszu przygotowuje dyrektor Parady Zygmunt Bielski.
Jeśli masz konkretne pytanie, warto pisać od razu do właściwej osoby, a nie na adres ogólny.
| Sprawa | Osoba | Kontakt |
|---|---|---|
| Prezes Komitetu | Richard D. Zawisny | (718) 499-0026, pulaski_parade@verizon.net |
| Księga pamiątkowa, reklamy | Richard D. Zawisny, Jadwiga Kopala | (908) 665-9672 |
| Bankiet | Dorota i Piotr Praszkowicz | pulaskibanquet@gmail.com |
| Miss Polonia, prezentacja marszałków | Emilia Kopala, Monika Niebrzydowski | (908) 656-5167, (917) 207-4872 |
| Msza w Katedrze św. Patryka | Leokadia Juszczak | (917) 439-5163 |
| Śniadanie Parady | David M. Kopala, Emilia Kopala | (908) 265-8165 |
| Porządek przemarszu | Zygmunt Bielski | (718) 748-9676, events@pulaskiparade.org |
| Zapowiedzi kontyngentów | Jennifer M. Costa | (732) 925-4382, jcostapulaski@gmail.com |
| Sponsorzy korporacyjni | Aleksandra Z. Adamczyk | (973) 699-4035 |
| Trybuny honorowe | Barbara A. Korycki, Michał Kulawik | (845) 545-3146 |
| Składki członkowskie | Thomas J. Kazalski | P.O. Box 3723, Union, NJ 07083-1892 |
Adres korespondencyjny Komitetu: General Pulaski Memorial Parade Committee, Inc., P.O. Box 20545, Staten Island, NY 10302-0545, tel. (718) 499-0026.
Najczęściej zadawane pytania
Czy wstęp na Paradę jest płatny?
Nie. Oglądanie Parady z chodnika przy Piątej Alei jest bezpłatne i nie wymaga rejestracji ani biletów. Biletowane są tylko wydarzenia towarzyszące – przede wszystkim doroczny bankiet, a także miejsca na trybunie honorowej, które wchodzą w skład pakietów sponsorskich.
O której godzinie warto przyjść, żeby mieć dobre miejsce?
Przemarsz zaczyna się o 12:30. Na dobre miejsce przy barierkach warto być na Piątej Alei około 11:45–12:00, a w rejonie Katedry św. Patryka jeszcze wcześniej. Pamiętaj jednak, że ostatnie kontyngenty formują się dopiero około 15:00 – jeśli zależy ci na konkretnej szkole czy parafii, możesz przyjść znacznie później.
Jak długo trwa Parada?
Dłużej, niż podaje większość źródeł. Start o 12:30, ale zbiórka ostatnich grup trwa do około 15:00, a zamknięcie Piątej Alei bookowane jest zwykle do 18:00. W 2025 roku Parada skończyła się prawie o osiemnastej. Realnie trzeba liczyć pięć do pięciu i pół godziny.
Czy na Paradę można przyjść z dziećmi?
Tak, to wydarzenie rodzinne – w Paradzie maszerują całe szkoły polonijne, drużyny harcerskie i dzieci w strojach krakowskich niosące główny transparent. Z małymi dziećmi wygodniej jest ustawić się na początku trasy, w okolicach 39.–41. Ulicy, gdzie tłum jest mniejszy.
Czy da się dojechać samochodem?
Odradzamy. Piąta Aleja i przecznice w rejonie przemarszu są zamknięte przez wiele godzin, a miejsca parkingowe w Midtown w niedzielę Parady praktycznie nie istnieją. Metro jest jedynym rozsądnym rozwiązaniem.
Czy Parada odbywa się, gdy pada deszcz?
Tak. Regulamin Komitetu zawiera wprost zasadę „rain or shine" – Parada odbywa się niezależnie od pogody. Odwołano ją w całej historii tylko trzy razy i nigdy z powodu deszczu.
Ile razy Parada się nie odbyła?
Trzy razy: w 1942 roku z powodu II wojny światowej, w 2001 roku po zamachach z 11 września i w 2020 roku z powodu pandemii. Uwaga na numerację – Komitet liczy edycje od 1937 roku i odwołane lata zachowują swój numer, dlatego 89. Parada w 2026 roku będzie w rzeczywistości 87. faktycznie odbytą.
Czy trzeba być Polakiem, żeby wziąć udział?
Nie. Parada jest otwarta dla wszystkich – organizator zaprasza całą Polonię, nowojorczyków i gości z całych Stanów Zjednoczonych oraz z Polski. Maszerują w niej również przedstawiciele władz miasta i stanu, policja, straż pożarna i kadeci z akademii wojskowej West Point. Regulamin wymaga natomiast, żeby każda jednostka miała polski motyw, dekoracje albo barwy narodowe.
Jak zgłosić grupę do przemarszu i do kiedy?
Organizacja musi być członkiem Komitetu Głównego (składka od 50 dolarów rocznie, wymagana rekomendacja obecnego członka indywidualnego), a następnie wypełnia formularz uczestnictwa. Komitet nie publikuje oficjalnego terminu zgłoszeń – z dat powstania dokumentów wynika jednak, że formularze pojawiają się między połową marca a końcem kwietnia, a porządek przemarszu zamykany jest na przełomie sierpnia i września. Zgłoszenie warto złożyć do końca sierpnia.
Ile kosztuje reklama w księdze pamiątkowej?
Od 50 dolarów za sam wpis z nazwą, przez 175 dolarów za pełną stronę czarno-białą i 250 za stronę w kolorze, do 5 000 dolarów za czwartą stronę okładki. Termin przyjmowania reklam na 2026 rok upływa 31 sierpnia, a pełna płatność musi towarzyszyć umowie.
Czy Komitet Parady przyznaje stypendia?
Nie. Działająca dawniej Pulaski Educational Foundation wygasła, a w zeznaniach podatkowych Komitetu za ostatnie kilkanaście lat nie figurują żadne granty. Największy polonijny program stypendialny prowadzi Polsko-Słowiańska Federalna Unia Kredytowa – w 2026 roku rozdała 700 tysięcy dolarów między 602 studentów.
Kto wybiera Marszałka Głównego?
Członkowie Komitetu Głównego, w głosowaniu. Nominacje zgłaszane są w październiku, wybór odbywa się w listopadzie – prawie rok przed paradą – a szarfa wręczana jest w styczniu w Konsulacie Generalnym RP w Nowym Jorku.
Czy w Paradzie brał udział prezydent Polski?
Tak, ale dopiero w 2023 roku. Andrzej Duda był pierwszym w historii urzędującym prezydentem RP na Paradzie Pułaskiego – uczestniczył jako gość honorowy, nie jako Marszałek Główny. Wcześniej, w 2005 roku, Honorowym Marszałkiem Parady był Lech Wałęsa, a w 1983 roku na bankiecie Parady przemawiał prezydent Ronald Reagan.
Gdzie sprawdzić aktualny termin i trasę?
Datę, godziny i odcinek trasy podaje co roku Komitet Parady na stronie pulaskiparade.org – przy czym poszczególne dokumenty potrafią podawać różne zakresy przecznic, więc najpewniejszy jest list prezesa i komunikat prasowy z danego roku. Program bieżącej edycji publikujemy również w dziale wydarzeń na Informacja.com.
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!