Historia przepisu
Kutia pochodzi z kuchni ukraińskiej, białoruskiej, rosyjskiej i litewskiej oraz z kresowego nurtu kuchni polskiej. Według Wikipedii robi się ją dziś na Białostocczyźnie, Lubelszczyźnie i w przygranicznych powiatach Podkarpacia, a także w rodzinach przesiedleńców zza Buga. Jest jedną z dwunastu potraw wigilijnych i je się ją przez całe święta, aż do Nowego Roku. Nazwę wywodzi się od słowa ukraińskiego, które pochodzi od greckiego „kókkos”, czyli ziarno, a ludowa etymologia łączy ją z „kutem”, czyli kątem. Na Podlasiu mówiono na nią też kucja. Kutię jadano również na Dziady i na stypach.
Strony Ministerstwa Rolnictwa o bożonarodzeniowych tradycjach z 2018 roku opisują, jak jedzono ją na Lubelszczyźnie: „Jako pierwszą potrawę jedzono kutię i to na stojąco, żeby nie bolały krzyże w tym roku”. Gospodarz nabierał kopiastą łyżkę kutii i rzucał nią o powałę, a panny i kawalerowie wychodzili z łyżką kutii na próg chaty i nasłuchiwali, skąd zaszczeka pies, bo stamtąd miał przyjść przyszły małżonek. Dopiero po kutii zabierano się do innych potraw.
Na Podlasiu, według tych samych stron ministerstwa, kutię robiono z pęczaku z makiem i miodem. Z czasem pęczak zastępowano pszenicą i zaczęto dodawać bakalie. Dawniej pszenicę obłuskiwało się ręcznie: lekko zwilżone ziarno tłuczono w lnianym worku drewnianym tłuczkiem, a obłuskanie kilograma trwało 15–30 minut. Kutia, kiedyś znana tylko na Kresach, jest dziś robiona w całej Polsce.
Składniki
Kutia
-
250 g pszenica na kutię (obłuskana)
Za granicą: USA, Kanada: wheat berries; Niemcy: Weizenkörner (gotują się dłużej) -
250 g mak niebieski mielony (albo 360 g maku całego, zob. wskazówki)
Za granicą: Niemcy, Austria: Blaumohn - 200 g miód płynny
-
100 g orzechy włoskie
Za granicą: walnuts -
100 g migdały blanszowane
Za granicą: blanched almonds - 80 g rodzynki
-
30 g kandyzowana skórka pomarańczowa
Za granicą: candied orange peel - 50 g suszone morele albo figi (opcjonalnie, pokrojone w paski)
- 0,5 szt. laska wanilii (opcjonalnie, same ziarenka)
- 1 szt. pomarańcza (opcjonalnie, sama otarta skórka)
Do podania
-
100 ml słodka śmietanka 30% (opcjonalnie, 100–150 ml)
Za granicą: USA: heavy cream; Wielka Brytania: double cream; Niemcy: Schlagsahne
Przygotowanie krok po kroku
-
Dzień wcześniej wieczorem przepłucz pszenicę na sicie, przesyp do miski, zalej 2 szklankami wody i zostaw bez przykrycia na 8–10 godzin, najlepiej na noc.
-
Odcedź namoczoną pszenicę, zalej 4 szklankami świeżej wody i zagotuj. Zmniejsz ogień tak, żeby woda ledwo mrugała, uchyl pokrywkę i gotuj około 30–35 minut, aż ziarna będą miękkie. Próbuj co kilka minut, bo niektóre partie potrzebują więcej czasu. Pełne ziarna (wheat berries) gotuj 60–90 minut.
-
Odcedź ugotowaną pszenicę i odstaw do całkowitego ostudzenia.
-
Mak mielony wsyp do garnka, zalej szklanką wody, zagotuj i gotuj na małym ogniu najwyżej 3 minuty. Odstaw na kilka minut, a potem przełóż na czystą ściereczkę albo gazę i odciśnij. Mak ma zostać lekko wilgotny, nie trzeba go wyciskać do sucha. Jeśli masz mak cały, przygotuj go tak, jak opisano we wskazówkach.
-
Do odciśniętego maku dodaj miód i dokładnie wymieszaj. Płynny miód łączy się z makiem łatwiej niż skrystalizowany.
-
Orzechy i migdały wrzuć na 2–3 minuty do wrzątku, odcedź i posiekaj grubo. Morele albo figi pokrój w paski, a skórkę pomarańczową, jeśli jest w dużych kawałkach, drobno posiekaj.
-
Do ostudzonej pszenicy dodaj mak z miodem i wymieszaj. Dodaj orzechy, migdały, rodzynki, skórkę pomarańczową, morele albo figi oraz, jeśli używasz, ziarenka wanilii i otartą skórkę pomarańczy. Wymieszaj i spróbuj; jeśli trzeba, dodaj więcej miodu albo bakalii.
-
Przełóż kutię do szklanego pojemnika, przykryj i wstaw do lodówki na kilka godzin, a najlepiej na noc. Kutia smakuje najlepiej dopiero po schłodzeniu.
-
Podawaj na zimno w miseczkach albo pucharkach. Jeśli lubisz, polej każdą porcję odrobiną słodkiej śmietanki albo udekoruj płatkami migdałów i cząstkami pomarańczy.
Zdjęcia
