Historia przepisu
Karpatka to ciasto z dwóch blatów przełożonych kremem. Polska Wikipedia podaje, że według podręczników gastronomii dolny blat robi się z ciasta kruchego, smaruje marmoladą i przykrywa blatem z ciasta parzonego, ale także wśród cukierników popularne są karpatki, w których oba blaty są parzone. Domowe przepisy Kwestii Smaku, Ani Gotuje i Moich Wypieków mają oba blaty parzone. Kwestia Smaku pisze o „dwóch blatach pofalowanego ciasta (parzonego, ptysiowego), przełożonego masą budyniową” i przyznaje, że robi ją według przepisu i wskazówek swojej mamy.
Nazwa wzięła się prawdopodobnie od wyglądu: ciasto parzone wyrasta w piekarniku w nierówne fałdy, które kojarzą się z górami, czyli z Karpatami. Skąd i kiedy dokładnie pochodzi przepis, nie wiadomo na pewno. Językoznawczyni Katarzyna Smyk ustaliła w 2016 roku, że najstarsza znana drukowana wzmianka o słowie „karpatka” pochodzi ze skryptu dla studentów polonistyki z 1972 roku, gdzie występuje jako nazwa ciastek.
Karpatka trafiła też do sklepów. W 1986 roku zakłady koncentratów spożywczych we Włocławku, późniejsza Delecta, wprowadziły pierwszą gotową mieszankę na ciasto i krem, a w 1995 roku zarejestrowały „Karpatkę” jako znak towarowy. Kiedy w 1996 roku podobny produkt pod tą samą nazwą wypuścił Dr. Oetker, zaczął się dwunastoletni spór sądowy, rozstrzygnięty w lutym 2011 roku na korzyść Delecty. Kwestia Smaku umieszcza karpatkę wśród ciast tradycyjnych, na tłusty czwartek i na Wielkanoc, a Moje Wypieki polecają ją szczególnie w karnawale.
Składniki
Krem budyniowy
- 800 ml mleko (najlepiej pełnotłuste)
-
2 opakowania budyń waniliowy albo śmietankowy w proszku (po 40 g)
Za granicą: Niemcy i Austria: Vanille-Puddingpulver (saszetka 37 g); Wielka Brytania: custard powder; wszędzie: polskie sklepy albo domowy budyń (zob. Wskazówki) - 70 g cukier
-
200 g masło (miękkie, w temperaturze pokojowej, bez dodatków)
Za granicą: unsalted butter
Ciasto parzone (forma 23×33 cm, czyli 9×13 cali)
- 250 ml woda
-
125 g masło
Za granicą: unsalted butter - 1 szczypta sól
-
160 g mąka pszenna
Za granicą: USA i Kanada: all-purpose flour; Wielka Brytania: plain flour; Niemcy: Type 405 - 5 szt. jajka (w temperaturze pokojowej)
-
½ łyżeczki (ok. 2 g) proszek do pieczenia
Za granicą: baking powder; Niemcy: Backpulver
Do formy i do posypania
- masło i mąka (do wysmarowania i oprószenia formy)
-
cukier puder (do posypania)
Za granicą: powdered sugar / icing sugar
Przygotowanie krok po kroku
-
Krem zacznij od budyniu, bo musi wystygnąć. Z 800 ml mleka odlej szklankę (250 ml) i dokładnie wymieszaj w niej proszek budyniowy z cukrem. Resztę mleka zagotuj, zmniejsz ogień i wlej mieszankę, cały czas mieszając. Gotuj 1–2 minuty, aż budyń zgęstnieje i zacznie bulgotać.
-
Przełóż budyń do czystej miski i przykryj folią spożywczą tak, żeby dotykała powierzchni. Studź go w temperaturze pokojowej, nie w lodówce. Masło do kremu wyjmij z lodówki, żeby zmiękło samo.
-
Rozgrzej piekarnik do 200°C (400°F), grzanie góra i dół, bez termoobiegu. Formę 23×33 cm (9×13 cali) posmaruj masłem i oprósz mąką przez sitko.
-
Ciasto parzone: w garnku podgrzej wodę z masłem i solą, aż masło się rozpuści, i doprowadź do wrzenia. Wsyp całą mąkę naraz i ucieraj drewnianą łyżką na małym ogniu około minuty, aż powstanie gęsta, gładka, lśniąca masa, która odchodzi od ścianek garnka.
-
Zdejmij garnek z ognia i studź masę około 10 minut. Wbijaj jajka po jednym, za każdym razem miksując albo ucierając do gładkości, i dopiero wtedy dodaj następne. Na końcu wmieszaj proszek do pieczenia. Ciasto ma być gładkie i klejące. Podziel je na dwie równe części.
-
Połowę ciasta nałóż łyżką w kilku miejscach formy i rozprowadź cienko płaską szpatułką, co chwilę zanurzaną w ciepłej wodzie. Nie wygładzaj zbyt dokładnie, smugi pomagają ciastu się pofalować. Piecz 25–30 minut, aż będzie złote. W trakcie pieczenia nie otwieraj piekarnika, bo ciasto opadnie.
-
Po upieczeniu uchyl drzwiczki na 5 minut, potem wyjmij formę, oddziel blat nożem od brzegów i przełóż go na kratkę. Formę umyj, osusz, znów posmaruj masłem i oprósz mąką, a potem tak samo upiecz drugi blat. Drugi blat zostaw w formie, będzie spodem. Ostudź oba.
-
Krem: miękkie masło ubijaj mikserem 3–4 minuty, aż będzie jasne i bardzo puszyste. Nie przerywając ubijania, dodawaj wystudzony budyń po łyżce i miksuj, aż połączy się w gładki, puszysty krem.
-
Wyłóż krem na pofalowaną stronę blatu w formie i wyrównaj. Przykryj drugim blatem. Wstaw karpatkę do lodówki na 2–3 godziny, aż krem stężeje. Tuż przed podaniem obficie posyp ją cukrem pudrem i pokrój bardzo ostrym nożem na 12 kawałków.
Zdjęcia
