Historia przepisu
Nazwa pochodzi od czasownika „zapiekać”, czyli upiec potrawę tak, żeby składniki się połączyły, a na wierzchu powstała chrupiąca, zrumieniona skórka. W polszczyźnie zapiekanką nazywa się też każdą potrawę zapiekaną w piekarniku, na przykład lasagne albo musakę. Polska Wikipedia, powołując się na „Obyczaje w Polsce” Chwalby, nazywa zapiekankę z bagietki „pierwszym polskim street foodem”.
Według angielskiej Wikipedii zapiekanki pojawiły się na ulicach polskich miast w latach 70., za rządów Edwarda Gierka, a blog Przeszłość od kuchni pisze, że w barach były już na początku tej dekady. Wszystkie źródła powtarzają tę samą opowieść: Gierek, który w młodości długo mieszkał we Francji i Belgii i pracował tam w kopalniach, kupił od Francuzów licencję na produkcję bagietek. Pierwsza zapiekanka to długa bułka z farszem cebulowo-pieczarkowym pod serem żółtym, często tylżyckim, polana sosem pomidorowym przypominającym ketchup. Polskie Radio przypomina, że był to oszczędny sposób na lekko czerstwe pieczywo, a zapiekanki sprzedawano w kolejkach, głównie z kiosków w nadmorskich miejscowościach. Według archiwum TVP Info w 1987 roku w samej Warszawie działało 50 punktów prywatnej małej gastronomii, „głównie przyczep kempingowych z wyciętym w oknie otworem do wydawania zapiekanek”, a zapiekanki często odgrzewano w kuchence mikrofalowej.
Po 1989 roku budki z zapiekankami wyrastały „jak grzyby po deszczu”. Do farszu doszły szynka, salami i inne sery, a restaurator Rafał Rodewicz mówi w Polskim Radiu, że bagietka była za wąska i krucha, więc zastąpiły ją większe bułki. W latach 90. popyt spadł, ale niektóre budki stały się kultowe, przede wszystkim na placu Nowym na krakowskim Kazimierzu. Stoi tam Okrąglak, dwunastoboczny pawilon targowy z 1900 roku, w którego okienkach sprzedaje się dziś zapiekanki. Andrzej „Endzior” Kamiński, który pracuje w gastronomii od 1984 roku, wspominał w 2015 roku, że zdobycie klientów zajęło mu 12 miesięcy, a teraz w tym miejscu jest „kilkanaście budek z zapiekankami”.
Składniki
Zapiekanki (4 sztuki)
-
1 szt. długa bagietka (przekrojona na pół, a potem każdy kawałek wzdłuż)
Za granicą: USA: baguette (French bread jest szerszy i bardziej miękki); Wielka Brytania: baguette albo French stick; Niemcy: Baguette -
400 g pieczarki (umyte i osuszone)
Za granicą: button mushrooms; Niemcy: Champignons - 100 g cebula (1 sztuka, drobno posiekana)
- 1 ząbek czosnek (niekoniecznie, drobno posiekany)
- 15 g masło
- 10 ml olej
-
200 g ser żółty (gouda, edam albo tylżycki, starty na tarce o grubych oczkach)
Za granicą: Gouda, Edam, Emmental albo cheddar; Niemcy: Tilsiter - sól
- pieprz czarny mielony
Do podania
- 40 ml ketchup
- szczypiorek albo natka pietruszki (niekoniecznie)
Przygotowanie krok po kroku
-
Pieczarki umyj, dokładnie osusz i pokrój w cienkie plasterki albo drobno posiekaj. Cebulę i czosnek, jeśli go używasz, drobno posiekaj.
-
Na patelni rozgrzej masło z olejem i zeszklij cebulę na średnim ogniu. Pod koniec dodaj czosnek.
-
Dodaj pieczarki i smaż, mieszając, 8–9 minut, aż zmiękną i odparuje cały sok. Od tego zależy, czy bagietka się nie rozmoczy. Na końcu dopraw solą i pieprzem. Jeśli na patelni zostało dużo tłuszczu, odlej go, a farsz ostudź.
-
Ser zetrzyj na tarce o grubych oczkach.
-
Rozgrzej piekarnik do 200°C (400°F). Bagietkę przekrój na pół w poprzek, a potem każdy kawałek wzdłuż, tak żeby wyszły 4 otwarte połówki. Możesz wydrążyć trochę miąższu, żeby zrobić miejsce na farsz. Połówki ułóż na blasze wyłożonej papierem do pieczenia.
-
Podpiecz bagietkę przekrojem do góry przez około 2 minuty, aż brzegi się zarumienią. Czerstwą bagietkę podpiecz najpierw przekrojem w dół, a potem do góry, a wyschnięte miejsca dotknij przed pieczeniem mokrą dłonią.
-
Rozłóż farsz na połówkach bagietki i posyp go obficie serem. Jeśli dajesz szynkę, połóż ją na farsz pod ser.
-
Piecz na środkowej półce przez 7–10 minut, aż ser się roztopi i zrumieni. Jeśli pieczesz w 180°C (350°F), potrzeba 10–15 minut.
-
Podawaj od razu, gorące, z ketchupem, posypane szczypiorkiem albo natką.
Zdjęcia
