Historia przepisu
Faworki mają w Polsce wiele nazw: chrust, chrustek, chruściki, a dawniej także kreple, choć to słowo odnosi się dziś głównie do pączków. Polska Wikipedia wywodzi „faworki” z francuskiego *faveur*, czyli „wąska wstążeczka, tasiemka jedwabna”, a angielska tłumaczy to słowo jako „łaska” albo „przychylność”. Chrust to suche gałęzie, a chruścik jego zdrobnienie. W dawnej kuchni polskiej faworkami albo chrustem nazywano wszelkie drobne kawałki smażonego ciasta. Adam Fischer pisał w 1926 roku: „pączki czy kreple na zachodzie, faworki na Mazowszu”.
Faworki je się najczęściej w karnawale, w tłusty czwartek i na ostatki, czyli we wtorek przed Środą Popielcową. Na Liście Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa od 30 czerwca 2006 roku są „Grochowinki kociewskie (chruściki, faworki)” z Pomorza. Robi się je ze świeżych wiejskich jaj, mąki pszennej z kociewskich pól i domowej śmietany, a smaży „na smalcu wytwarzanym metodą tradycyjną”. Smażono je w długie zimowe wieczory, szczególnie pod koniec karnawału, według przepisu z lat 70. zachowanego u miejscowej gospodyni. Według Ministerstwa Cyfryzacji od 2011 roku na tej liście jest też śląski chrustek.
Podobne ciastka znają sąsiedzi: Niemcy mają Raderkuchen i Liebesschleifen, Litwini žagarėliai, Ukraińcy wierhuny, a Włosi chiacchiere. Polonist podaje też zagraniczny zapis „kruschiki”. Według angielskiej Wikipedii wiele piekarni etnicznych w Cleveland, Chicago, Buffalo i Detroit piecze je zwłaszcza na Wielkanoc i Boże Narodzenie, a Polonist pisze, że Polonia je faworki także na te święta.
Składniki
Ciasto (około 40–50 sztuk)
-
300 g mąka pszenna tortowa (typ 405 albo 450)
Za granicą: Niemcy: Type 405; USA: pastry flour albo all-purpose flour - 4 szt. żółtka (w temperaturze pokojowej)
-
120 g gęsta kwaśna śmietana 18% (około 5 łyżek, w temperaturze pokojowej)
Za granicą: USA: sour cream; Niemcy: Schmand albo saure Sahne -
1 łyżka (ok. 7 g) cukier puder
Za granicą: USA: powdered sugar; Wielka Brytania: icing sugar; Niemcy: Puderzucker - 1 szczypta sól
-
1 łyżka (15 ml) spirytus 95% (niekoniecznie; albo ocet spirytusowy 10%)
Za granicą: 1 łyżka wódki albo 2 łyżki rumu
Do smażenia i podania
-
1 kg smalec (do 1,5 kg, zależnie od garnka; albo 1,5–2 l oleju)
Za granicą: USA i Wielka Brytania: lard; Niemcy: Schweineschmalz -
30 g cukier puder do posypania (można wymieszać z cukrem waniliowym)
Za granicą: USA: powdered sugar; Wielka Brytania: icing sugar; Niemcy: Puderzucker
Przygotowanie krok po kroku
-
Wszystkie składniki wyjmij wcześniej z lodówki, żeby miały temperaturę pokojową. Mąkę przesiej na stolnicę albo do miski, zrób dołek i wrzuć do niego żółtka, cukier puder, śmietanę, sól i spirytus. Połącz składniki i zagniataj około 5 minut. Ciasto będzie twarde i zbite.
-
Napowietrz ciasto: rozwałkuj je, złóż na pół i znów rozwałkuj, co jakiś czas mocno bijąc je wałkiem. Rób tak przez 10–15 minut albo dłużej, aż na przekroju pojawią się pęcherzyki powietrza. Szybciej pójdzie, jeśli przepuścisz ciasto 2–3 razy przez maszynkę do mięsa.
-
Jeśli masz czas, zawiń ciasto w folię i odstaw na 30–60 minut. Polonist pomija ten krok.
-
Podziel ciasto na 2–3 części. Każdą rozwałkuj bardzo cienko, na 1–2 mm (1/16 cala), aż będzie prawie przezroczysta, a pozostałe trzymaj pod folią. Jeśli ciasto się kurczy, przykryj je ściereczką na kilka minut.
-
Ciasto pokrój radełkiem albo nożem w paski o wymiarach około 3 × 10 cm (1¼×4 cale), a końce ścinaj ukośnie. Każdy pasek natnij wzdłuż na środku.
-
Jeden koniec paska przełóż przez nacięcie i delikatnie wyprostuj.
-
Gotowe faworki rozkładaj na blacie i przykrywaj, żeby nie wyschły, w tym czasie wałkując kolejne części ciasta. Przed smażeniem strząśnij z nich nadmiar mąki.
-
W szerokim garnku z grubym dnem rozgrzej smalec do 170–180°C (340–355°F). Smaż po kilka faworków naraz, 30–60 sekund z każdej strony, aż będą złote. Przewracaj je widelcem albo patyczkami. Jeśli brązowieją za szybko, zmniejsz ogień.
-
Wyjmuj faworki łyżką cedzakową i odsączaj na ręczniku papierowym.
-
Posyp faworki cukrem pudrem, jeszcze ciepłe albo po ostygnięciu, i podawaj do herbaty albo kawy.
Zdjęcia
