Historia przepisu
Ania Gotuje pisze, że zupa jarzynowa to jedna z bardziej popularnych zup gotowanych w Polsce i że większość z nas pamięta ją z dzieciństwa: dla jednych to miłe wspomnienie, dla innych „zmora z dzieciństwa”, także za sprawą szkolnych stołówek. Kwestia Smaku nazywa tradycyjną jarzynową „smakiem lata”, bo gotuje się ją z ziemniaków, marchewki, fasolki i kalafiora, i dodaje, że do jarzynowej tradycyjnie podaje się pieczywo. Podstawą jest włoszczyzna: korzenie marchwi, pietruszki i selera, por i kapusta włoska. Powszechnie uważa się, że te warzywa sprowadziła do Polski z Włoch królowa Bona, stąd nazwa, ale to raczej rozpowszechnione przekonanie niż ustalony fakt.
Przedwojenna jarzynowa wyglądała inaczej niż dzisiejsza. Elżbieta Kiewnarska w książce „Zupy i sosy” z 1929 roku pisała, że „gotuje się ją na rosole, ugotowanym na kościach z włoszczyzną, lub też na smaku z jarzyn”, z marchwią, pietruszką, kapustą włoską, porem, selerem i cebulą w ilości dwa razy większej niż do rosołu. Miękkie warzywa przecierało się przez sito, zupę zagęszczało zasmażką i zaprawiało pół szklanką śmietany albo dwoma żółtkami. Ziemniaków radziła brać najwyżej jedną trzecią w stosunku do innych jarzyn, a z dodatkiem szparagów, „kalafjorów”, brukselki i fasolki szparagowej zupa miała mieć „smak wykwintniejszy”. Kiedy w domach przyjęła się jarzynowa z kawałkami warzyw, jaką gotujemy dziś, nie wiadomo na pewno.
W książce „109 potraw”, wydanej w Warszawie w 1941 roku, ta sama autorka gotowała jarzynową na „smaku z jarzyn świeżych lub solonych” z kluskami kładzionymi bez jaj i wylewała ją do wazy na posiekany koperek. W „Konopielce” Edwarda Redlińskiego z 1973 roku nauczycielka nakrywa stół w wiejskiej chacie i zaprasza: „pierwsze danie zupa jarzynowa”, a gospodyni zachęca domowników, że spróbują, „jak w mieście jedzo”.
Składniki
Zupa
-
1,75 l woda albo bulion warzywny (na rosole drobiowym zupa nie jest wegetariańska)
Za granicą: vegetable stock; Niemcy: Gemüsebrühe - 400 g ziemniaki (około 4 średnie)
-
2 szt. marchewki (około 200 g)
Za granicą: carrots; Niemcy: Karotten -
1 szt. pietruszka (korzeń)
Za granicą: parsley root, Hamburg root parsley; Niemcy: Wurzelpetersilie albo Petersilienwurzel -
100 g seler korzeniowy (kawałek bulwy)
Za granicą: celeriac albo celery root; Niemcy: Knollensellerie -
0,5 szt. por (tylko biała i jasnozielona część)
Za granicą: leek; Niemcy: Porree albo Lauch - 1 szt. cebula (średnia)
-
400 g kalafior (same różyczki, świeże albo mrożone)
Za granicą: cauliflower; Niemcy: Blumenkohl -
200 g fasolka szparagowa (zielona albo żółta, świeża albo mrożona)
Za granicą: green beans; Niemcy: grüne Bohnen -
100 g zielony groszek (świeży albo mrożony)
Za granicą: frozen peas; Niemcy: Erbsen
Do smaku
- 2 łyżki (ok. 29 g) masło (albo masło klarowane)
- 2 łyżeczki (ok. 12 g) sól (płaskie, połowę dodaj na początku)
- ½ łyżeczki (2,5 ml) pieprz czarny mielony
- gałka muszkatołowa (szczypta, niekoniecznie)
Na koniec
-
150 g śmietana 18% (wyjęta wcześniej z lodówki)
Za granicą: USA, Kanada: sour cream; Wielka Brytania: soured cream; Niemcy: saure Sahne albo Schmand -
1 pęczek koperek (albo natka pietruszki)
Za granicą: dill; Niemcy: Dill
Przygotowanie krok po kroku
-
Umyj wszystkie warzywa. Obierz ziemniaki, marchewki, korzeń pietruszki i kawałek selera. Z pora odetnij ciemnozielone liście, przetnij go wzdłuż i dokładnie wypłucz między warstwami, bo często zostaje w nim piasek. Obierz cebulę.
-
Marchewki pokrój w cienkie półplasterki, a pietruszkę, seler i ziemniaki w drobną kostkę o boku około 1 cm (½ cala). Por pokrój w półkrążki, a cebulę posiekaj bardzo drobno. Drobne, równe kawałki ugotują się w tym samym czasie.
-
Na patelni o grubym dnie rozgrzej 2 łyżki masła, wrzuć cebulę i por i podsmażaj na małym ogniu 10–15 minut, aż się zeszklą i tylko lekko zarumienią. Odstaw patelnię: jej zawartość dodasz do zupy pod koniec gotowania.
-
W garnku o pojemności co najmniej 3,5 l włóż marchewkę, pietruszkę, seler i ziemniaki i zalej je 1,75 l wody albo bulionu warzywnego. Przykryj, zagotuj, a potem zmniejsz ogień tak, żeby zupa tylko lekko mrugała, i gotuj 10 minut.
-
Fasolce odetnij oba końce i pokrój ją na kawałki długości 2–3 cm (około 1 cala); mrożonej nie rozmrażaj. Kalafior podziel na niewielkie różyczki. Wrzuć fasolkę i kalafior do garnka, dodaj połowę soli i pieprzu oraz szczyptę gałki muszkatołowej i gotuj pod przykryciem 5 minut.
-
Dodaj zielony groszek i całą zawartość patelni z cebulą i porem. Wymieszaj, przykryj i gotuj na małym ogniu około 10 minut, aż wszystkie warzywa będą miękkie, ale jeszcze się nie rozpadają.
-
Śmietanę przełóż do miseczki. Dolewaj do niej po chochelce gorącej zupy, za każdym razem od razu mieszając, aż dodasz około szklanki wywaru. Zmniejsz ogień pod garnkiem do minimum i wlej śmietanę, cały czas mieszając zupę. Po 2 minutach wyłącz ogień.
-
Dodaj posiekany koperek, spróbuj i dopraw resztą soli i pieprzu, jeśli trzeba. Podawaj gorącą, z pieczywem.
Zdjęcia
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!